Rezerwat Biosfery Río Plátano () – rezerwat biosfery UNESCO MAB o powierzchni ponad 8,3 tys. km², utworzony w 1980 roku, znajdujący się w północno-wschodniej części Hondurasu.

Rezerwat początkowo zajmował obszar ok. 350 tys. ha, który otoczony był strefą buforową o powierzchni ok. 150 tys. ha. W 1982 roku wpisano go na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W latach 1996–2007 oraz ponownie od 2011 roku figuruje na liście światowego dziedzictwa w zagrożeniu.

W 1997 roku teren Rezerwatu Biosfery Río Plátano poszerzono do ok. 830 tys. ha (łączna powierzchnia strefy centralnej, buforowej i przejściowej); od 2019 roku obszary, o które powiększono rezerwat, znajdują się na honduraskiej liście informacyjnej i rozważane jest rozszerzenie o nie istniejącego wpisu na listę UNESCO.

Rezerwat Río Plátano stanowi ponadto ostoję ptaków IBA organizacji BirdLife International. thumb|left|Strefa centralna rezerwatu (2011)

Charakterystyka Rezerwat Biosfery Río Plátano jest największym obszarem chronionym w Hondurasie. Obejmuje zachowane w bardzo dobrym stanie pozostałości lasów tropikalnych porastających niegdyś całą Amerykę Środkową. Rezerwat obejmuje swoim obszarem całą zlewnię rzeki , która płynie przez ok. 45 km od źródeł w górach Kordyliery Środkowej aż do ujścia do Morza Karaibskiego, tworząc liczne starorzecza. Wraz z innymi pobliskimi obszarami chronionymi (m.in. , oraz w sąsiedniej Nikaragui) tworzy największy poza Amazonią zwarty obszar leśny w Ameryce Łacińskiej.

Rezerwat charakteryzuje się bardzo wysoką różnorodnością występujących tu ekosystemów oraz gatunków roślin i zwierząt. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi 20–26 °C, a roczne opady deszczu oscylują między 2000 a 4000 mm. Teren rezerwatu jest przeważnie górzysty i opada w kierunku morza. Pas wybrzeża obejmuje piaszczyste plaże oraz system estuariów i lagun o zróżnicowanym zasoleniu. Porastają go gęste lasy namorzynowe. Dalej w głąb lądu występują obszary podmokłe, na których rośnie m.in. paurota florydzka (Acoelorraphe wrightii), oraz sawanny z tropikalnymi gatunkami sosen (np. Pinus teocote), poprzecinane dolinami rzek i strumieni, wzdłuż których rosną lasy galeriowe pełniące rolę korytarzy ekologicznych. Większość obszaru rezerwatu porośnięta jest jednak przez wilgotne lasy równikowe, w tym wilgotne lasy górskie i wilgotne lasy nizinne.

Flora i fauna thumb|left|Tapir panamski w Kostaryce, samica z młodym (2024) Na terenie rezerwatu wykazano występowanie 586 gatunków roślin naczyniowych. W lasach deszczowych rosną drzewa, takie jak mahoniowiec właściwy (Swietenia mahagoni), oraz różne gatunki z rodziny wawrzynowatych (Lauraceae).

Rezerwat Biosfery Río Plátano zamieszkuje ok. 130 gatunków ssaków, w tym m.in. zagrożony wyginięciem tapir panamski (Tapirus bairdii) i czepiak trójbarwny (Ateles geoffroyi vellerosus), narażony na wyginięcie mrówkojad wielki (Myrmecophaga tridactyla), pekari białobrody (Tayassu pecari), wyjec płaszczowy (Alouatta palliata) i manat karaibski (Trichechus manatus) oraz bliski zagrożenia jaguar amerykański (Panthera onca) i ocelot nadrzewny (Leopardus wiedii), a także gatunki najmniejszej troski: ocelot wielki (L. pardalis), jaguarundi amerykański (Herpailurus yagouaroundi) oraz puma płowa (Puma concolor).

Wykazano występowanie tu 411 gatunków ptaków (co stanowi 57% całej awifauny Hondurasu), m.in. krytycznie zagrożonej ary oliwkowej (Ara ambiguus), gatunków narażonych, takich jak harpia wielka (Harpia harpyja) i czubacz zmienny (Crax rubra) oraz (Electron carinatum), kusacz okopcony (Crypturellus boucardi), dzwonnik trójsoplowy (Procnias tricarunculatus) i (Cypseloides niger), a także bliskiej zagrożenia harpii gujańskiej (Morphnus guianensis).

Herpetofauna rezerwatu obejmuje 108 gatunków płazów i gadów, w tym 4 gatunki żółwi morskich – żółw szylkretowy (Eretmochelys imbricata), żółw jadalny (Chelonia mydas), żółw skórzasty (Dermochelys coriacea) i karetta (Caretta caretta) – oraz kilka gatunków jadowitych węży. 70% honduraskich gatunków ryb jest reprezentowanych w rezerwacie, w tym m.in. ważny gospodarczo Joturus pichardi.

Krajobraz kulturowy thumb|left|Tablica upamiętniająca założenie rezerwatu Teren rezerwatu oprócz wartości przyrodniczych wykazuje również duże znaczenie kulturowe dzięki licznym zachowanym zabytkom archeologicznym i petroglifom z okresu prekolumbijskiego. Z okolicami rezerwatu związana jest legenda o mitycznym „Białym Mieście” (hiszp. ), które miało być centrum nieznanej cywilizacji Mezoameryki funkcjonującej przez ok. 1000 lat. W 2015 roku dzięki zastosowaniu systemu LIDAR oraz na podstawie przeprowadzonych badań terenowych potwierdzono odkrycie pozostałości tego starożytnego miasta. Dokładnej lokalizacji stanowiska nie ujawniono dla jego ochrony przed nielegalnymi poszukiwaczami.

Obszar rezerwatu biosfery wciąż zamieszkują przedstawiciele rdzennych ludów Ameryki Środkowej – Garifuna, , Miskito oraz (Paya) – którzy żyją pośród dominującej ludności metyskiej i kultywują swoje tradycje, obyczaje i wierzenia.

Głównymi gałęziami miejscowej gospodarki są: rolnictwo, hodowla zwierząt, łowiectwo, rybołówstwo i leśnictwo. Antropopresja pozostaje głównym zagrożeniem dla integralności rezerwatu – pomimo prawnej ochrony lasy są nadal wycinane i przekształcane w pastwiska. Powszechna jest również nielegalna eksploatacja zasobów naturalnych. Wśród miejscowej ludności panuje ubóstwo, dlatego kolejnym problemem jest zachowanie równowagi między ochroną środowiska a rozwojem lokalnych społeczności.

Galeria

Przypisy

Kategoria:Geografia Hondurasu Kategoria:Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO w Hondurasie Río Plátano