Finał Pucharu Anglii w piłce nożnej (1873)

Finał Pucharu Anglii w piłce nożnej w 1873 roku – mecz piłki nożnej rozegrany 29 marca 1873 roku na stadionie Lillie Bridge w Londynie pomiędzy Wanderers a Oxford University. Stanowił on drugi w historii finał najstarszych rozgrywek piłkarskich świata – Pucharu Challenge Football Association (współcześnie powszechnie nazywanego Pucharem Anglii). Nietypowo dla tamtych czasów mecz rozpoczął się rano, aby uniknąć kolizji z dorocznymi regatami Oxford–Cambridge, które odbywały się tego samego dnia.

Zgodnie z regulaminem obowiązującym w pierwszych edycjach turnieju, aktualny obrońca trofeum – Wanderers – otrzymywał automatyczny awans bezpośrednio do finału, bez konieczności rozgrywania jakichkolwiek meczów. Pozostałe drużyny rywalizowały o prawo wystąpienia w finale i wyzwania posiadacza pucharu. Oxford University awansował do meczu finałowego walkowerem, ponieważ ich półfinałowy przeciwnik – szkocki klub Queen’s Park – wycofał się z dalszej rywalizacji.

W finale obie drużyny wystąpiły w osłabionych składach – nieobecnych było kilku kluczowych zawodników, w tym także tych, którzy rok wcześniej reprezentowali Wanderers. Według relacji prasowych najlepszym piłkarzem na boisku był Arthur Kinnaird, który zdobył dla Wanderers pierwszą bramkę. W końcówce spotkania drugiego gola strzelił , ustalając wynik na 2:0. Dzięki temu Wanderers obronili trofeum i zdobyli je po raz drugi z rzędu.

Tło Football Association Challenge Cup (współcześnie powszechnie znany jako Puchar Anglii) był pierwszymi w historii sformalizowanymi rozgrywkami piłki nożnej, których zasady ujednolicono w Anglii w 1863 roku. Pomysł utworzenia turnieju wysunął w 1871 roku Charles W. Alcock, sekretarz Football Association (FA), który stwierdził, że „pożądane jest ustanowienie Challenge Cup pod patronatem związku, o który mogłyby ubiegać się wszystkie kluby należące do związku”. Inspiracją dla Alcocka była podobna rywalizacja między domami w Harrow School, do której uczęszczał w latach szkolnych.

Pierwsza edycja Pucharu Anglii odbyła się w sezonie 1871/1872; zgłosiło się do niej 15 drużyn. Trofeum zdobyli Wanderers – klub bez stałego stadionu, stąd jego nazwa – którzy w finale pokonali Royal Engineers. Kapitanem zwycięskiej drużyny był sam Charles W. Alcock. Oxford University nie wziął udziału w inauguracyjnej edycji; klub uniwersytecki powstał dopiero dwa dni przed rozegraniem pierwszego meczu tych rozgrywek.

Droga do finału mały|Pierwszy mecz Oxford University w Pucharze Anglii rozegrano na londyńskim stadionie Kennington Oval (fotografia z 1891 roku) W rozgrywkach sezonu 1872/1873 wystartowało 16 drużyn, z czego 14 rozpoczęło rywalizację od pierwszej rundy. Wanderers, jako obrońcy trofeum z poprzedniego sezonu, otrzymali automatyczny awans bezpośrednio do finału. Było to zgodne z pierwotną koncepcją rozgrywek jako „challenge cup” (pucharu wyzwania), w której aktualny posiadacz trofeum od razu kwalifikował się do finału kolejnej edycji, a pozostałe zespoły walczyły o drugie miejsce w meczu finałowym i prawo do rzucenia wyzwania obrońcy. Był to jedyny raz, gdy zasada ta została zastosowana; począwszy od kolejnego sezonu obrońcy tytułu, podobnie jak wszystkie inne drużyny, musieli rozpoczynać rywalizację od pierwszej rundy.

W pierwszej rundzie Oxford University zmierzył się z Crystal Palace – był to jeden z dwóch meczów Pucharu Anglii rozegranych 26 października na stadionie Kennington Oval w Londynie. Studenci objęli prowadzenie 3:0, a choć rywale zdołali zdobyć dwie bramki, Oxford zwyciężył 3:2. Cztery tygodnie później, w drugiej rundzie, Oxford pokonał na wyjeździe Clapham Rovers 3:0. W trzeciej rundzie drużyna uniwersytecka wyeliminowała finalistów poprzedniego sezonu – Royal Engineers – wygrywając 1:0. W ćwierćfinale (jedyne spotkanie tej fazy z powodu licznych wolnych losów) odniósł zwycięstwo nad Maidenhead 4:0. W półfinale przeciwnikiem drużyny oksfordzkiej miał być Queen’s Park – najsilniejszy wówczas klub szkocki – który otrzymał bezpośredni awans do tej rundy, by ograniczyć koszty podróży. Ze względu na trudności finansowe Szkoci ostatecznie wycofali się z dalszej rywalizacji, dzięki czemu Oxford University awansował do finału walkowerem.

Mecz Przebieg thumb|220x220px|Arthur Kinnaird (uwieczniony na karykaturze z 1912 roku) był gwiazdą drużyny Wanderers

Jako aktualni posiadacze pucharu Wanderers mieli prawo wyboru miejsca rozegrania finału. Klub nie posiadał własnego stadionu, dlatego wskazano Lillie Bridge w londyńskiej dzielnicy West Brompton. Podobnie jak w przypadku obowiązującej wówczas reguły „challenge”, był to jedyny finał w historii rozgrywek, w którym zwycięzcy poprzedniej edycji mogli zdecydować o wyborze obiektu. Mecz zaplanowano na ten sam dzień co coroczne regaty Oxford–Cambridge. Aby umożliwić kibicom i zawodnikom udział w obu imprezach, zdecydowano, że finał rozpocznie się rano. Zaplanowany na godzinę 11:00 mecz rozpoczął się ostatecznie z półgodzinnym opóźnieniem. Współczesne źródła podają frekwencję na 3000, co stanowiłoby wzrost w stosunku do 2000 osób obecnych na pierwszym finale w 1872 roku. Z kolei relacja „London Daily Chronicle” opublikowana zaraz po meczu twierdziła, że na trybunach znajdowało się „nie więcej niż 150 osób”.

Sędzią głównym był z Upton Park F.C., który prowadził także finał poprzedniej edycji. Sędziami bocznymi zostali J. Clark z Maidenhead oraz J. Dasent z . Kapitanem Wanderers był Arthur Kinnaird, a drużyny Oxford University – . Oba zespoły wystąpiły w osłabionych składach. Oxford University nie mógł skorzystać z podstawowego bramkarza , natomiast Wanderers zabrakło trzech zawodników z mistrzowskiej jedenastki z 1872 roku: , i . W barwach uniwersytetu wystąpił natomiast – członek zwycięskiej drużyny Wanderers z poprzedniego sezonu, który pod koniec 1872 roku rozpoczął studia w Oksfordzie. W składzie Wanderers znalazł się również kapitan William Kenyon-Slaney z regimentu Grenadier Guards, który kilka dni wcześniej jako pierwszy w historii zdobył bramkę dla reprezentacji Anglii w oficjalnym meczu międzypaństwowym.

Obie drużyny zagrały w typowym dla epoki ustawieniu: jeden pełny obrońca, jeden pomocnik i ośmiu napastników. Wanderers przegrali rzut monetą i musieli rozpocząć mecz, broniąc bramki od strony torów kolejowych. Początkowe minuty należały do Oxford University, przede wszystkim za sprawą dynamicznych rajdów Arnolda Kirke Smitha, które spychały rywali do defensywy. Korespondent „The Sportsman” chwalił „całą drużynę Oxfordu za grę zespołową i ogromną energię”, a jedynemu obrońcy Wanderers, , oddał zasługi za „niestrudzoną obronę”. W 27. minucie Kinnaird, uznany przez prasę za najlepszego zawodnika na boisku dzięki swoim umiejętnościom dryblingowym, minął obrońców Oxfordu i zdobył gola uderzeniem między słupki. Bramkarz uniwersytetu, , zdołał musnąć piłkę ręką, lecz nie zapobiegł utracie gola. Zgodnie z ówczesnym regulaminem po każdej bramce następowała zmiana stron.

