mały|Klasa żeńska w Afganistanie (2002) mały|Nikołaj Jaroszenko, obraz Kursantka (1880), symbolizujący postępową młodzież studiującą w Imperium Rosyjskim końca XIX w. Edukacja kobiet – ogół kwestii związanych ze zdobywaniem wykształcenia przez kobiety.

Kwestia edukacji kobiet Edukacja kobiet jest jedną z istotnych kwestii społecznych. Prawie dwie trzecie analfabetów na świecie to kobiety. UNESCO uznaje równość płci w edukacji za priorytet, prowadząc globalne strategie (np. na lata 2019–2025) i programy (jak Nagrody L’Oréal-UNESCO dla Kobiet i Nauki), by zapewnić dziewczętom i kobietom równy dostęp do edukacji, promować ich udział w nauce i technologii, oraz zwalczać dyskryminację w systemach edukacyjnych, uznając, że jest to kluczowe dla rozwoju i pokoju.

Zgodnie z danymi UNESCO około 130 milionów dziewcząt w wieku od 6 do 17 lat nie uczęszcza do szkoły. Problem dostępu do edukacji dla dziewczyn w szczególności dotyczy takich krajów jak Sudan Południowy, Republika Środkowoafrykańska, Niger, Afganistan, Czad, Mali, Gwinea, Burkina Faso, Liberia i Etiopia. Co pięć lat publikowany jest raport ONZ dotyczący praw kobiet i równouprawnienia na świecie (the World’s Women 2015 report). Według raportu z 2015 roku 781 milionów dorosłych osób nie umie czytać ani pisać, z czego 496 milionów to kobiety, co stanowi 63 procent.

Historia edukacji kobiet W większości społeczeństw, tradycyjnie dominowała edukacja zróżnicowana ze względu na płeć i nadal występuje ona w niektórych krajach. Edukacja kobiet dawniej ograniczała się do przyswojenia umiejętności praktycznych, takich jak szycie, haftowanie, gotowanie oraz innych umiejętności niezbędnych do prowadzenia gospodarstwa domowego. Kobiety z bogatych domów mogły ponadto, w ramach nauczania domowego, uczyć się rysunku, śpiewu, gry na instrumencie, znajomości języków obcych, poezji i historii oraz umiejętności konwersacji.

Od średniowiecza do końca XVIII wieku zasadniczą rolę w edukacji kobiet odgrywały klasztory żeńskie. Hortus deliciarum, napisany pod koniec XII wieku przez opatkę Herradę, był podręcznikiem używanym przy kształceniu mniszek z Hohenbourga. Jego zawartość była porównywalna z tym, czego uczył się ówczesny mnich lub student teologii.

XII-XIV wiek to czasy rozkwitu pierwszych uniwersytetów, na które zapisywać się mogli tylko mężczyźni. Pojawiały się rozprawy naukowe, w których poruszano sprawę wykształcenia dziewcząt. Dominikanin Wincenty z Beauvais napisał rozprawę o wykształceniu dzieci królewskich i szlacheckich, gdzie 10 rozdziałów poświęcił wykształceniu kobiet. Ok.1450 r. napisał traktat Sześć ksiąg o wychowaniu dzieci, w którym zwrócił uwagę na potrzebę kształcenia dziewcząt. Także Jan Ludwik Vives, humanista i wychowawca córki Katarzyny Aragońskiej i Henryka VIII w Anglii, był zwolennikiem i napisał dzieło O kształceniu kobiety chrześcijańskiej. Rewolucyjne poglądy głosił angielski prawnik i humanista Tomasz More, który był za równorzędnym traktowaniem chłopców i dziewcząt.

Pierwszą kobietą, która uzyskała doktorat, była Elena Cornaro Piscopia; miało to miejsce na Uniwersytecie Padewskim w 1678. Jednym z pierwszych pedagogów zachodnioeuropejskich, który postawił kwestię wychowania dziewcząt, był François Fénelon, autor pracy O wychowaniu młodzieży płci żeńskiej (1687, wyd. pol. 1823). Na podstawie idei Fénelona o treści i celach edukacji kobiet założono szkołę Świętego Ludwika w Saint-Cyr-l’École (1686). W XVII w. we Francji istniały św. Urszuly. Koncepcja oświeceniowa edukacji kobiet formować się zaczęła w pracach Jeana-Jacques’a Rousseau i Immanuela Kanta. Swoje poglądy na edukację żeńską Rousseau uzasadnił w traktacie pedagogicznym Emil, czyli o wychowaniu.

