Wolfgang Michael Rihm (ur. 13 marca 1952 w Karlsruhe, zm. 27 lipca 2024 w Ettlingen) – niemiecki kompozytor i pedagog.

Autor ponad 500 utworów instrumentalnych, wokalnych i scenicznych, z których Jakob Lenz jest jedną z najczęściej wystawianych oper kameralnych na niemieckojęzycznych scenach operowych.

Życiorys W 1968 rozpoczął naukę kompozycji u Eugena Wernera Welte w konserwatorium w Karlsruhe. W latach 1972–1973 studiował u Karlheinza Stockhausena w Kolonii, a następnie w latach 1973–1976 u Klausa Hubera w Hochschule für Musik we Fryburgu Bryzgowijskim oraz muzykologię u Hansa Heinricha Eggebrechta na fryburskim Uniwersytecie. Korzystał również z porad Wolfganga Fortnera i Humphreya Searle’a. W 1979/1980 był stypendystą Deutsche Künstlerakademie (10-miesięczna rezydentura w w Rzymie).

W latach 1973–1978 był wykładowcą w konserwatorium (Staatliche Hochschule für Musik) w Karlsruhe, w 1985 objął katedrę kompozycji tej uczelni, jego uczniem był m.in. Dariusz Przybylski. Od 1978 regularnie wykładał też na Kursach Darmstadzkich. Kompozytor rezydent (1997) i Festiwalu w Salzburgu (2000) oraz dyrektor artystyczny (latem 2016) i wykładowca Akademii Festiwalowej w Lucernie. Oprócz zajęć dydaktycznych wygłasza liczne odczyty, pisze eseje i opracowania na tematy muzyczne.

W latach 1984–1989 był konsultantem artystycznym Deutsche Oper Berlin. Od 1982 był członkiem prezydium , a od 1989 wchodził w skład Rady Nadzorczej Stowarzyszenia .

Życie prywatne W 1998 zdiagnozowano u Rihma nowotwór, od 2016 choroba znacznie się nasiliła. W 2019 powstał godzinny film dokumentalny Das Vermächtnis na temat jego „komponowania z rakiem” – jak to sam autoironicznie określił. Film pokazuje kompozytora prywatnie – jego rozmowy z żoną Vereną i przemyślenia snute nad ulubionym jeziorem Ferma w pobliżu Karlsruhe. Towarzyszy też kompozytorowi w ryzykownej dla zdrowia podróży na Festiwal w Lucernie, ukazując jego niezłomność w kontynuowaniu, wbrew chorobie, działalności kompozytorskiej i pedagogicznej.

Twórczość W początkowym okresie twórczości Rihm czerpał z różnych stylów i technik kompozytorskich, m.in. dodekafonii, serializmu, techniki mikrointerwałowej, punktualizmu. Nie stosował się jednak ściśle do zasad określonych w tych technikach, dając pierwszeństwo spontaniczności procesu twórczego. Swobodnie łączył środki o różnej proweniencji, które urozmaicał i upraszczał (np. poprzez frazy przypominające mowę), przez co jego muzyka stawała się zrozumiała i czytelna. W jego utworach dominowała epicka narracyjność i ekspresyjna dramaturgia osiągana przez harmoniczne kontrasty i wybuchowe kulminacje. Charakterystyczne kompozycje tego okresu to Lichtzwang, na skrzypce i orkiestrę (1975–1976) oraz utwory orkiestrowe Morphonie (1972), Dis-Kontur (1974) i Sub-Kontur (1974–1975).

W dziesięcioleciu 1980–1990 Rihm nadal stosował silne i nagłe kontrasty, jednak emocjonalną ekspresję zastąpiła funkcjonalność. Faktura stała się bardziej ekonomiczna, harmonia i barwa bardziej wyrafinowane, a motywy lakoniczne, z bardziej zagęszczoną narracją. Ta redukcja środków, w tym zmniejszanie aparatu wykonawczego, spowodowała wzrost znaczenia muzyki kameralnej. Powstały m.in. cykle utworów kameralnych Fremde Szenen I–III (1982–1984) i Chiffre I–VIII (1982–1988) oraz orkiestrowy Klangbeschreibung I–III (1982–1987) i Kein Firmament na orkiestrę kameralną (1988).

