Bitwa na Lijevčkim Polu () – starcie zbrojne stoczone pomiędzy 30 marca a 8 kwietnia 1945 roku między Chorwackimi Siłami Zbrojnymi (HOS, połączonymi siłami Ustaszy i Chorwackiej Gwardii Narodowej) a siłami Czetników na Lijevčkim Polu niedaleko Banja Luki, na terenie ówczesnego Niepodległego Państwa Chorwackiego (NDH).

W grudniu 1944 roku czarnogórscy Czetnicy pod dowództwem ppłk. Pavle Đurišicia rozpoczęli odwrót z okupowanej przez Niemców Czarnogóry w kierunku północno-wschodniej Bośni, gdzie zwołano spotkanie z Dražą Mihailoviciem i innymi przywódcami Czetników. Đurišić krytycznie odnosił się do przywództwa Mihailovicia i postanowił ruszyć na zachód, do Słowenii, by szukać ochrony u aliantów, wbrew koncepcji Mihailovicia, który pragnął powrotu do Serbii i przejęcia władzy nad Jugosławią. Do Đurišicia dołączyli dowódcy czetniccy Zaharije Ostojić i Petar Baćović oraz ideolog Dragiša Vasić. Đurišić zawarł porozumienie z władzami NDH oraz czarnogórskim separatystą i sojusznikiem NDH, Sekulą Drljeviciem, w sprawie bezpiecznego przejścia przez terytorium NDH, za co Mihailović potępił go jako zdrajcę. Zgodnie z porozumieniem oddziały Đurišicia miały dołączyć do Czarnogórskiej Armii Narodowej Drljevicia i uznać go za legalnego przywódcę Czarnogóry.

Jednakże HOS i Drljević najwyraźniej zamierzali wykorzystać porozumienie jako pułapkę na Đurišicia, który również nie zamierzał dotrzymać słowa i kontynuował działania na własną rękę. Doprowadziło to do otwartego konfliktu z HOS. Do pierwszych starć doszło 30 marca w okolicach miejscowości Bosanska Gradiška. Cała czetnicka 8 Armia Czarnogórska, wzmocniona kilkoma innymi Korpusami Czetników, przekroczyła rzekę Vrbas do 1 kwietnia. HOS zgromadziły dużą, lepiej zorganizowaną siłę, dysponującą znaczną przewagą w ciężkim uzbrojeniu, pod dowództwem gen. Vladimira Metikoša. Zaatakowali wysunięte jednostki Czetników i zmusili je do wycofania się w kierunku Lijevčkiego Pola, na północ od Banja Luki. HOS zaatakowały następnie siły Đurišicia na Lijevčkim Polu i zablokował im drogę na zachód. Próby przełamania linii przeciwnika przez Czetników zakończyły się niepowodzeniem, a większość ich sił poddała się podczas dużego ataku HOS 7 i 8 kwietnia. Mniejszy oddział dowodzony przez Đurišicia próbował przełamać linie chorwackie, posuwając się na południe. Jednak z powodu dezercji swoich żołnierzy i napotkanych na drodze komunistycznych partyzantów, Đurišić zgodził się na kolejne porozumienie z HOS. Następnie został stracony wraz z innymi czetnickimi oficerami. Większość ocalałych czarnogórskich Czetników została przymusowo wcielona do armii Drljevicia i oddana pod dowództwo HOS.

Tło wydarzeń Po kapitulacji Włoch we wrześniu 1943 roku wojska niemieckie zajęły włoską strefę okupacyjną w Jugosławii, w tym Czarnogórę. Niemcy współpracowali z lokalnymi czarnogórskimi separatystami, lokalnymi czetnikami i muzułmańską milicją Sandżaku, aby utrzymać kontrolę nad Czarnogórą. Ponieważ siły te okazały się niewystarczające, Niemcy uwolnili uwięzionego dowódcę czetnickiego Pavle Đurišicia i zorganizowali Czarnogórski Korpus Ochotniczy, z pomocą rządu Nedicia, aby walczyć z jugosłowiańskimi partyzantami.

