Złoty Kask (fr. Casque d’Or) – francuski dramat kryminalny z 1952 roku w reżyserii Jacques’a Beckera.

Fabuła Paryż okresu belle époque. Skromy stolarz z kryminalną przeszłością Georges poznaje członkinię gangu Feliksa, Marię o przezwisku "Złoty Kask" (od koloru jej połyskujących, bujnych blond włosów). Obydwoje zakochują się w sobie od pierwszego wejrzenia. Na przeszkodzie uczuciu staje członek gangu, Roland. Prowokuje on bójkę z Georges’em, w rezultacie której ginie od noża z ręki konkurenta. Georges musi uciekać. Znajduje wraz z Marią bezpieczny azyl na wsi, gdzie obydwoje kochankowie spędzają szczęśliwe dni. Jednak kiedy Georges dowiaduje się z gazet o aresztowaniu za morderstwo Rolanda jego starego przyjaciela Raymonda, dobrowolnie oddaje się w ręce policji. Raymond dowiaduje się, że za jego aresztowaniem stoi Feliks, który pragnie Marii, i informuje o tym Georges’a podczas transportu do więzienia. W tym samym czasie Maria na własną rękę organizuje ucieczkę obydwu przyjaciół z więziennej karetki, podczas której ginie Raymond. Pałający żądzą zemsty Georges dopada Feliksa na komisariacie policji i zabija go strzałami z rewolweru. W ostatnich scenach filmu, z wynajętego naprzeciwko podwórca więziennego mieszkania, Maria jest świadkiem zgilotynowania jej kochanka.

Obsada Simone Signoret – Marie "Złoty Kask" Serge Reggiani – Georges "Jo" Manda Claude Dauphin – Félix Leca Raymond Bussières – Raymond "Baker" Odette Barencey – Ma Eugène Loleh Bellon – Léonie Danard Jacqueline Dane – ekskluzywna klientka w barze Dominique Davray – Julie Paul Azaïs – Ponsard "Headache" Paul Barge – inspektor Giuliani Claude Castaing – Fredo Jean Clarieux – Paul Tony Corteggiani – komisarz Émile Genevois – "Mały" Billy Marc Goutas – Guillaume "Ferret" Gaston Modot – Danard William Sabatier – "Pretty Boy" Roland Dupuis Fernand Trignol – pan Gabriel Yvonne Yma – pani Gabriel Roland Lesaffre – Anatole Marcel Melrac – pierwszy kierowca Marie Raphaël Patorni – ekskluzywny klient w barze Léon Pauléon – drugi kierowca Marie Daniel Mendaille – właściciel tawerny i in.

Krytyka Złoty Kask obok późniejszej o osiem lat Dziury uchodzi za jeden z dwóch najwybitniejszych filmów (arcydzieł) Jacques’a Beckera, a nawet uznawany jest za jego szczytowe osiągnięcie, kwintesencję jego filmowej twórczości. Film spotkał się z bardzo życzliwym przyjęciem krytyków we Francji. Chwalono w nim niemal wszystko: aktorstwo, scenariusz, reżyserię i zdjęciaGarbicz, Klinowski..., s. 94. Bardzo duże uznanie zyskała w ich oczach odtwórczyni pierwszoplanowej roli kobiecej – Simone Signoret, dla której obraz był debiutem w głównej roliMichalik..., s. 246. Publiczność przyjęła film o wiele chłodniej, pozostając pod wpływem pozwu sądowego o naruszenie dóbr osobistych jaki złożył wdowiec po Amélie Élie – pierwowzorze Marii "Złoty Kask" – przeciwko twórcy filmu.

Film został za to bardzo entuzjastycznie przyjęty w Wielkiej Brytanii, gdzie w 1952 roku Simone Signoret otrzymała nagrodę Brytyjskiej Akademii Filmowej dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej, a sam obraz był nominowany do tej nagrody w kategorii najlepszego filmu zagranicznego.

W sierpniu 1952 roku film miał swoją premierę w Stanach Zjednoczonych. Krytyka przyjęła go dość oschle, wskazując na jego ściśle galijską wymowę, "jest to raczej uczta dla oka niż dla serca" – pisał The New York Times.

