Kierownictwo Zaopatrzenia Sanitarnego (KZS) – jednostka organizacyjna służby zdrowia Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej.
Instytucja centralna, podległa Departamentowi Zdrowia Ministerstwa Spraw Wojskowych była jego organem fachowym powołanym do zawierania umów na wyrób materiału sanitarnego, dokonywania kontroli wyrobu, odbioru, magazynowania w składnicach sanitarnych i rozdziału tego materiału.
Kierownictwo Zaopatrzenia Sanitarnego miało swoją siedzibę w garnizonie Warszawa na Powązkach.
Historia Od 1921 Centralna Składnica Sanitarna w Warszawie, po demobilizacji i przejściu na organizację pokojową, została centralnym zakładem zaopatrzenia Sił Zbrojnych RP w materiały sanitarne, urządzenia szpitalne, lekarstwa, przybory lekarskie, potrzebne dla zadań leczniczych wojska oraz materiały potrzebne dla służby weterynaryjnej. Do jej zadań należało między innymi zaopatrywanie okręgowych składnic sanitarnych w materiały sanitarne do bieżących potrzeb wojska oraz stanowiące zapas mobilizacyjny.
7 lutego 1922 minister spraw wojskowych uregulował sposób pobierania leków i materiału sanitarnego z aptek wojskowych. 18 kwietnia 1922 ogłoszone zostały „Przepisy, normujace sposób zaopatrzenia Oddziałów Marynarki Wojennej w materiał sanitarny”. Od 10 października 1922 zaopatrzenie materiałowe sanitarne i weterynaryjne armii w czasie pokoju realizowane było na zasadach określonych w rozkazie ministra spraw wojskowych D.VIII. 3178.I.Z.tj. Rolę okręgowych składnic sanitarnych pełniły apteki okręgowe, funkcjonujące w składzie każdego z dziesięciu szpitali okręgowych. Formacje wojskowe (oddziały i zakłady wszelkich broni i służb), znajdujące się na obszarze danego okręgu korpusu, otrzymywały materiał sanitarny i weterynaryjny z właściwej apteki okręgowej na zasadzie zapotrzebowań. Centralną Składnicę Sanitarną zaopatrywał w materiał sanitarny i weterynaryjny Departament Sanitarny Ministerstwa Spraw Wojskowych (w materiał weterynaryjny w porozumieniu z Wydziałem Weterynaryjnym). Kierownikiem Centralnej Składnicy Sanitarnej był podpułkownik lekarz Czesław Jakubowski, a jego zastępcą major aptekarz Marcin Kotula. W lutym 1924 na stanowisko kierownika składnicy przydzielony został płk lek. Tadeusz Kobos.
Na początku 1926 weszła w życie nowa Organizacja służby zdrowia na stopie pokojowej, Oddz. I L. 5700/Org.25. Oficerowie korpusu sanitarnego oraz oficerowie korpusu administracyjnego (dział gospodarczy), oddani do dyspozycji szefa Dep. VIII Sanit. MSwojsk., wyznaczeni na nowe stanowiska służbowe zostali zobowiązani do objęcia obowiązków z dniem 31 stycznia. Dotychczasowa Centralna Składnica Sanitarna w Warszawie została przeformowana w Centralny Zakład Zaopatrzenia Sanitarnego. Skład osobowy nr 6 liczył 24 oficerów, w tym kierownika zakładu i jego zastępcy. Oficerowie pełniący służbę w CZZS należeli do kadry oficerów służby zdrowia przy szefie Dep. VIII Sanit. MSWojsk. (później kadry oficerów korpusu sanitarnego). Kierownikiem zakładu został płk lek. Tadeusz Kobos, dotychczasowy kierownik Centralnej Składnicy Sanitarnej, a jego zastępcą mjr apt. Marcin Kotula. W każdym okręgu korpusu została zorganizowana okręgowa składnica sanitarna, niezależna od apteki w składzie szpitala okręgowego. W każdej składnicy pełniło służbę dwóch oficerów aptekarzy (kierownik składnicy i jego pomocnik). Na stanowiska kierowników okręgowych składnic sanitarnych zostali wyznaczeni: mjr apt. Stefan Paluszyński w Warszawie, mjr apt. Czesław Radomski w Lublinie, mjr apt. Bolesław I Sawicki w Grodnie, kpt. apt. Józef Zajączkiewicz w Łodzi, płk apt. Władysław Adolf Homme w Krakowie, mjr apt. Tadeusz Szymonowicz we Lwowie, mjr apt. Jan Michał Szadkowski w Poznaniu, mjr apt. Jan Szustow w Toruniu, kpt. apt. Feliks Walery Kretowicz w Brześciu, ppłk apt. Marian Wihnanek w Przemyślu.
19 maja 1927 minister spraw wojskowych ustalił i zatwierdził dzień 8 maja jako datę święta Centralnego Zakładu Zaopatrzenia Sanitarnego.
