mały|Okładka wydania z 1923 roku Idealnej wioski (理想村) autorstwa Jeong Yeon-gyu Koreańska fantastyka naukowa obejmuje twórczość z zakresu fantastyki naukowej w literaturze, filmie, telewizji, komiksach i innych mediach w przedpodziałowej Korei, a następnie w Korei Południowej i Korei Północnej. Pierwsze koreańskie dzieła science fiction powstały w latach 20. XX wieku. Gatunek długo pozostawał marginalny, kojarzony z literaturą młodzieżową i popularyzacją nauki. Od lat 80. XX w. stał się jednak istotną częścią kultury popularnej Korei Południowej, i w ostatnich latach zaczyna być zauważana na świecie, zwłaszcza w postaci filmowej. Fantastyka naukowa rozwija się również w Korei Północnej, gdzie – mimo silnej cenzury – uchodzi za jeden z najbardziej innowacyjnych nurtów współczesnej literatury, aczkolwiek pozostaje silnie dydaktyczna, nacjonalistyczna i ideologiczna.

Wczesna historia i okres kolonialny Fantastyka naukowa pojawiła się w Korei na przełomie XIX i XX wieku w kontekście ruchów oświeceniowych. Pierwszym opublikowanym w Korei utworem science fiction był przekład powieści Jules’a Verne’a 20 000 mil podmorskiej żeglugi drukowany w magazynie „Taegukhakbo” w latach 1907–1908. Za pierwszy oryginalny koreański utwór science fiction uchodzi często opowiadanie Kima Dong-ina Badania Dr. K (1929) aczkolwiek inne źódła wkazują na wcześniejszą powieść Jeong Yeon-gyu Idealna wioska (1921), w której pojawił się wątek samochodów elektrycznych.

Rozwój gatunku został jednak zahamowany w okresie japońskiej okupacji (1910–1945) z powodu ograniczonej edukacji naukowej i niechęci wobec modernizacji utożsamianej z japońskim imperializmem. Po w 1945 r. i na dwa państwa (1948) fantastyka naukowa zaczęła rozwijać się równolegle na północy i południu.

Korea Północna W Korei Północnej fantastyka naukowa rozwijała się dynamicznie w latach 50. XX wieku, początkowo jako narzędzie popularyzacji nauki i propagandy komunistycznej. Pierwsze opowiadanie science fiction opublikowano w 1950 r. w magazynie „Świat Nauki” (과학의 세계), było to tłumaczenie radzieckiego opowiadania Władimira Obruczewa. Pierwsze rodzime utwory powstały na północy kilka lat po wojnie koreańskiej. Wśród pionierów gatunku znajdują się m.in. Sok Yun-gi, Pae Pung oraz .

Od końca lat 60. rozwój fantastyki był ograniczany przez Kim Ir Sena i ideologię dżucze, które nakazały literaturze koncentrowanie się na tematach rewolucyjnych i lojalistycznych. W połowie lat 70. fantastyka ponownie zaczęła pojawiać się w druku; publikowane teksty promowały „naukę dżucze” oraz posłuszeństwo wobec partii (zwyke w postaci uzasadniania postępów naukowych posłuszeństwem badaczy wobec partii).

mały|Okładka On the Art of the Cinema autorstwa Kim Dzong Ila Literatura science fiction w Korei Północnej przeżyła odrodzenie za czasów kolejnego przywódcy Korei Północnej, Kim Dzong Ila, dzięki nieznacznemu złagodzeniu przez niego cenzury literackiej, gdyż był on zagorzałym fanem zagranicznych mediów science fiction. Był on zwłaszcza fanem kina; na jego żądanie, w 1978 r., służby północnokoreańskie dokonały południokoreańskiego reżysera Shina Sang-oka i aktorki Choi Eun-hee. Pod przymusem stworzyli siedem filmów, w tym fantastyczno-naukowy film w stylu kaijū, Pulgasari. Filmy te odegrały znaczącą rolę w historii kina koreańskiego i zyskały status kultowych.

