Bitwa z konwojem Duisburg (bitwa z konwojem Beta) – atak czterech brytyjskich okrętów z Malty na włoski konwój morski w nocy z 8 na 9 listopada 1941 roku. Konwój nosił nazwę kodową Beta, natomiast znany jest w literaturze jako „Duisburg” od największego statku. Przewoził zaopatrzenie dla włoskiej armii (), kolonistów cywilnych i w Libii włoskiej.
Force K Królewskiej Marynarki Wojennej (Royal Navy) z bazą na Malcie zostały wysłane do ataku na konwój na podstawie informacji uzyskanych z deszyfrowania sygnałów Osi kodowanych przy pomocy Enigmy. Konwój został zniszczony, a niszczyciel „Fulmine” zatopiony, bez strat po stronie brytyjskiej. Niszczyciel „Libeccio” został zatopiony następnego dnia przez brytyjski okręt podwodny HMS „Upholder”, podczas ratowania ocalałych.
Włosi zostali ostro skrytykowani przez niemieckiego attaché morskiego i naciskani, aby przyjąć oficerów łącznikowych w (siedziba ) i na swoich okrętach. Włoskie próby zmniejszenia ryzyka przechwycenia przez siły brytyjskie poprzez wysyłanie statków pojedynczych, w parach i mniejszych konwojach z kilku portów jednocześnie okazały się daremne, ponieważ Brytyjczycy odczytywali włoskie kody morskie; następny konwój był zmuszony zawrócić do portu.
Tło W okresie od 1 czerwca do 31 października 1941 r. siły brytyjskie stacjonujące na Malcie zatopiły wiele statków państw Osi o łącznym tonażu około 224 tys. ton na afrykańskich szlakach konwojowych, z czego 96 tys. ton padło ofiarą marynarki wojennej, a 117 tys. ton – samolotów Royal Air Force (RAF) i Fleet Air Arm (FAA) z Malty i Egiptu. Około 90% strat stanowiły załadowane statki Osi płynące do Afryki; ze statków zatopionych przez lotnictwo, ok. 75% zatopiły samoloty stacjonujące na Malcie. W październiku 1941 roku Brytyjczycy ponownie utworzyli na Malcie Force K, flotyllę okrętów nawodnych, a dodatkowo eskadrę bombowców torpedowych Swordfish. Włoskie rozpoznanie lotnicze 21 października wykryło okręty, co spowodowało zawieszenie rejsów do Trypolisu. Tylko gorzej wyposażony port w Bengazi mógł przyjmować konwoje.
Konwój Duisburg (BETA) Konwój składał się z dwóch niemieckich statków: SS „Duisburg” o pojemności rejestrowej brutto (BRT) 7889 i SS „San Marco” o pojemności rejestrowej brutto 3113 BRT oraz włoskich MV „Maria” (6339 BRT), SS „Sagitta” (5153 BRT) i MV „Rina Corrado” (5180 BRT), przewożących 389 pojazdów, 1589 ton amunicji i 13 290 ton różnego zapatrzenia dla sił włoskich i niemieckich w Libii. Tankowce „Conte di Misurata” (7599 BRT) i „Minatitlan” (5014 BRT) przewoziły 17281 ton paliwa. Zorganizowano silną eskortę dla konwoju, aby zapewnić osłonę przed Force K. Składała się z eskorty bliskiej, sześciu niszczycieli pod dowództwem kmdra Ugo Biscaniego, i eskorty dalekiej, z dwóch ciężkich krążowników i czterech niszczycieli, pod komendą kontradmirała Bruno Brinovesiego.
Konwój skierowano na wschód od Malty, ponieważ lotniska w Libii znajdowały się pod okupacją państw Osi, a nie jak zwykle na zachód i wzdłuż wybrzeża Tunezji. Prędkość konwoju wynosiła 9 w., a daleka eskorta musiała płynąć zygzakiem z prędkością 16 w. Brivonesi i Supermarina byli przekonani, że brytyjskie okręty nie będą mogły zaatakować, ponieważ zlekceważyli fakt, że brytyjskie okręty są wyposażone w radar; przygotowali się jedynie na nocne ataki lotnicze.
Force K Force K (pod dowództwem komandora Williama Agnewa) składały się z lekkich krążowników HMS „Aurora” i „Penelope”, każdy z sześcioma działami kalibru 152 mm w podwójnych wieżach i dwiema potrójnymi wyrzutniami torped kalibru 533 mm. Niszczyciele HMS „Lance” i „Lively” z Force H, uzbrojone w osiem dział kalibru 102 mm każdy i dwie poczwórne wyrzutnie torped kalibru 533 mm, dołączyły do Force K na Malcie. Wszystkie okręty, przeznaczone do walk nocnych, zostały wyposażone w radary, a krążowniki miały nowe reflektory o poprawionych parametrach.