1 kwietnia 1929 CZZS rozpoczął funkcjonowanie w nowym składzie osobowym jako Wojskowy Zakład Zaopatrzenia Sanitarnego. Skład osobowy WZZS obowiązywał od 1 grudnia 1928. Przejście z dotychczasowej organizacji na nową określał rozkaz wykonawczy opracowany przez szefa Dep. Sanit. MSWojsk. Rozpoczęcie funkcjonowania zakładu w nowym składzie osobowym powiązane było z wejściem w życie przepisu „o administracji w wojskowych zakładach zaopatrzenia w czasie pokoju”. Jednocześnie unieważniony został skład osobowy nr 6, zawarty w Organizacji służby zdrowia na stopie pokojowej, Oddz. I. Szt. Gen. L. 5700/Org./25. Struktura organizacyjna WZZS: kierownik zakładu, biuro kierownictwa, instytut badań, centrala odbiorcza, Główna Składnica Sanitarna. Kierownik WZZS posiadał etat generała. Z racji zajmowanego stanowiska był członkiem Wojskowej Rady Sanitarnej, funkcjonującej przy Centrum Wyszkolenia Sanitarnego. Podlegał mu bezpośrednio zastępca kierownika, inspektor składnic i kierownik kancelarii z personelem pomocniczym. Biuro kierownictwo posiadało dwa wydziały: administracyjny i zakupów. Instytut badań miał dwie pracownie: farmaceutyczno-chemiczną i techniczną. Zarządcy Głównej Składnicy Sanitarnej podlegały cztery działy (oporządzenia polowego, farmaceutyczny i środków opatrunkowych, przyrządów, narzędzi i przyborów oraz przetwórczo-naprawkowy), pracownia farmaceutyczna, warsztaty naprawkowe i ekspedycja. Kierownikami GSS byli oficerowie aptekarze: ppłk Romuald Złotogórski (od września 1930 do października 1931) i mjr Stefan Włostowski (od października 1931 do grudnia 1935).
W tym samym terminie (1 kwietnia 1929) pomocnicze składnice sanitarne rozpoczęły funkcjonowanie na zasadach ustalonych w przepisie o „Administracji w wojskowych zakładach zaopatrzenia w czasie pokoju”. Pomocnicze składnice sanitarne powstały w wyniku przekształcenia dotychczasowych okręgowych składnic sanitarnych. Składy osobowe pomocniczych składnic sanitarnych obowiązywały od 15 stycznia 1929. Skład osobowy typu I posiadały składnice w Warszawie, Grodnie, Krakowie, Lwowie i Poznaniu, natomiast skład osobowy typu II posiadały składnice w Lublinie, Łodzi, Toruniu, Brześciu i Przemyślu. Skład osobowy typu I przewidywał 3 oficerów, 4 urzędników i 2 niższych funkcjonariuszy. Skład osobowy typu II był większy (4 oficerów, 5 urzędników i 5 niższych funkcjonariuszy). Oba składy uzupełniali ordynansi oficerów. Ponadto, „w miarę potrzeby i kredytów na ten cel przeznaczonych”, zarządzający składnicami mogli zatrudniać robotników. Na stanowiska kierowników pomocniczych składnic zostali wyznaczeni oficerowie aptekarze: mjr Marian Szałach w Warszawie, ul. Pokorna 12, mjr Józef Kalajeff w Lublinie, mjr Stanisław Krasiński w Grodnie (od sierpnia 1929 mjr Stanisław I Sosnowski, od czerwca 1930 mjr Jan Szaflarski), ppłk Mieczysław Kamienobrodzki w Łodzi (od września 1930 mjr Józef Zajączkiewicz), mjr Jan Szustow w Krakowie, mjr Tadeusz Szymonowicz we Lwowie, mjr Jan Szadkowski w Poznaniu, ppłk Władysław Łazowski w Toruniu (od II 1930 mjr Adam I Kuczyński), mjr Edward Olewiński w Brześciu, płk Marian Wihnanek w Przemyślu (od września 1930 mjr Tadeusz Moszczeński).
Z dniem 1 czerwca 1930 minister spraw wojskowych unieważnił skład osobowy kierownictwa WZZS i Głównej Składnicy Sanitarnej, ogłoszony w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. Nr 34/28 poz. 366, oraz zatwierdził nowy skład osobowy wymienionych części składowych Wojskowego Zakładu Zaopatrzenia Sanitarnego. W praktyce, wydane zostały dwa odbrębne składy osobowe (kierownictwa WZZS i GSS), lecz łączna liczba oficerów (26), urzędników wojskowych (47) i niższych funkcjonariuszy (21), pełniących służbę (zatrudnionych) w WZZS i GSS pozostała taka sama, jak w unieważnionym składzie osobowym z 1 grudnia 1928. W składzie GSS pozostały tylko dwa działy magazynów (oporządzenia polowego i materiałów użytku bieżącego). Nową komórką organizacyjną składnicy była przetwórnia farmaceutyczna. Zlikwidowano, jako odbrębne komórki organizacyjne, pracownię farmaceutyczną i warsztaty naprawkowe. Składy osobowe pomocniczych składnic sanitarnych pozostały bez zmian.