Po kilkudziesięciu latach, zdanie krytyków amerykańskich było zgoła odmienne. "Złoty Kask to znakomicie fatalistyczny romans osadzony w paryskiej belle époque, który urzeka zarówno wizualnie, jak i dramatycznie". – pisał w 2012 roku krytyk Kenneth Turan na łamach Los Angeles Times .

W Polsce Złoty Kask swoją premierę miał w grudniu 1957 roku. Spotkał się z bardzo życzliwym przyjęciem zarówno krytyków jak i widzów. Pozytywne recenzje o nim zmieścił tygodnik Przekrój i Film. Jan Łęczyca na łamach tygodnika Film porównywał historię Beckera do warszawskiej ballady o "Czarnej Mańce". Określał film jako szmirę, jednak zrobioną w jak najlepszym wydaniu, na co złożyły się: mistrzostwo dramaturgii i reżyserii, talent i kultura realizacji, wykonawcy, zdjęcia i montaż.

W 1958 roku znalazł się na 13-tym miejscu najchętniej oglądanych filmów polskich i zagranicznych.

Produkcja Scenariusz filmu bazował na autentycznych wydarzeniach mających miejsce w Paryżu w 1901 roku, a autorzy filmu oparli jego fabułę na protokołach sądowych i kronikach policyjnych. Prostytutka o przezwisku "Złoty Kask" istniała naprawdę i nazywała się Amelia Elie (1878-1933). Na przełomie XIX i XX wieku była niekwestionowaną królową paryskiego świata przestępczego. W 1902 roku jeden z jego liderów imieniem Leca i jednocześnie porzucony przez nią kochanek-sutener zranił nożem swego konkurenta Mandę. W rezultacie wojny gangów jaka później wybuchała w Paryżu obydwaj apasze skazani zostali na kary więzienia (Manda na dożywocie, Luca na 8 lat koloni karnej w Gujanie Francuskiej). O całej sprawie, a zwłaszcza o procesie obydwu apaszów, szeroko informowała bulwarowa prasa francuska, z samej Elie czyniąc nieomal celebrytkę jej czasów. Inna wersja całej historii głosi, że nie chodziło o żadne sprawy uczuciowe, a jedynie o przejecie dochodów z działalności atrakcyjnej prostytutki.

Becker był dopiero czwartym z kolei reżyserem, który zgodził się przyjąć do realizacji scenariusz filmu. Wcześniej odrzucili go tak znani francuzy twórcy jak: Julien Duvivier, Yves Allégret, Henri-Georges Clouzot.

Becker chciał zrobić film "z epoki". "Chciałem, aby moi aktorzy zachowywali się tak, jakby żyli w tym czasie" – wyjaśniał – "nie tak, jakby nosili kostiumy". Jak pisał po latach jeden z krytyków: "w pełni mu się to udało. [...] jego rekonstrukcja przełomu wieków w Paryżu jest pięknie szczegółowa i dokładna, a w nim jego obsada porusza się, mówi i zachowuje się jak w ich rodzimym środowisku".

Po latach Obecnie dzieło Beckera, w kilkadziesiąt lat po premierze film ciągle wzbudza zachwyt krytyków. W 2022 roku, w 70-tą rocznicę premiery brytyjski The Guardian wymieniał dokładnie te same zalety filmu co krytycy przed laty – "klasyka nie do pominięcia". W rankingu popularnego, filmowego serwisu internetowego Rotten Tomatoes obraz posiada obecnie (2025) najwyższą, 100-procentową pozytywną ocenę "czerwonych pomidorów".

W 1986 roku we Francji ukazał się znaczek pocztowy w serii poświęconej wybitnym francuskim reżyserom filmowym, dedykowany Beckerowi i jego filmowi z podobizną Simone Signoret.

Nagrody i wyróżnienia 1953 BAFTA Nagroda Brytyjskiej Akademii Filmowej dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej (Simone Signoret) najlepszy film nieanglojęzyczny (nominacja) 1953 MFF w San Sebastian Złota Muszla (nominacja) 1956 Nastro d’argento nagroda dla najlepszego filmu zagranicznego

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Francuskie dramaty kryminalne Kategoria:Francuskie filmy z 1952 roku Kategoria:Filmy kręcone w Paryżu Kategoria:Filmy o prostytucji Kategoria:Filmy w reżyserii Jacques’a Beckera Kategoria:Filmy, których akcja toczy się w Paryżu