7–8 listopada Konwój Duisburg (BETA) był 51. wspólną niemiecko-włoską operacją konwojową od 8 lutego. Jednostki wypłynęły z Neapolu 7 listopada, a Force K wypłynęła następnego dnia, poinformowana dzięki brytyjskim sukcesom w deszyfrowaniu włoskich sygnałów dotyczących ruchów statków Osi na Morzu Śródziemnym. Dzięki odszyfrowanym depeszom z Enigmy, bombowiec rozpoznawczy Martin Maryland z 69. dywizjonu odnalazł konwój Duisburg po południu 8 listopada.
Bitwa 8/9 listopada mały|Mapa środkowej części Morza Śródziemnego; starcie miało miejsce na wschód od Sycylii. Siły K ruszyły z prędkością 28 w. na północny wschód od Malty, w szyku torowym, z „Aurorą” na czele. Konwój został odnaleziony około północy, około 135 mil morskich (250 kilometrów) na wschód od Syrakuz. Płynąc kursem 170 (niemal dokładnie na południe) statki handlowe szły w dwóch kolumnach, oddalonych od siebie o 900 m, otoczone niszczycielami eskorty. Jedna kolumna składała się z „Duisburga”, „San Marco” i „Conte di Misurata”, druga z „Minatitlana”, „Marii” i „Sagitty”; „Rina Corrado” podążał z tyłu, między kolumnami. Niszczyciel „Maestrale” szedł na czele konwoju, „Euro” i „Fulmine” po prawej (zachodniej) stronie, „Oriani” i „Libeccio” – po lewej, a „Grecale” zamykał pochód. Daleka eskorta, zespół krążowników i niszczycieli, zygzakowała 3-5 mil za konwojem, ponieważ z tego kierunku obawiano się ataku.
Na wschodzie świecił słaby księżyc, co Brytyjczycy wykorzystali, zajmując taką pozycję, by księżyc oświetlał nieprzyjacielskie statki. Agnew otrzymał polecenie, aby najpierw zaatakować jednostki eskorty bliskiej, a następnie statki konwoju; z eskortą daleką miano sobie radzić, gdy się pojawi. Brytyjskie okręty zwolniły do 20 w. i obsługi dział otrzymały rozkaz spokojnego strzelania, z naciskiem na celność bardziej niż szybkostrzelność. Gdy okręty zbliżały się do konwoju, radar wykrył kolejne jednostki, które uznano za niszczyciele i eskortowce, ale w rzeczywistości były eskadrą dalekiej eskorty. Siły K wysłały sygnał ataku o 00:47. Krążownik „Trieste” przechwycił sygnał, ale nie zdołał ostrzec konwoju, zagłuszony przez „Lively”; jedyne okręty, które wiedziały o ataku, były 9,2 Mm od konwoju.
Celując za pomocą radaru, Brytyjczycy otworzyli ogień o godz. 00:58 z odległości między 4800 m a 2700 m. „Grecale” został trafiony trzema pierwszymi salwami z „Aurory”; „Lance” i 4-calowa artyleria średnia „Aurory” ostrzelały statek handlowy. „Penelope” starła się z „Maestrale”, liderem bliskiej eskorty () i trafiła już pierwszymi salwami, a „Lively” rozpoczął ostrzał statków handlowych trzy minuty później. Początkowo Włosi myśleli, że są atakowani z powietrza; trafiony został maszt radiowy „Maestrale”. „Fulmine” zaatakował, ale wkrótce został poważnie uszkodzony przez brytyjski ostrzał. Dowódca okrętu, Milano, stracił ramię, ale pozostał na mostku do momentu zatonięcia jednostki.