25 listopada 1930 minister spraw wojskowych ogłosił zmiany przepisów służbowych J.A. – 1 i Z.Z. –2/San. uwarunkowane zniesieniem pomocniczych składnic sanitarnych. Wprowadzone zmiany obowiązywały od 1 kwietnia 1931.
16 lutego 1931, w związku z powyższą reorganizacją zaopatrzenia sanitarnego, minister spraw wojskowych zarządził: likwidację pomocniczych składnic sanitarnych w okręgach korpusów nr I – IX, przekształcenie Pomocniczej Składnicy Sanitarnej w Przemyślu w Filię Głównej Składnicy Sanitarnej, zmianę składów osobowych Kierownictwa WZZS i GSS. Zatwierdził nowe składy osobowe części składowych WZZS, a mianowicie: Kierownictwa Wojskowego Zakładu Zaopatrzenia Sanitarnego (skład osobowy nr 1), Głównej Składnicy Sanitarnej (skład osobowy nr 2), Filii Głównej Składnicy Sanitarnej w Przemyślu (skład osobowy nr 3). Powyższe składy osobowe obowiązywały od 1 kwietnia 1931. Jako ostateczny termin likwidacji pomocniczych składnic sanitarnych wyznaczony został dzień 31 marca 1932. Główna Składnica Sanitarna i jej Filia w Przemyślu rozpoczęły funkcjonowanie z dniem 1 kwietnia 1931 na zasadach określonych w zmianach do przepisów szczegółowych o Administracji w Wojskowym Zakładzie Zaopatrzenia Sanitarnego L. 8714/30 P.S. W nowym składzie osobowym Kierownictwa WZZS liczba oficerów (11) i niższych funkcjonariuszy (7) była taka sama, natomiast urzędników wojskowych została zwiększona (z 22 do 29). Ilość i nazewnictwo komórek organizacyjnych Kierownictwa pozostała bez zmian. W nowym składzie osobowym Głównej Składnicy Sanitarnej zwiększono zarówno liczbę oficerów (z 15 na 16), jak też urzędników wojskowych (z 25 na 41) oraz niższych funkcjonariuszy (z 14 na 15). Ilość i nazewnictwo komórek organizacyjnych Składnicy pozostała bez zmian. W dziale magazynów materiałów oporządzenia polowego były trzy magazyny: przedmiotów pojedynczych oporządzenia polowego i jednostek złożonych, przyrządów odkażająco-kąpielowych i materiału gazowego, zapasu wojennego. W dziale magazynów materiałów użytku bieżącego były również trzy magazyny: leków suchych i materiału chemiczno-bakteriologicznego, leków płynnych, surowic i szczepionek oraz szkła, środków opatrunkowych.
Z dniem 1 października 1931 wszedł w życie przepis służbowy P.S. 10–170 z 10 września 1931 „Organizacja. – Służba Zdrowia na stopie pokojowej”, wydany przez Departament Sanitarny MSWojsk. Przepis stanowił, że jednostkami organizacyjnymi służby zdrowia na stopie pokojowej były między innymi jednostki zaopatrujące. Jednostkami zaopatrującymi były: Kierownictwo Wojskowego Zakładu Zaopatrzenia Sanitarnego oraz główne składnice sanitarne, które funkcjonowały łącznie jako zakład zaopatrujący. Przepis określał składy Kierownictwa WZZS, Głównej Składnicy Sanitarnej Nr 1 i Głównej Składnicy Sanitarnej Nr 2. Z chwilą wejścia w życie przepisu unieważniona została Organizacja służby zdrowia na stopie pokojowej. Oddz. I L. 5700 Org. 1925, Instrukcja organizacyjna służby zdrowia na stopie pokojowej. Oddz. I L. 5700 Org. 1925, Rozkaz wykonawczy o wprowadzeniu w życie nowej organizacji służby zdrowia na stopie pokojowej L. 1330 tjn. I. Og. Org. 25 Dep. VIII Sanit. MSWojsk. oraz wszystkie rozkazy i zarządzenia, dotyczące organizacji służby zdrowia na stopie pokojowej, sprzeczne z postanowieniami tego przepisu.
W drugiej połowie 1932 Kierownictwo WZZS zostało przemianowane w Kierownictwo Zaopatrzenia Sanitarnego z Głównymi Składnicami Sanitarnymi: nr 1 w Warszawie i nr 2 w Przemyślu.