Pod koniec 1944 roku, wraz z wycofywaniem się Niemców z Bałkanów i postępem Armii Czerwonej oraz partyzantów, sytuacja Czetników w Serbii i Czarnogórze stawała się coraz trudniejsza. Mihailović, który opowiadał się za dalszą współpracą z Niemcami w celu zdobycia broni i amunicji, nakazał wszystkim siłom Czetników, również tym pod dowództwem Đurišicia w Czarnogórze, skierować się w stronę Bośni. Podczas gdy Czetnicy pomagali Niemcom w utrzymaniu kontroli nad liniami komunikacyjnymi, Mihailović jednocześnie starał się odzyskać poparcie zachodnich aliantów. Niemcy wycofali się z Czarnogóry na początku grudnia 1944 roku, wraz z wojskami Đurišicia. Czarnogórscy Czetnicy zostali w tym momencie zreorganizowani w trzy dywizje, wliczając w to sandżackich Czetników Vuka Kalaitovicia. Liczyli 8700 ludzi i towarzyszyło im około 3000 cywilów, głównie członków ich rodzin. Po 35-dniowym marszu, cierpiąc z powodu zimna, głodu i chorób, armia Đurišicia dotarła do góry Trebava w północno-wschodniej Bośni w połowie lutego 1945 roku. Po dołączeniu do reszty Czetników, Đurišić skrytykował dowództwo Mihailovicia i opowiedział się za odwrotem do Słowenii, gdzie miał dołączyć do innych jednostek Czetników i oczekiwać na przybycie zachodnich aliantów, w przeciwieństwie do nalegań Mihailovicia na powrót do Serbii. Đurišić postanowił odłączyć się od Mihailovicia i ruszyć w kierunku Wybrzeża Słoweńskiego. Do Đurišicia dołączył Dragiša Vasić, jeden z głównych ideologów Czetników i doradca polityczny Mihailovicia, oddziały Petara Baćovicia, przywódcy Czetników z Hercegowiny, a także Zaharije Ostojicia, przywódcy Czetników we wschodniej Bośni. Tuż przed wymarszem, 18 marca, do Đurišicia dołączyła także część czetników z Serbii.

Đurišić nawiązał kontakt z Milanem Nediciem, szefem marionetkowego rządu w okupowanej przez Niemcy Serbii, oraz z Dimitrije Ljotićem, który zgodził się na jego pomysł zgromadzenia czetników w Słowenii. Z pomocą niemieckiego specjalnego wysłannika w Belgradzie Hermanna Neubachera, Nedić i Ljotić zapewnili zakwaterowanie dla żołnierzy i uchodźców Đurišicia w Słowenii. Đurišić musiał samodzielnie dotrzeć do Bihacia w zachodniej Bośni, gdzie siły Ljotića miały go spotkać i wesprzeć jego dalszy marsz.

Obszar od północno-wschodniej Bośni do Słowenii znajdował się w granicach Niepodległego Państwa Chorwackiego, państwa marionetkowego pod kontrolą Osi utworzonego po upadku Jugosławii wiosną 1941 roku. Pod koniec 1944 roku terytorium to znajdowało się częściowo pod kontrolą sił niemieckich i NDH, a częściowo pod kontrolą partyzantów. Niemcy opowiadali się za zacieśnieniem współpracy z Czetnikami po kapitulacji Włoch, pomimo protestów rządu NDH, który widział w tym zagrożenie dla istnienia swojego państwa. Rząd NDH zaproponował ograniczenie współpracy do tych Czetników, którzy uznają NDH i są jego obywatelami, a także ograniczenie ich działalności do obszarów zamieszkanych przez większość serbską, ale Niemcy nie przyjęli tych żądań. W listopadzie 1944 roku Siły zbrojne NDH, Milicja Ustaszy i Chorwacka Gwardia Narodowa zostały zreorganizowane w Chorwackie Siły Zbrojne (, HOS).

Porozumienie Đurišić – Drljević Pod koniec grudnia 1944 roku Đurišić wysłał swojego pomocnika Dušana Arsovicia do Sarajewa, aby zbadał możliwość wspólnego wycofania się z Niemcami. Arsović próbował nawiązać kontakt z Ljubomirem Vuksanoviciem, Czarnogórcem współpracującym z Niemcami, ale Vuksanović sprzeciwił się Đurišićowi i odmówił prowadzenia z nim rózmów. Wobec tego Arsović nawiązał następnie kontakt z przedstawicielami czarnogórskiego separatysty Sekuli Drljevicia, który spędził większość wojny w NDH i pragnął utworzyć niepodległe państwo czarnogórskie przy wsparciu Niemiec i ustaszy. Ustasze utrzymywali bliskie kontakty z czarnogórskimi nacjonalistami od czasu proklamowania NDH w 1941 roku, kiedy to w Zagrzebiu utworzono Czarnogórski Komitet Narodowy, na którego czele stał czarnogórski pisarz Savić Marković Štedimlija. Wiosną 1944 roku Drljević przeniósł się z Zemunu do Zagrzebia, gdzie utworzył tymczasowy rząd zwany Radą Państwa Czarnogórskiego. NDH poparło utworzenie państwa czarnogórskiego, aby uniknąć przyłączenia się do Serbii Nedicia w planowanym Nowym Porządku Europy, który zaproponował Neubacher w październiku 1943 roku.

