Po kraju. Opowiadanie dla młodzieży – powieść krajoznawcza dla młodzieży Władysława Umińskiego z 1913 roku. Opowiada o trzytygodniowej podróży dwóch młodych urzędników, Zbigniewa i Marka, którzy podczas urlopu wędrują pieszo i podróżują Wisłą z Warszawy przez Puławy i Sandomierz w kierunku Gór Świętokrzyskich.
Powieść łączy opis podróży z wiadomościami geograficznymi, historycznymi i kulturowymi. Szczególne miejsce zajmują w niej naturalistyczne opisy niszczejących zabytków kultury materialnej, służące zwróceniu uwagi na potrzebę ochrony dziedzictwa.
Pod względem artystycznym powieść została oceniona krytycznie przez badaczki literatury: Krystyna Kuliczkowska zaliczyła ją do najmniej udanych powieści krajoznawczych Umińskiego, a Zofia Budrewicz określiła ją jako nieudaną artystycznie.
Historia wydań Powieść była wydana w dwóch częsciach w 1913 roku (pierwszej w wydawnictwie Michała Arcta i drugiej w wydawnictwie Nasz Świat).
Fabuła Bohaterami powieści są dwaj młodi urzędnicy na urlopie, Zbigniew i Marek, którzy ze względów zdrowotnych udają się na trzytygodniową wycieczkę po kraju. Ich trasa prowadzi z Warszawy przez Puławy, Kazimierz Dolny, Sandomierz w kierunku Gór Świętokrzyskich. Podczas podróży (pieszo i Wisłą) zwiedzają miejscowości i zabytki oraz poznają ich historię. Szczególną uwagę zwracają na niszczejące zabytki kultury materialnej, m.in. ruiny w Kazimierzu Dolnym i Bochotnicy oraz podziemia zabytkowych budowliDziecko: czasopismo poświęcone wychowaniu domowemu i społecznemu. R. 1, 1913, z. 7 s. 437.
Analiza i odbiór Po kraju należy do powieści krajoznawczych Umińskiego. Według Zofii Budrewicz autor podporządkował poznawaniu kraju podstawowe elementy świata przedstawionego – konstrukcję bohaterów, przestrzeń i fabułę. Pisarz przedstawiał trasy podróży i praktyczne sposoby ich przemierzania, uzupełniając je wiadomościami geograficznymi, historycznymi i kulturowymi oraz informacjami o postaciach związanych z odwiedzanymi miejscami. Bohaterowie najpierw przedstawiają swoją wiedzę o zabytkach i związanych z nimi ludziach, a następnie konfrontują ją z bezpośrednim doświadczeniem podczas podróży; ich obserwacje i komentarze pełnią funkcję dydaktyczną.
Szczególnie istotnym motywem powieści jest stan zabytków kultury materialnej. Budrewicz zwraca uwagę na naturalistyczne opisy zniszczonych zamków, pałaców, budowli sakralnych i innych zabytków, które kierują uwagę czytelnika na potrzebę ochrony ginącego dziedzictwa. Zrujnowane przestrzenie stają się nośnikami pamięci historycznej; należą do nich m.in. ruiny w Kazimierzu Dolnym i Bochotnicy oraz podziemia zabytkowych budowli. Umiński łączy przy tym obrazy przyrody i historii, natury i kultury, większe znaczenie przypisując krajobrazowi kulturowemu. Idealizowane piękno przyrody zostaje skontrastowane ze zniszczonymi pozostałościami rezydencji, zamków i kościołów.
Budrewicz ocenia jednak powieść jako nieudaną artystycznie. Dążenie autora do wiernego przedstawienia topografii oraz przekazania precyzyjnych i wyczerpujących informacji geograficzno-przyrodniczych ograniczało przedstawienie przeżyć podróżnych. Również Krystyna Kuliczkowska zaliczyła Po kraju do najmniej udanych powieści krajoznawczych Umińskiego.
W 2006 roku książkę zaliczono do bardziej popularnych utworów Umińskiego.
Przypisy
Kategoria:Powieści Władysława Umińskiego Kategoria:Polskie powieści dla dzieci i młodzieży Kategoria:Powieści z 1913 Kategoria:Krajoznawstwo