W Imperium Rosyjskim lat 1764–1804 oświeceniową koncepcję edukacji kobiet prowadziła cesarzowa Katarzyna II Wielka. Idee Oświecenia znalazły swe praktyczne zastosowanie w utworzeniu pierwszego w Rosji państwowego instytutu żeńskiego, który realizował idee pedagogiczne Fénelona, Locke’a i in. Otwarcie „Cesarskiego Stowarzyszenia Wychowawczego Wysoko Urodzonych Panien” (1764) tradycyjnie uchodzi za początek edukacji kobiet w Rosji.

Zmiany zaczęły zachodzić na przełomie XVIII i XIX wieku. Przede wszystkim na skutek rodzącego się wtedy ruchu na rzecz emancypacji kobiet. Powstały pierwsze zorganizowane związki kobiet. Kobiety coraz częściej dopuszczano do nauki na uniwersytetach. Dodatkowo, powszechna edukacja państwowa na poziomie podstawowym i średnim wprowadziła w wielu krajach rozwiniętych równość w dostępie do edukacji.

Polska W Gdańsku w XV w. przebywał słynny pedagog . Jego świecka i mieszczańska koncepcja wychowania była jak na tamte czasy wyjątkowa. Doceniał potrzebę i indywidualizację tego wychowania. Najstarszą państwową na ziemiach polskich był Aleksandryjsko-Maryjski Instytut Wychowania Panien utworzony w 1825 roku.

W Królestwie Polskim po klęsce powstania styczniowego charakter i zakres edukacji kobiet stanowił częsty temat prasowych polemik. Duży wpływ na opinię publiczną w tej sprawie wywarła literacka i pedagogiczna działalność Klementyny Hoffmanowej, którą emancypantki działające w drugiej połowie XIX w. uważały za pionierkę torującą kobietom drogę do zdobycia wykształcenia. W okresie, gdy Polska była częścią Imperium Rosyjskiego, został przyjęty Statut uniwersytecki 1863 roku, zabraniający kobietom możliwości uczęszczania na uniwersytet nawet w charakterze wolnych słuchaczy. W drugiej połowie XIX w. aspiracje edukacyjne kobiet często nie łączyły się bezpośrednio z pragnieniem zdobycia zawodu. Dziewczęta kończyły niedające zawodowych uprawnień pensje z ambitnym programem, prowadzone przez działaczki związane z ruchem oświatowym. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XIX w. nastąpił gwałtowny rozwój szkolnictwa dla kobiet. Szkoły te, mimo wysokiego poziomu, uczyły według skróconego programu do poziomu szkoły średniej i nie pozwalały przystępować do matury

Na przełomie XIX i XX w. jedyną uczelnią w Królestwie Polskim, w której kobiety mogły zdobyć wiedzę na poziomie uniwersyteckim był Uniwersytet Latający, który działał nielegalnie. W latach siedemdziesiątych XIX w. pierwsze Polki zaczęły studiować we Francji lub Szwajcarii. Było to jednak rozwiązanie dostępne bardzo nielicznym osobom, chociażby ze względów finansowych i językowych. Dla kobiet z Królestwa Polskiego dostępna była też uczelnia krakowska, z polskim językiem wykładowym. Uniwersytet Jagielloński pierwsze studentki przyjął w 1894 r. Uniwersytet Warszawski przyjął pierwsze studentki po polonizacji uczelni w 1915.

Udział procentowy kobiet wśród ogółu młodzieży studiującej w roku akademickim 1937/38 był bardzo zróżnicowany w zależności od uczelni i kierunku, na przykład na Uniwersytecie Warszawskim 3474 z 8388 (ok. 41%), ale na Akademii Górniczo-Hutniczej 7 z 567 (ok. 1%). W skali kraju wartość ta wynosiła ok. 23,7%, w 1949 roku przypadało 55 studiujących kobiet na 100 mężczyzn, a w 1989 było ich już 105 na 100 mężczyzn. W roku akademickim 2020/21 procent kobiet wśród ogółu młodzieży studiującej wyniósł ok. 58%. Wśród osób z tytułem profesora utrzymuje się dysproporcja – posiada go około 2,7 tys. kobiet wobec 7,4 tys. mężczyzn.

Przypisy

Bibliografia po polsku

w językach obcych

Kategoria:Emancypacja kobiet Kategoria:Feminizm