W latach 80. i 90. rozwijała się północnokoreańska proza SF, m.in. twórczość Hwanga Chŏngsanga. W 1988 r. ukazała się nowela Chŏngsanga Zielone kłosy ryżu o naukowcach, którzy opracowali roślinę leczącą raka; według niektórych źródeł nowela została pozytywnie zrecenzowana przez samego Kim Dzong Ila, który nazwał ją modelem dla przyszłych prac, które chciał zobaczyć. W kolejnych latach ukazało się również wiele tłumaczeń międzynarodowej literatury science fiction w Korei Północnej (choć były one ograniczone głównie do klasyki Związku Radzieckiego). W 2000 r. czasopismo Chosŏn munhak, główny magazyn literacki Korei Północnej, rozpoczęło regularną publikację opowiadań SF, a książki science fiction zaczęły być wydawane przez główne północnokoreańskie agencje prasowe (wcześniej były one wydawane przez wydawnictwa literatury młodzieżowej). Dojście do władzy w 2011 r. trzeciego przywódcy Korei Północnej, Kim Dzong Una, nie wpłynęło znacząco na sytuację północnokoreańskiej literatury fantastycznonaukowej.

Badacze literatury koreańskiej oceniają północnokoreańską fantastykę naukową jako innowacyjną i inspirowaną międzynarodową kulturą popularną, co jest nietypowe w ogólnym, tradycyjnym kontekście literatury północnokoreańskiej. Mimo znaczenia kultu przywódców w propagandzie północnokoreańskiej, postać przywódcy nie pojawia się w północnokoreańskiej SF, ponieważ „wyobrazić przyszłość, w której ta nieomylna figura mogłaby zostać zakwestionowana, jest niemożliwe”. Niemniej jednak północnokoreańskie dzieła fantastyki naukowej mają tendencję do pozostawania wysoce dydaktycznymi i nacjonalistycznymi (podążając za linią partii, przedstawiając potęgę i wyższość pokojowo nastawionej Korei Północnej, wyrażając poparcie dla przywództwa kraju i pogardę dla dwulicowych państw zachodnich i kapitalistycznych).

Do czołowych współczesnych północnokoreańskich pisarzy science fiction należy . Wypracował on „unikalny [w tym kraju] styl spektakularnej fantastyki naukowej, łączący antagonizmy okresu zimnej wojny, motywy powieści szpiegowskiej i innowacyjną technologię wojskową”; jego prace często przedstawiają Amerykanów jako imperialistów-złoczyńców pokonanych przez zaawansowaną technologię Korei Północnej. Inni popularni północnokoreańscy pisarze science fiction to Pak Chongnyŏl i Yi Ch’ŏlman. Szacuje się, że do połowy pierwszej dekady XXI wieku północnokoreańscy pisarze opublikowali około stu dzieł science fiction (głównie opowiadań), a Yi Kŭmch’ŏl jest autorem około dwudziestu.

Korea Południowa Okres autorytaryzmu W Korei Południowej gatunek rozwijał się w latach 60., m.in. dzięki rosnącemu wpływowi kultury amerykańskiej i – kontrowersyjnie – japońskiej. Wśród pisarzy tego okresu wymienia się pisarzy takich jak oraz . Za pierwszą południowokoreańską powieść SF uważa się Idealne społeczeństwo (1967) Yoon-Sunga.

Lata 60. to także pierwsze koreańskie filmy kaijū, m.in. (1962), (1967) oraz Yongary, potwór z głębin (1967).

W latach 70. i 80. rozwój gatunku hamowała polityka autorytarna, która próbowała wykorzystywać SF do celów edukacyjnych i propagandowych, co zniechęcało wielu twórców. Science fiction cierpiało również z powodu tradycyjnych stereotypów, które określały ją albo jako literaturę dydaktyczną skierowaną do młodych czytelników, albo jako dzieła podejmujące suche, zaawansowane koncepcje naukowe lub absurdalne idee.

Jednocześnie pojawił się nurt protestu ( SF), wykorzystujący fantastykę do krytyki społecznej, dzieł pisanych przez pisarzy, którzy sprzymierzyli się z południowokoreańskimi ruchami demokratyzacyjnymi. Ten podgatunek wykorzystywał science fiction jako narzędzie krytyki społecznej odgórnej industrializacji militarystycznej kraju, które mogło ominąć cenzurę rządową, oferując alternatywę dla dominującej owej epoki estetyki realistycznej. Do takich pozycji należą m.in. np. powieść gatunku (1978) oraz historia alternatywna In Search of the Epitaph (1987) .

