thumb Łysak purpurowy (Gymnopilus purpuratus (Cooke & Massee) Singer) – gatunek grzybów należący do rodziny Galerinaceae.
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Gymnopilus, Galerinaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy opisali go w 1890 roku Mordecai Cubitt Cooke i George Edward Massee, nadając mu nazwę Agaricus purpuratus. W 1955 r. Rolf Singer przeniósł go do rodzaju Gymnopilus. Polską nazwę zarekomendowała w 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów przy Polskim Towarzystwie Mykologicznym.
Morfologia Kapelusz Średnica do 50 mm, wypukły, pokryty brodawkowatymi włókienkami lub matowymi, czerwonawofioletowobrązowymi. Blaszki Przyrośnięte, wykrojone z ząbkiem, w stanie suchym intensywnie rdzawo-czerwone. Ostrza tej samej barwy Trzon Wysokość 8–35 mm, grubość 3–5 mm, bardzo ciemny, purpurowo-czerwony, wygięty ku górze ponad brzegiem kapelusza, włóknisty do podłużnie prążkowanego. Brak widocznych pozostałości osłony. Miąższ Fioletowy. Wysyp zarodników Jasnordzawy. Cechy mikroskopowe Zarodniki elipsoidalne do migdałowatych; 7,5–8,7 × 4,8–5,7 μm, Q = 1,64, umiarkowanie brodawkowate z ciemniejszym ornamentem rdzawym, tworzącym sporadycznie małe grzbiety, z niewielkim hilum, słabo dekstrynoidalne po 24 godzinach. Podstawki szeroko maczugowate, 17–21 × 5–7 μm, czterozarodnikowe ze sterygmami o długości do 4 μm. Występują ciemnordzawe, pigmentowane bazydiole o tej samej wielkości. Cheilocystydy dwóch różnych typów: (a) cylindryczne do brzuchatych, 18–26 × 4,0–4,5 μm, ze stopniowo zwężającą się częścią „szyjkową” zwieńczoną główką o szerokości 3 μm, ze sporadycznymi zgrubieniami na końcu, przeważnie bezbarwne, sporadycznie pigmentowane; (b) wąsko-workowate cystydy o wymiarach 14–16 × 7–8 μm, również pigmentowane. Pleurocystyd brak. Kaulocystydy 33–42 × 7–8 μm, cytrynowate, wszystkie bezbarwne.
Występowanie i siedlisko Występuje na wszystkich kontynentach poza Antarktydą, także w Polsce.
Grzyb saprotroficzny.
Przypisy
Kategoria:Galerinaceae Kategoria:Mykobiota Polski