Andrzej Zdzisław Bzdęga (ur. 10 listopada 1927 w Poznaniu, zm. 27 października 2003 w Częstochowie) – polski germanista, językoznawca, leksykograf, profesor na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, współautor słowników polsko-niemieckich i niemiecko-polskich.
Życiorys W latach 1948–1952 studiował germanistykę i anglistykę na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Jego nauczycielami byli profesorowie Gustaw Foss i Eugeniusz Słuszkiewicz. W 1952 został zatrudniony w Katedrze Filologii Germańskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, jako asystent, a w r. 1955 jako adiunkt. W roku 1960 obronił doktorat na UAM w Poznaniu na podstawie rozprawy Reduplizierte Wortbildung im Deutschen. W latach 1965/66 pracował jako adiunkt na uniwersytecie w Chicago. W 1969 habilitował się na podstawie pracy Binärstrukturen des Deutschen. W latach 1970–1978 pracował jako docent w Instytucie Filologii Germańskiej UAM, w r. 1978 został profesorem nadzwyczajnymAndrzej Kątny: Professor Andrzej Bzdęga zum 60. Geburtstag, [w:] Theorie und Praxis der deutsch-polnischen Konfrontation…, 1989, s. 5–14., w r. 1987 profesorem zwyczajnym. W latach 1974–1992 był kierownikiem Zakładu Języków Zachodniogermańskich, a w l. 1992–98 kierował tym samym Zakładem pod nową nazwą: Zakład Języka Niemieckiego. Wicedyrektor Instytutu Filologii Germańskiej UAM w Poznaniu (1972–75, 1981–84). Członek Międzynarodowej Rady Naukowej Instytutu Języka Niemieckiego w Mannheimie (Niemcy) –1985–1996Jarosław Aptacy: Andrzej Zdzisław Bzdęga (biogram dla Biblioteki Kórnickiej, plik elektroniczny), 2004.Jan Załubski: Nauka nie na pokaz, [w:] Życie Uniwersyteckie (Poznań) 1/57, styczeń 1998, s. 8..
Wypromował 13 doktorów (w porządku chronologicznym: Gabriela Koniuszaniec, Czesława Schatte, Maria Drażyńska (później: Deja), Eugeniusz Rajnik, Genowefa Ratajszczak, Maria Sawicka, Marian Chomoncik, Andrzej Kątny, Sławomir Mikołajczak, Irena Storczyk, Izabela Prokop, Iwona Jankowska, Hanka Konieczna), był recenzentem 22 doktoratów i 16 prac habilitacyjnych. Pełnił funkcję redaktora naczelnego, a później współredaktora czasopisma „Studia Germanica Posnaniensia”. Jest wspominany jako człowiek niezmiernie skromny, przy tym życzliwy, chętnie służący pomocą swoim uczniom i studentom. Jak wspominają jego uczniowie, był miłośnikiem muzyki poważnej i malarstwaGabriela Koniuszaniec: Nachruf (2004) (plik elektroniczny)..
Osiągnięcia naukowe Badania językoznawcze Andrzeja Zdzisława Bzdęgi dotyczyły różnych działów językoznawstwa: słowotwórstwa opisowego i historycznegoJarosław Aptacy: Der Beitrag Andrzej Bzdęgas zur Wortbildunglehre des Deutschen und Polnischen, [w:] Estudios Filologicos Alemanes; Vol. 13. Sevilla 2007, s. 175–182., gramatyki, fonetyki, leksykologiiDo prac A.Z. Bzdęgi odwołuje się m.in. Jan A. Czochralski: Gramatyka niemiecka dla Polaków. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1980.. W nawiązaniu do badań strukturalistów amerykańskich i gramatyki generatywnej propagował w swoich pracach binarny opis struktur językowych. Był pionierem w środowisku polskiej germanistyki w wykorzystaniu koncepcji gramatyki generatywno-transformacyjnej w badaniach nad współczesnym językiem niemieckim.
Współautor (razem z Janem Choderą i Stefanem Kubicą) słowników polsko–niemieckich i niemiecko–polskich. Słowniki te miały wiele wydań i należą do znaczących osiągnięć polsko–niemieckiej leksykografii praktycznejAgnieszka Frączek/Ryszard Lipczuk: Słowniki polsko-niemieckie i niemiecko-polskie – historia i teraźniejszość. Wołczkowo: Oficyna In Plus, 2004, s. 127–133.. Od połowy lat siedemdziesiątych XX wieku profesor Bzdęga intensywnie zajmował się badaniami kontrastywnymi zarówno w aspekcie teoretycznym, jak i praktycznymPor.: Andrzej Z. Bzdęga: Schwerpunkte und Perspektiven synchronen Sprachvergleichs, [w:] Kwartalnik Neofilologiczny XXXIII, 1986, 2, s. 301–306.. W ten nurt wpisuje się monografia z roku 1980 o polskich i niemieckich przymiotnikach.
