Johan Carl Wilcke (ur. 6 września 1732 w Wismarze, zm. 18 kwietnia 1796 w Sztokholmie) – szwedzki fizyk eksperymentalny. Prowadził badania nad elektrycznością, ciepłem i magnetyzmem. Opracował pierwszy szereg tryboelektryczny, a w 1762 opisał zasadę wykorzystaną później w elektroforze. Prowadził również niezależne badania nad ciepłem utajonym.
Życiorys Jego ojciec Samuel Wilcke był duchownym. W 1739 został pastorem niemieckojęzycznej społeczności w Sztokholmie, gdzie Johan Carl uczęszczał do niemieckiej szkoły. Początkowo przygotowywał się do kariery duchownego, jednak podczas studiów zainteresował się przede wszystkim matematyką i fizyką.
Studiował m.in. na Uniwersytecie w Uppsali i Uniwersytecie w Rostocku. W rejestrze Uniwersytetu w Rostocku odnotowano jego immatrykulację w 1750. W Rostocku zetknął się z Franzem Aepinusem, z którym następnie współpracował w Berlinie przy badaniach nad elektrycznością. W 1757 przedstawił rozprawę De electricitatibus contrariis, dotyczącą przeciwnych rodzajów elektryzowania.
Po wyjeździe Aepinusa do Petersburga Wilcke powrócił do Szwecji i otrzymał stanowisko wykładowcy fizyki eksperymentalnej przy Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk. W 1770 stanowisko to przekształcono w profesurę. W 1784 został sekretarzem Akademii i pełnił tę funkcję do śmierci w 1796.
Badania naukowe Jednym z głównych obszarów jego pracy była elektrostatyka. Badając elektryzowanie materiałów przez tarcie, uporządkował je według rodzaju uzyskiwanego ładunku. Opracowane przez niego zestawienie jest uznawane za pierwszy szereg tryboelektryczny.
W doświadczeniach z rozbieralnym kondensatorem płytowym stwierdził, że po naelektryzowaniu układu jedną z płyt można wielokrotnie zdejmować, rozładowywać i ponownie umieszczać bez ponownego elektryzowania całego urządzenia. W 1762 wyjaśnił to zjawisko działaniem indukcji elektrostatycznej. Była to zasada wykorzystana później w elektroforze. W 1775 Alessandro Volta przedstawił praktyczne urządzenie wykorzystujące tę zasadę i nadał mu nazwę elektroforu. Wilcke uznał wkład Volty w skonstruowanie użytecznego przyrządu, wskazując zarazem na swoje wcześniejsze badania nad zasadą jego działania.
Wilcke zajmował się także fizyką ciepła. W 1772, niezależnie od Josepha Blacka, przeprowadził i opublikował doświadczenia dotyczące ilości ciepła pochłanianego podczas topnienia śniegu i lodu, przyczyniając się do rozwoju pojęcia ciepła utajonego. W późniejszych doświadczeniach badał również różnice w cieple właściwym różnych substancji.
Prowadził ponadto badania nad magnetyzmem ziemskim. Konstruował przyrządy służące do pomiaru deklinacji i inklinacji magnetycznej oraz opracowywał wyniki pomiarów nachylenia ziemskiego pola magnetycznego.
Przypisy
Kategoria:Szwedzcy fizycy Kategoria:Urodzeni w 1732 Kategoria:Zmarli w 1796 Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu w Rostocku