Demokratyzacja i epoka cyfrowa Po demokratyzacji w 1987 r. i szybkim rozwoju technologii cyfrowych fantastyka naukowa zaczęła rozwijać się w literaturze, filmie, telewizji i komiksach. W latach 90. w Korei Południowej pojawił się fandom fantastyczny, powstawały pierwsze kluby (pierwszy, Brave New World, w 1989) i fan/webziny (np. SF Magazine z 1993, SF Webzine z 1999 i Mirror z 2003). W 1993 wydano pierwszą antologię koreańskich utworów SF (창작기계, Changjak Gigye, 1993)).

Po kryzysie azjatyckim 1997 r. popularność zyskała dystopia i proza absurdystyczna, wyrażająca rozczarowanie prekariatu kapitalizmem i globalizacją. Dzieła z tego okresu często zawierały cięty humor i dystopijne scenerie, podkreślając poczucie alienacji w coraz bardziej zglobalizowanej i neoliberalnej gospodarce. Książka Leganda światowych bohaterów (2003) jest przykładem tego trendu, satyrycznie przedstawiając globalną hegemonię kulturową za pośrednictwem ironicznej postaci Bananamana.

Od lat 90. rozwija się feministyczna i fantastyka naukowa. Na przykład prace pseudonimowej autorki podważają binarność płci i normy społeczne. Inni autorzy pisali opowiadania poruszające tematy niepełnosprawności, modyfikacji ciała i utopii, dystopii i historii alternatywnych.

Współczesność Druga dekada XXI wieku przyniosła pojawienie się w Korei Południowej wydawnictw książkowych specjalizujących się w publikacji dzieł fantastycznonaukowych. i zostały założone odpowiednio w 2017 i 2018 r.. W 2019 r. uruchomiono magazyn 오늘의 SF („Dzisiejsze SF”), określany jako pierwszy południowokoreański

zostały ustanowione w 2014 r. przez w celu wyróżnienia wybitnych koreańskich dzieł science fiction. Od tego czasu stały się najważniejszymi corocznymi nagrodami w kraju za literaturę SF i media.

mały|Reklama Squid Game w JaponiiWspółczesna południowokoreańska SF obejmuje literaturę, filmy, webtoony oraz seriale telewizyjne. Do ważnych produkcji telewizyjnych należą (2020) oraz (2020), a także oparte na powieści internetowej anime Solo Leveling (2024-). Squid Game (2021), klasyfikowany czasem jako SF, zdobył światowy rozgłos. Squid Game koncentruje się na tematyce konfliktów klasowych i krytyce kapitalizmu – tematach popularnych na całym świecie.

Film Południowokoreańskie kino SF stanowi znaczną część współczesnej południowokoreańskiej fantastyki naukowej. Znaczący twórcy to m.in. Bong Joon-ho, , i , reżyserzy i scenarzyści tytułów takich jak (2003), (2003), The Host (2006), Snowpiercer (2013), Glass Garden (2017) i Okja (2017). (2021) w reżyserii określona została jako pierwszy koreański film gatunku opery kosmicznej – choć już Yongary, potwór z głębin (1967) miał krótką sekwencję w kosmosie. W 2023 r. dużą popularność zdobył film Yeona Sang-ho .

Współcześni pisarze Wśród znaczących koreańskich twórców SF wymienia się: , , , , Kim Chang-gyu, , , , Yi Chong-san.

W 2019 r. ukazała się antologia Readymade Bodhisattva, pierwsza obszerniejsza anglojęzyczna antologia koreańskiej fantastyki naukowej.

Tematy Południowokoreańska fantastyka naukowa często porusza kwestie tożsamości narodowej, konfliktów klasowych, opresji państwowej, modernizacji, a także kolonializmu. Eksploruje również kwestie płci, seksualności, niepełnosprawności i środowiska, często służąc jako nośnik krytyki społecznej i dyskursu demokratycznego. Często występują motywy krytyki Zachodu (zwłaszcza USA), kapitalizmu oraz współczesnych nierówności.

Popularność zyskały motywy zombie w takich dziełach jak Zombie express (2016) czy serial (2019–2021).

Bardziej stonowana północnokoreańska fantastyka naukowa rzadko wykorzystuje tematy takie jak dystopia, historia alternatywna czy odległa przyszłość. Ma to na celu uniknięcie wszelkich implikacji związanych z politycznym sprzeciwem, niestabilnością rządu, nieistnieniem Korei Północnej lub ideami, które mogłyby zostać uznane za ideologicznie przeciwne rządowi.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Fantastyka naukowa Kategoria:Kultura w Korei Kategoria:Literatura koreańska Kategoria:Kinematografia w Korei