thumb|200px|Chrzcielnica Chrzcielnica z bazyliki katedralnej św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Toruniu – wczesnogotycka chrzcielnica pochodząca z XIII wieku. Od 1881 roku znajduje się w Kaplicy Kopernika w bazylice katedralnej św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Toruniu.

Historia Jest najstarszym dziełem odlewniczym w Toruniu, a prawdopodobnie również jednym z najstarszych dzieł odlewniczych na terenie dawnego państwa zakonu krzyżackiego. Powstała ona prawdopodobnie w 2. połowie lub pod koniec XIII wieku. Znajdowała się na wyposażeniu tzw. I kościoła, zbudowanego w połowie XIII wieku, a zastąpionego nową świątynią (tzw. II kościołem) na początku XIV wieku. Nieznany jest warsztat, w którym wykonano chrzcielnicę. Sama chrzcielnica została ufundowana przez zamożnych torunian.

Pierwotnie mieściła się naprzeciw ołtarza św. Anny, pierwszym od strony wschodniej filarze międzynawowym po stronie południowej. W I poł. XVIII wieku została wykonana barokowa drewniana pokrywa przedstawiająca scenę chrztu Chrystusa w Jordanie. Przed połową XIX wieku czasze przemalowano na biało, a napis powleczono czarną farbą. Farbę wyskrobywał Wilhelm Kolberg, jednak jej pewne ślady zachowały się do czasów współczesnych. W 1881 roku została przeniesiona do Kaplicy Kopernika. Według reprodukcji zdjęć przed przeniesieniem chrzcielnica nie miała stopy. W 2017 roku przeprowadzono prace konserwatorskie chrzcielnicy.

Według tradycji w 1473 roku przy chrzcielnicy został ochrzczony Mikołaj Kopernik.

Opis Wysokość chrzcielnicy wynosi 110 cm. Chrzcielnica o średnicy 87 cm jest zbudowana z hemisferycznej, spłaszczonej u dołu czaszy odlanej z brązu. Metal, z którego wykonano czaszę, został odlany ze stopu, który jest na tyle twardy, że niemożliwe jest pobranie z niego próbki za pomocą tradycyjnych metod oraz na tyle dźwięczny, by wywoływał głośny rezonans podczas delikatnego skrobania. Przypuszcza się, że czaszę odlano w pracowni odlewnika dzwonów. Dekoracja czaszy świętojańskiej ma dwie wypukłe obręcze. Czasza opiera się ona na trzonie z kamienia, połączonej z czaszą za pomocą grubej warstwy nieoszlifowanej zaprawy. Metoda jego osadzenia może wynikać z inspiracji popularnymi wówczas chrzcielnicami kamiennymi. Trzon osadzono na profilowanej stopie o okrągłym obrysie. Jakość artystyczna i techniczna czaszy jest nisko oceniana.

W środkowej części ściany znajdują się arkady, na dolnej pas inskrypcji. Inskrypcja na czaszy składa się z 65 znaków i krzyżyka inicjałowego. Inskrypcja nie została odczytana, prawdopodobnie jest to rodzaj ornamentalnej dekoracji, mogącej mieć symbolikę magiczną. Kontrowersje wokół jego treści pojawiły się w połowie XIX wieku. Na przestrzeni lat w inskrypcji widziano cyrylicę, runy, pismo łacińskie lub starosłowiańskie. Andrzej Kucharski w 1850 roku odczytał tekst jako: Z DYABOŁY W IOWO IS GD TJE SŁOWATI TIVI Y VADTUM TĄ IN ZIWODT VADVA TA ZDRAJAN PDOJE LUDOVFI. Według Kucharskiego inskrypcja ta była najstarszym tekstem napisanym w języku polskim. Według Moniki Jakubek-Raczkowskiej Kucharski odczytał tekst na podstawie niedokładnego przerysu liter i nie ma ono żadnego uzasadnienia. Według badań przeprowadzonych przez Jakubek-Raczkowską prawie wszystkie litery mają czytelny krój łacińskiej majuskuły. Dodatkowo zwrócono uwagę, że pomiędzy wyrazami nie ma żadnych odstępów oraz występuje zestawienie sześciu spółgłosek obok siebie, co pominął Kucharski.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Sztuka w Toruniu Kategoria:Sztuka gotyku