Ponadto był autorem/współautorem, a również tłumaczem, prac z pogranicza językoznawstwa i historii, w tym słowników wyrazów występujących w niemieckich językach kancelaryjnych. Pisał o rozwoju badań ogólnojęzykoznawczych i o historii językoznawstwa germanistycznego w PolsceNp.: Postęp i tradycja w językoznawstwie,, [w:] Scripta Neophilologica Posnaniensia, t. 1. Poznań, 1999, s. 3–14..
Ważniejsze publikacje naukowe (w porządku chronologicznym) Słownik trudniejszych wyrazów niemieckich w Aktach Stanów Prus Królewskich, t. I-II, 1479-1492. Toruń: PWN, 1959 (współpr. Halina Zawadzka). Abriss der beschreibenden deutschen Grammatik. Warszawa: PWN, 1961 (współaut. Gustaw Foss). Poznańska księga prawa magdeburskiego i miśnieńskiego = Das Posener Buch des Magdeburger und Meissner Rechts. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1964 (współaut. Witold Maisel). Reduplizierte Wortbildung im Deutschen. Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1965. Binärstrukturen des Deutschen. Poznań 1972 (maszynopis). Podre̦czny słownik polsko-niemiecki. Handwörterbuch Polnisch-Deutsch. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973 (współaut.: Jan Chodera, Stefan Kubica). Das Adjektiv im Polnischen und Deutschen: Versuch einer Konfrontation. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1980. Prawo starochełmińskie: 1584 (1394) pod red. Witolda Maisa i Zbigniewa Zdrójkowskiego; przekł. [z łac. i niem.]: Andrzej Bzdęga i Alicja Gaca. Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. Toruń: UMK, 1985. Altdeutsche Chrestomathie. Teil I.Gotisch, Altniederdeutsch, Althochdeutsch. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1991 (współaut. Izabela Prokop). Die niederdeutsche Siedlungsmundart im Lipnoer Lande Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1972 (współpr. Gustaw Foss). Podre̦czny słownik niemiecko-polski, polsko-niemiecki. Knurów: LexLand, 2007 (współaut. Jan Chodera, Stefan Kubica).
Nagrody i odznaczenia Otrzymał m.in. Złoty Krzyż Zasługi (1973), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1980).
Przypisy
Bibliografia Jarosław Aptacy: Andrzej Zdzisław Bzdęga (biogram dla Biblioteki Kórnickiej, plik elektroniczny), 2004. Jarosław Aptacy: Der Beitrag Andrzej Bzdęgas zur Wortbildunglehre des Deutschen und Polnischen, [w:] „Estudios Filologicos Alemanes”; Vol. 13. Sevilla 2007, s. 175–182. Jarosław Aptacy: Vorwort, [w:] Posener Beiträge zur Germanistik 28. Artificem commendat opus. Ausgewählte Schriften von Andrzej Zdzisław Bzdęga. Poznań 2011 (plik. elektroniczny). Festschrift für Andrzej Zdzisław Bzdęga zum 70. Geburtstag. „Studia Germanica Posnaniensia” 23. Poznań 1997. Agnieszka Frączek/Ryszard Lipczuk: Słowniki polsko-niemieckie i niemiecko-polskie – historia i teraźniejszość. Wołczkowo: Oficyna In Plus, 2004, s. 127–133. Andrzej Kątny (red.): Theorie und Praxis der deutsch-polnischen Konfrontation und Translation. Festschrift für Prof. Dr. habil. Andrzej Bzdęga zum 60. Geburtstag. Rzeszów: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie, 1989. Andrzej Kątny: Professor Andrzej Bzdęga zum 60. Geburtstag, [w:] Theorie und Praxis der deutsch–polnischen Konfrontation…, 1989, s. 5–14. Gabriela Koniuszaniec: Professor Andrzej Zdzisław Bzdęga zum 70. Geburtstag, Festschrift für Andrzej Zdzisław Bzdęga, [w]: „Studia Germanica Posnaniensia” 23, 1997, s. 3–11. Gabriela Koniuszaniec: Nachruf (2004) (plik elektroniczny). Karol Czejarek: Wspomnienie. Profesor dr hab. Andrzej Bzdęga, [w:] „Gazeta Wyborcza” (Poznań), 18.11.2003. Jan Załubski: Nauka nie na pokaz, [w:] „Życie Uniwersyteckie” (Poznań) 1/57, styczeń 1998, s. 8
Linki zewnętrzne Bzdęga, Andrzej (amu.edu.pl)
Kategoria:Polscy językoznawcy Kategoria:Polscy germaniści Kategoria:Ludzie urodzeni w Poznaniu Kategoria:Urodzeni w 1927 Kategoria:Zmarli w 2003 Kategoria:Polscy leksykografowie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu