Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętym Miejscu – rzymskokatolicki kościół parafialny we wsi Święte Miejsce należący do dekanatu przasnyskiego oraz diecezji płockiej.

Historia

W połowie XVII wieku przy drodze z Bartnik do Dębin dla rodziny Zielińskich, właścicieli okolicznych dóbr Bartniki, zbudowano dużą kaplicę w kształcie koła. Usytuowano ją w Bartnym Borku, uroczysku w Puszczy Mazuch – części Puszczy Zielonej. Kaplica znajdowała się na terenie parafii Przasnysz. Możliwe, że Zielińscy ufundowali do niej, datowany po latach na XVIII wiek, obraz Matki Bożej Częstochowskiej, z czasem nazwanej Bartnicką.

Według legendy w II połowie XVII wieku lub w 1700 trzem dziewczynkom pastuszkom objawiła się Matka Boska. Zobaczyły ją w koronie lipy. W pobliżu drzewa znajdowała się studnia, której woda miała cudowną moc i używano jej do celów leczniczych. Później w miejscu objawienia wzniesiono murowaną kapliczkę-rotundę. Wskazuje się też, że ołtarz kaplicy usytuowano na pniu drzewa lipowego, na którym objawiła się Maryja. Miejscowi przekazywali, że przed 1939 przez otwór pod ołtarzem można było zobaczyć fragment pnia świętej lipy.

Do miejsca licznie przybywali pielgrzymi. Rozwijający się kult maryjny wpłynął na to, że Bartny Borek zaczęto nazywać Świętym Miejscem. Nazwę wsi zmieniono oficjalnie w 1910.

Początkowo biskup płocki Andrzej Chryzostom Załuski zabronił odprawiania w kaplicy nabożeństw. W połowie XVIII wieku, staraniem anonimowego pielgrzyma, kaplica uzyskała odpust w drugi dzień Zesłania Ducha Świętego i w dzień Matki Boskiej Siewnej. Potwierdził je biskup Antoni Sebastian Dembowski. Duszpasterstwo prowadzili duchowni z Przasnysza. W 1753 w Bartnym Borku notowano kaplicę i dom pustelnika. W 1781 dziekan przasnyski ks. M. Zakrzewski w protokole wizytacyjnym wskazał, że z powodu nieprzyzwoitości zakazano na zawsze odprawiać nabożeństwa w kaplicy. W dokumentacji wizytacji parafii przasnyskiej z 1817 czytamy, że na niemającą żadnych funduszy kaplicę, pozbawioną stałego duszpasterza, corocznie Zielińscy wyrabiają indult. Obchodzono odpusty we wspomnienie św. Stanisława, w drugi dzień Zesłania Ducha Świętego oraz na Matkę Boską Siewną. Kaplicę wzmiankowano w 1817.

W XIX wieku kaplica była czasowo zamknięta z powodu zagrożenia dla życia ludzi, była bowiem zrujnowana. Biskup Henryk Kossowski podczas wizytacji biskupiej w 1886 zlecił jej przebudowę. Przasnyski wikariusz ks. Adolf Goździewski nie dostał pozwolenia na zniesienie nowego murowanego kościoła, ale doprowadził do rozbudowy starego kosztem dziedziców Bartnickich oraz okolicznej ludności. Przebudowę rozpoczęto zapewne w 1886–1887.

W 1908, gdy kaplicę przebudowano do rozmiarów kościoła, erygowano parafię, wydzielając jej teren z parafii Przasnysz i Płoniawy. Dodano odpusty we wspomnienie św. Hieronima i św. Teresy.

W czasie I wojny światowej, przez kilka tygodni, w plebanii (zbudowanej w latach 1910–1911 z drewna podarowanego przez księcia Adama Ludwika Czartoryskiego z Krasnego), kwaterował sztab wojskowy.

Ambonę ufundowała w czasie I wojny światowej lub za duszpasterstwa ks. Stanisława Brudzińskiego rodzina Kobylskich. W wyniku działań wojennych wschodni szczyt kościoła został pocięty kulami. Jedna z nich raniła nawet obraz Matki Boskiej. Z kolei podczas okupacji niemieckiej w czasie II wojny światowej kościół był otwarty i odprawiane były w nim nabożeństwa. Budynek od zachodu uszkodziło uderzenie bomby.

Kościół został rozbudowany w 1950. Proboszcz ks. Stanisław Kowalczyk wraz z parafianami powiększył o 6 m prezbiterium oraz przerobił sufit na sklepienie beczkowe (pozornie kolebkowe). Za probostwa ks. Edwarda Czajkowskiego (1957–1966) kościół został pomalowany, a ołtarze pozłocone. Sprawiono nowe tabernakulum.

W 1980 ks. Jan Pakieła przeprowadził kapitalny remont kościoła. Budynek został podniesiony o 80 cm i ustawiony na kamiennym fundamencie. Wymieniono zewnętrzne oszalowanie i całą więźbę dachową łącznie z wieżą. Wnętrze wyłożono drewnem. Kościół został pokryty ocynkowaną blachą ocynkowaną. W 1981 odnowiono organy. Kościół zelektryfikowano i zradiofonizowano. Renowacji poddano zabytkowe obrazy, w tym wizerunek Matki Boskiej Bartnickiej. W 1983 zakupiono nowe dębowe ławki.

Ks. Marek Makowski wymienił nagłośnienie w kościele oraz wyremontował pomieszczenie z przeznaczeniem na zakrystię. Przeprowadził remont kapitalny organów. Zamontował w prezbiterium drewniane stalle i drewnianą belkę tęczową nad ołtarzem głównym.

Kościół figuruje w rejestrze zabytków (nr A-459, decyzja z 7 lipca 1981).

Architektura

Kościół stoi równolegle do drogi Baranowo–Przasnysz. Jest orientowany, drewniany na kamiennym cokole przykrytym deskami, na planie krzyża łacińskiego. Ma jedną nawę i prezbiterium zakończono ośmiobocznie z dwiema kaplicami: jednej na południowej stronie i jednej na stronie północnej. Jest kryty dwuspadowym dachem z blachy. W połowie długości dachu jest ośmioboczna wieża z dachem krytym blachą, z prześwitem, zakończona kopułą z krzyżem.

Nawa główna jest kryta kolebką z belek ułożonych w kwadraty w 6 przęsłach, oświetla ją sześć prostokątnych okien. Kaplice (po lewej stronie nawy na planie kwadratu, po prawej – w kształcie wydłużonego prostokąta) są pokryte stropami płaskimi. Prezbiterium, na które wchodzi się po trzech stopniach, sąsiaduje z amboną i drzwiami do zakrystii po lewej stronie. Nad wejściem głównym jest chór muzyczny wsparty na dwóch filarach. Wejście główne do kościoła umieszczono w szczycie, na osi prezbiterium. Do kościoła, od strony północnej, prowadzą wejścia boczne. Wyposażenie

W kościele znajdziemy ołtarz główny z łaskami słynącym obrazem Matki Bożej Częstochowskiej, datowany na XVIII wiek (możliwe, że to kopia z tego stulecia). Obraz Matki Boskiej Bartnickiej ma wymiary 100 na 65 cm, jest oprawiony w złocone ramy. Postać Maryi i Jezusa pokrywa srebrna sukienka (umieszczono na niej rok 1823), a ich głowy – złote korony, które mogą pochodzić z innego obrazu (są starsze niż sukienka). Obraz przeszedł renowację w 1980 lub 1982. Przy obrazie maryjnym wiszą tabliczki wotywne z XVIII–XIX wieku w kształcie nóg, rąk, serca, oka, z przedstawieniem dziecka zawiniętego w kij oraz obraz św. Antoniego. Cudowny obraz jest zasuwany obrazem Wskrzeszenie Piotrowina z II połowy XIX wieku (styl klasycystyczny, wymiary 130 na 90 cm, odnowiony w 1980). W ołtarzach bocznych są obrazy Matki Boskiej Różańcowej i Serca Jezusowego.

Neobarokowa ambona datowana jest na wiek XIX. Zachował się barokowy krucyfiks z II połowy XVIII wieku oraz feretron ludowy z XIX wieku z przedstawieniami Chrystusa na krzyżu ze św. Marią Magdaleną na jednej stronie oraz Matki Bożej Częstochowskiej na drugiej. Na wyposażeniu kościoła jest też monstrancja o cechach regencji sygnowana przez złotnika z Ciechanowa Wojciecha Mikołajskiego, ofiarowana do kaplicy w 1770 przez Stanisława Radzymińskiego. Zachował się klasycystyczny lichtarz z I połowy XIX wieku sygnowany przez złotnika Karola Malcza z Warszawy.

Prospekt organowy jest neobarokowy. Pochodzi z 1904. Wykonał go Marceli Aliński z Warszawy. W 1965 przebudował go Zygmunt Kamiński z Warszawy. Organy remontowano za probostwa ks. Marka Makowskiego.

Galeria

Przypisy

Kategoria:Grabowo (powiat przasnyski) Kategoria:Drewniane kościoły w województwie mazowieckim Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny Kategoria:Zabytkowe kościoły w powiecie przasnyskim Kategoria:Kościoły w diecezji płockiej Kategoria:Obiekty sakralne w gminie wiejskiej Przasnysz