„Grecale” został trafiony i zatrzymał się poza zasięgiem ataku torpedowego; „Oriani” odholował go później do portu. „Euro”, nieuszkodzony, zbliżył się na odległość 2000 m od brytyjskich okrętów, ale wziął je za „Trieste” i „Trento”, czemu sprzyjał fakt, że brytyjskie okręty nie ostrzelały niszczyciela. „Maestrale” sygnalizował włoskim okrętom, aby zebrały się po lewej stronie konwoju, co skłoniło dowódcę „Euro” do odwołania rozkazu wystrzelenia torped. Chwilę później brytyjskie okręty otworzyły ogień, ale „Euro” nie był już w stanie zaatakować. Sześć brytyjskich pocisków trafiło niszczyciel, ale wystrzelone z tak bliskiej odległości, przeszły przez niego nie eksplodując; zginęło jednak około dwudziestu członków załogi. mały|lewo|Niszczyciel „Fulmine”, który zatonął w bitwie Eskorta daleka znajdowała się po prawej stronie konwoju, płynąc dwa razy szybciej, zygzakiem, aby utrzymać pozycję i również myślała, że konwój jest atakowany z powietrza. O 1:13 Brivonesi zasygnalizował dowództwu marynarki, że konwój zaatakowały bombowce torpedowe. Następnie popłynął w kierunku miejsca, w którym po raz pierwszy dostrzeżono brytyjskie okręty, zamiast tam, gdzie znajdowały się naprawdę. Kiedy obserwatorzy na „Trieste” zobaczyli łuk lecących pocisków i wybuchające pożary na statkach, odległa eskorta znajdowała się ok. 4,6 km i kończyła zygzak odchodzący od konwoju. Gdy eskorta zbliżyła się do konwoju, brytyjskie okręty schowały się za oślepiającym blaskiem płonących statków i stały się znacznie trudniejsze do zidentyfikowania. Brytyjczycy przeszli przed czołem konwoju i okrążyli go od wschodu, podczas gdy krążowniki włoskie znajdowały się po jego zachodniej stronie.
„Trento” wystrzelił pociski oświetlające, po czym „Trieste” i „Trento” otworzyły ogień do brytyjskich okrętów z odległości 8000 m. Od 1:10 do 1:25 Brytyjczycy ostrzeliwali statki handlowe ogniem artyleryjskim i torpedami; statki wykonywały niewiele manewrów obronnych. Włoskie okręty bliskiej eskorty razem z „Maestrale” i „Euro” zebrały się po wschodniej stronie konwoju, a następnie zaatakowały ponownie. Włoskie salwy nie przyniosły efektu, a atak został odparty. Daleka eskorta ponownie dostrzegła Brytyjczyków i wystrzeliła 207 pocisków kalibru 8 cali, osiągając obramowanie niektórych brytyjskich jednostek. Pożary i eksplozje na statkach handlowych przesłoniły brytyjskie okręty, a Brivonesi nakazał dalekiej eskorcie zawrócić na północ z prędkością 24 w., by je przechwycić, ale nie udało mu się ponownie nawiązać kontaktu. Kilka pocisków spadło w pobliżu brytyjskich okrętów, gdy te dobijały konwój, ale spowodowało jedynie drobne uszkodzenia komina niszczyciela „Lively” i przecięcie przewodu doprowadzającego parę do syreny. Ostrzał ustał o 1:40. mały|Bombowiec Savoia-Marchetti SM.84 Wszystkie statki handlowe Osi zatonęły lub płonęły i tonęły. O 2:05 Brytyjczycy ruszyli za konwojem, aby szukać kolejnych statków, a następnie „Aurora” zwiększyła prędkość do 25 w. i skierowała się w stronę Malty. Eskadrę brytyjską bezskutecznie ścigały włoskie siły osłony; Brytyjczycy nie zauważyli nawet włoskich salw wystrzelonych o 2:07. Niedługo potem na okrętach brytyjskich dostrzeżono migające od północy światło, więc skierowały się one, by sprawdzić, czy to nie włoskie jednostki, ale okazało się, że to okręt podwodny HMS „Upholder”, który wzywał do identyfikacji. Dowódca zameldował, że dwa włoskie niszczyciele popłynęły na północ. Force K wznowiła rejs ku na Malcie. O 8:10 przybyły myśliwce eskortowe Hurricane; dwa bombowce torpedowe SM.84 z 242a zaatakowały brytyjskie okręty na południowy wschód od Malty i zgłosiły trafienie krążownika o 8:35.
Około 9:20 zaatakowały dwa samoloty SM.79 z 278a Squadriglia i również zgłosiły trafienie w krążownik. Brytyjczycy zauważyli, że bombowce zrzuciły torpedy ze zbyt dużej odległości i zawróciły, gdy tylko okręty otwarły ogień. Brytyjczycy twierdzili, że jeden bombowiec został zestrzelony, ale to była nieprawda, mimo że „Lively” twierdził, że na horyzoncie widziano bombowiec torpedowy, płonący i spadający do morza; „Lively” doniósł również, że widział Hurricane’a spadającego do morza. Eskadra dotarła do portu na Malcie o 1:05 po południu, zatopiwszy statki Osi o pojemności ponad 40 tys. BRT. „Upholder” storpedował niszczyciel „Libeccio”, który ratował część z 704 rozbitków z konwoju BETA. „Libeccio” został odholowany przez „Euro”, ale zatonął na skutek pęknięcia konstrukcji wewnętrznej. Włoskie krążowniki również poszukiwały ocalałych i zdołały uniknąć torped.
Następstwa Analiza