Dziesięć minut później Kinnaird ponownie ruszył z piłką, ale tym razem został powstrzymany przez . Niedługo później Wanderers byli bliscy podwyższenia prowadzenia, gdy gol Kenyon-Slaneya został anulowany z powodu spalonego. Chwilę potem Kinnaird i Maddison ponownie starli się w pojedynku. Drużyna uniwersytecka nadal nacierała na przeciwników, ale również miała unieważnioną jedną bramkę. W pogoni za wyrównaniem Oxford podjął – jak określił to korespondent „The Sportsman” – „kontrowersyjną decyzję” zrezygnowania z bramkarza; Andrew Leach został przesunięty do linii ataku. Sytuację dodatkowo skomplikowała kontuzja Cuthberta Ottawaya, który musiał opuścić boisko; w tamtych czasach nie istniała możliwość zmiany zawodnika. Około 80. minuty taktyka bez bramkarza zemściła się na drużynie uniwersyteckiej: przedarł się przez obronę i zdobył drugiego gola. Według „The Field” strzał ten mógłby zostać obroniony, gdyby na boisku dalej był bramkarz. Ottaway zdołał jeszcze wrócić na boisko, a Oxford przeprowadził ostatnią akcję, ale nie zdołał zdobyć gola. Mecz zakończył się zwycięstwem Wanderers 2:0, co pozwoliło klubowi jako pierwszemu w historii obronić trofeum.

Szczegóły

Wanderers: BR Reginald Courtenay Welch OB PO NA NA Robert Kingsford NA NA William Kenyon-Slaney NA NA NA Arthur Kinnaird 23x23px NA Oxford University: BR OB PO NA NA 23x23px NA NA NA Cuthbert Ottaway NA NA NA

Następstwa Zgodnie z ówczesnym zwyczajem (obowiązującym do 1882 roku) zwycięska drużyna nie otrzymywała trofeum na stadionie w dniu finału, lecz dopiero później – podczas dorocznej klubowej kolacji. Tego samego dnia po południu uniwersytet Oxfordu poniósł kolejną porażkę: w regatach Oxford–Cambridge uniwersytecka drużyna przegrała z Cambridge o 3¼ długości łodzi.

Oxford University i Wanderers spotkały się ponownie już w trzeciej rundzie kolejnej edycji Pucharu Anglii. Po remisie w pierwszym meczu Oxford wygrał 1:0 w powtórce – była to pierwsza porażka Wanderers w historii rozgrywek. Drużyna uniwersytecka dotarła do finału i pokonała Royal Engineers 2:0, zdobywając tym samym Puchar Anglii. Pozostało to jedynym triumfem Oxford University w tych rozgrywkach. W 1880 roku zespół ponownie awansował do finału, ale przegrał wówczas z Clapham Rovers. Po tym meczu uniwersytet zrezygnował z dalszego udziału w Pucharze Anglii.

Wanderers odpadli w ćwierćfinałach edycji 1873/74 oraz 1874/75, jednak w trzech kolejnych sezonach zdobywali trofeum. Klub zaczął jednak szybko tracić znaczenie. Główną przyczyną był odpływ najlepszych zawodników, którzy wybierali grę w drużynach tworzonych wyłącznie dla absolwentów konkretnych szkół publicznych. Wanderers wystąpili w Pucharze Anglii po raz ostatni w sezonie 1879/1880. W połowie lat 80. XIX wieku Wanderers całkowicie zaprzestali rozgrywania meczów.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Puchar Anglii w piłce nożnej