W ostatnim, dojrzałym okresie Rihm ma tendencję do łączenia dotychczasowych osiągnięć. Tworzy rodzaj matrycy formy i wypełnia ją za każdym razem nowym materiałem muzycznym. Ten proces może być kombinacją np. aranżacji, wariacji, parafrazy. Jedną z takich matryc jest Et nunc II, na instrumenty dęte i perkusyjne (1993). Powracając do materiału wyjściowego po raz pierwszy, Rihm zaszczepił na nim partię fortepianu solo, tworząc rodzaj Konzertstück na fortepian, instrumenty dęte i perkusję, zatytułowany Sphere (1992–1994). W późniejszych przeróbkach ta sama matryca Et nunc II, zastosowana częściowo lub w całości, posłużyła jako podstawa dla 4-częściowego cyklu studiów orkiestrowych Vers une symphonie fleuve (1995–2000), pomyślanego jako „work in progress”.

Odznaczenia i nagrody (na podstawie materiałów źródłowych)

Odznaczenia 1989 – Medal za Zasługi Orderu Zasługi RFN 2001 – Oficer Orderu Sztuki i Literatury 2004 – Order Zasługi Badenii-Wirtembergii 2011 – Krzyż Komandorski Orderu Zasługi RFN 2012 – order Pour le Mérite za zasługi w dziedzinie nauki i sztuki 2012 – Komandor Orderu Sztuki i Literatury 2014 – Bawarski Order Maksymiliana za Naukę i Sztukę 2014 – Krzyż Wielkiego Oficera Orderu Zasługi RFN 2015 – Honorowy Medal Prowincji Salzburg

Nagrody 1974 – Preis der Stadt Stuttgart 1975 – Preis der Stadt Mannheim 1978 – Berlin Kunstpreis Stipendium 1978 – Reinhold-Schneider-Preis 1978 – Kranichsteiner Musikpreis Darmstadt 1978 – Reinhold Schneider–Preis der Stadt Freiburg 1979 – stypendium miasta Hamburg 1979/1980 – stypendysta Deutsche Akademie Rom Villa Massimo 1981 – Nagroda Beethovenowska miasta Bonn 1983 – stypendium Cité internationale des arts w Paryżu 1984/1985 – stypendium Wissenschaftskolleg zu Berlin 1986 – Rolf-Liebermann-Preis za operę Hamletmaschine 1991 – Musikpreis der Stadt Duisburg 1997 – Prix de Composition Musical de la Fondation Prince Pierre de Monaco 1998 – Jacob Burckhardt–Preis der Johann Wolfgang von Goethe–Stiftung 2000 – Bach-Preis miasta Hamburg 2001 – nagroda Royal Philharmonic Society za Jagden und Formen 2003 – Ernst von Siemes Musikpreis 2010 – Złote Lwy na Biennale w Wenecji za całokształt twórczości 2014 – Robert Schumann Preis für Dichtung und Musik 2017 – Preis der Europäischen Kirchenmusik

Doktor honoris causa Wolnego Uniwersytetu Berlińskiego (1998) oraz członek honorowy wielu niemieckich uczelni artystycznych, a także Europejskiej Akademii Nauk i Sztuk Pięknych i .

Kompozycje (na podstawie materiałów źródłowych)

Publikacje 1997 – Wolfgang Rihm, Ulrich Mosch (red.). Ausgesprochen: Schriften und Gespräche. Winterthur: Amadeus Verlag. 2001 – Wolfgang Rihm, Reinhold Brinkmann. Musik Nachdenken: Reinhold Brinkmann und Wolfgang Rihm im Gespräch. Regensburg: ConBrio Verlag. 2002 – Wolfgang Rihm, Ulrich Mosch (red.). Offene Enden: Denkbewegungen um und durch Musik. Munich: Hanser Verlag.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Kompozytorzy XX wieku Kategoria:Kompozytorzy XXI wieku Kategoria:Niemieccy kompozytorzy Kategoria:Niemieccy kompozytorzy operowi Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu we Fryburgu (Szwajcaria) Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Niemczech Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Badenii-Wirtembergii Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec Kategoria:Oficerowie Orderu Sztuki i Literatury Kategoria:Komandorzy Orderu Sztuki i Literatury Kategoria:Odznaczeni cywilnym Orderem Pour le Mérite Kategoria:Odznaczeni Orderem Maksymiliana Kategoria:Ludzie związani z Darmstadt Kategoria:Ludzie urodzeni w Karlsruhe Kategoria:Urodzeni w 1952 Kategoria:Zmarli w 2024