Regiment arkebuzerii królewski – oddział koronny autoramentu cudzoziemskiego (potem narodowego) wojska I Rzeczypospolitej przełomu XVII i XVIII wieku (okresu wielkiej wojny północnej).
Formowania i zmiany organizacyjne W wojsku I Rzeczypospolitej typowe jednostki arkebuzerii pojawiły się za panowania Stefana Batorego i występowały do połowy XVII wieku. Później, aż do 1717 nazwa ta nadawana była lżejszemu typowi jazdy cudzoziemskiej – rajtarii. Jej wartość, z uwagi na strzelczy charakter i dużą siłę ogniową doceniono szczególnie w okresie końcowych walk z Tatarami. Uchwalony na sejmie 1717 roku komput wojska całkowicie likwidował jednostki arkebuzerii.
W XVII wieku wojska Rzeczypospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, powstańcami Chmielnickiego, Carstwem Moskiewskim, Tatarami Chanatu Krymskiego i Imperium Osmańskim.
W roku 1663 rajtaria została zredukowana do około 1000 koni, a rajtarski regiment królewski pod dowództwem Bidzińskiego przemianowany na arkebuzerski i oddany pod dowództwo Marcjana Ścibora Chełmskiego. W tym czasie szlachta protestowała, że pod przykrywką arkebuzerii utrzymywana jest cudzoziemska rajtaria i domagała sią, by przywrócić w niej system towarzyski. Pod naciskiem sejmików, regiment Chełmskiego w 1670 rozwiązano.
W kolejnych latach królewski regiment arkebuzerski był odtwarzany, a w czasach, kiedy nie był wykazywany w kompucie, był prawdopodobnie finansowany ze środków własnych króla Jana Sobieskiego.
Przedłużająca się wojna z Turcją spowodowała, że sejm warszawski w 1690 obniżył komput wojska koronnego. W skład armii miało w chodzić 5 jednostek arkebuzerii o łącznej sile 1000 koni. Zgodnie z nowym etatem regiment króla Jana III Sobieskiego pod dowództwem generała majora Michała Brandta liczył 400 koni. W kolejnym roku, po mobilizacji na wyprawę do Mołdawii, liczył także 400 koni.
Stan ten z niewielkimi zmianami utrzymał się do końca wojny. Zgodnie z tym etatem regiment królewski arkebuzerii w 1698 liczył 500 koni. W 1699 sejm zwyczajny pacyfikacyjny uchwalił przejście wojska na stopę pokojową i obniżył komput koronny do 18000 ludzi. Zgodnie z nim królewska arkebuzeria liczyła 300 koni.
Na przełomie 1701/1702, znajdujący się na leżach zimowych, regiment pod Brandtem z frejkompanią wojewody malborskiego Jana Przebendowskiego liczył 300 koni, z czego jego część stacjonowała w Białej Cerkwi, a część w Prusach Królewskich.
W związku z rozpoczynającą sie wielką wojną północną, w organizacji jazdy narodowego zaciągu zaszły pewne zmiany. Arkebuzeria w 6 chorągwiach posiadała 900 koni. W 1702 i w sierpniu 1703 regiment królewski z chorągwią wojewody malborskiego posiadał nadal 300 koni.
Trwająca wielka wojna północna wymusiła, że w 1703 sejm lubelski ustalił liczbę arkebuzerii na 1300 koni. Zgodnie z tym etatem regiment królewski pod Brandtem posiadał 2 kornety po 100 koni.
Przeciągająca się wojna spowodowała, że w 1710 na walnej radzie warszawskiej uchwalono wysokie podatki na wojsko. Po 16 kwietnia reorganizacją armii zajęli się hetmani. Podczas podziału na leża zimowe arkebuzeria liczyła 2400 koni zgrupowanych w czterech regimentach. Regiment królewski arkebuzerii pod Brandtem składał się lejbkompanii i pięciu chorągwi; razem liczył 600 koni.
Uchwalony na sejmie 1717 roku komput wojska całkowicie likwidował jednostki arkebuzerii.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Regimenty arkebuzerii I Rzeczypospolitej Kategoria:Regimenty autoramentu cudzoziemskiego