Po rozstaniu z Mihailoviciem rozmowy między przedstawicielami Drljevicia i Đurišicia nabrały tempa. Đurišić dostrzegł w tym szansę na zapewnienie bezpiecznego przejścia swojej armii do Słowenii. Na spotkaniu w Doboju negocjatorzy Drljevicia zażądali uznania Drljevicia za politycznego przywódcę Czarnogórców, uznania Rady Państwa Czarnogórskiego oraz przyłączenia czarnogórskich czetników do Czarnogórskiej Armii Narodowej. Đurišić postanowił zaakceptować wszystkie żądania Drljevicia, pod warunkiem zapewnienia pomocy rannym. Zachował również dowództwo operacyjne nad nową armią. Porozumienie zostało podpisane 22 marca w Zagrzebiu przez przedstawicieli obu stron.

Żadna ze stron nie była jednak szczera w swoich zobowiązaniach. Motywem Drljevicia było rozbicie organizacji czetnickiej i stworzenie iluzji siły dla Niemców, legitymizując w ten sposób swoją ideę niepodległości Czarnogóry. Miał również motyw, by wykorzystać porozumienie jako pułapkę dla Đurišicia, który popierał zjednoczenie Serbii i Czarnogóry. Motywem ustaszy, by pojmać Đurišicia, była także zemsta za masakry muzułmanów w południowo-wschodniej Bośni i Sandżaku, których dopuścił się czetnicki oddział Lim-Sandżak pod dowództwem Đurišicia. Z drugiej strony Đurišić nie chciał, by Drljević miał jakąkolwiek realną kontrolę nad swoją armią. 22 marca Drljević wysłał mu ulotkę do rozdania swoim żołnierzom. Zawierał on szczegóły porozumienia, a Drljević określał się w nim mianem „najwyższego dowódcy Czarnogórskiej Armii Narodowej”, lecz Đurišić odmówił rozpowszechniania ulotki wśród żołnierzy.

Drljević zorganizował zakwaterowanie rannych i chorych u władz NDH. Đurišić przekazał ich w Bosanskim Brodzie, skąd ranni zostali przewiezieni do Starej Gradiški. Szacunki ich liczby wahają się od 800 do 2700. Reszta armii odpoczywała pod Bosanskim Brodem. 23 marca Mihailović dowiedział się o umowie i natychmiast poinformował innych dowódców czetnickich, że Đurišić dopuścił się zdrady i nakazał nie pomagać mu w odwrocie. Pozbawił także Đurišicia stopnia wojskowego, zapowiedział proces za zdradę i oświadczył, że poinformuje zachodnich aliantów o poparciu przez Đurišicia ustaszy i czarnogórskich separatystów. Usłyszawszy o reakcji Mihailovicia, bez konsultacji z Drljeviciem, Đurišić nakazał przesunięcie armii na zachód.

Zgodnie z porozumieniem armia Đurišicia miała przeprawić się przez Sawę do Sławonii i ze Slavonskiego Brodu kontynuować marsz w kierunku Zagrzebia jako Czarnogórska Armia Narodowa. Zamiast tego Đurišić kontynuował marsz na południe od rzeki, w kierunku góry Motajica i Lijevčkiego Pola, rozległej równiny między nad rzekami Bośnią, Vrbasem i Sawą. Drljević uznał tę akcję za naruszenie porozumienia i poinformował o tym dowództwo HOS. HOS wydały rozkaz zabezpieczenia drogi Bosanska Gradiška – Banja Luka, którą poruszała się armia Đurišicia. Dowództwo NDH mylnie uznało, że za akcją Đurišicia stał Mihailović, a jego ostatecznym celem było połączenie się z Serbskim Korpusem Ochotniczym Ljotića i Serbską Strażą Państwową w Słowenii, a następnie atak na Zagrzeb. Ten ruch rzekomo zapewniłby im wsparcie zachodnich aliantów.

Siły przeciwników Chorwackie Siły Zbrojne Północno-wschodnia Bośnia znajdowała się w obszarze odpowiedzialności 4 Korpusu Ustaszy pod dowództwem Josipa Metzgera. W skład korpusu wchodziła 4 Dywizja HOS, stacjonująca w Dvorze, licząca 7000 żołnierzy i dowodzona przez płk. Zdenka Begicia, oraz 6 Dywizja w Banja Luce pod dowództwem gen. Vladimira Metikoša, licząca 4000 żołnierzy. Siły te były wspierane przez lokalne milicje i Samoobronę Ustaszy. Szacuje się, że w bitwie na Lijevčkim Polu brało udział łącznie około 10 000–12 000 chorwackich żołnierzy pod dowództwem Metikoša. W bitwie uczestniczył również płk Marko Pavlović, dowódca jednostek Samoobrony Ustaszy.

Czetnicy