Rio Amarillo, znane też jako La Castellona lub La Canteada – miasto majańskie położone w gminie Santa Rita w departamencie Copán na zachodzie Hondurasu.
Datowane na okres klasyczny pełniło funkcję punktu tranzytowego i handlowego między dolinami. Ponadto służyło jako lokalne centrum ceremonialno mieszkalne powiązane politycznie i gospodarczo z Copán.
Było ostatnim majańskim miastem na terenie Hondurasu, które zostało opuszczone pod koniec okresu klasycznego.
Opis Stanowisko leży w tzw. Wschodniej Niecce doliny Copán, około 16 km na północny wschód od ośrodka Copán. Zajmuje płaską, żyzną część doliny nad rzeką o tej samej nazwie oraz fragment wzgórza o nazwie La Canteada, gdzie znajduje się centrum miasta.
Archeolodzy spekulują że stanowisko było częścią grupy osiedli rozmieszczonych w odstępach około 4 km, oddzielonych naturalnymi barierami terenowymi, a jednocześnie połączonych ze sobą systemem małych strumieni i potoków uchodzących do rzeki Copán. Na północy znajduje się Quebrada Piedras Negras, na zachodzie Los Achiotes, na południu El Raizal, natomiast na wschodzie nie odnotowano żadnego stanowiska o znaczącej randze.
Pod względem ludności było ono raczej niewielkie, ale zajmowało rozległy teren. Na obszarze o powierzchni 4 km² zlokalizowano 31 grup mieszkalnych, z których większość rozmieszczonych było w dolinie, kolejne na zboczach wzgórza oraz w pobliżu potoku. Na zboczach znajdowały się dwie największe grupy mieszkalne, w których najprawdopodobniej mieszkały miejskie elity, ponieważ zapewniały one nie tylko ochronę i możliwość obrony, lecz także dobrą widoczność i kontrolę nad doliną.
Z kolei centrum miasta ulokowane było na wzgórzu La Canteada. Znajdowało się tam 39 budowli o różnej wielkości i funkcji, rozmieszczonych w trzech strefach: centralnej, zachodniej i wschodniej. Pierwsza z nich obejmowała place A i B, na których odbywały się ceremonie i wydarzenia publiczne. Na placu B znajdowały się Struktury 1 i 2, z których ta druga była najwyższym budynkiem w mieście.
W strefie zachodniej znajdowały się rozległe place E, F i G, przy których wznosiło się kilka monumentalnych budowli, w tym Struktura 5, wyróżniająca się dekoracyjnymi rzeźbami przedstawiającymi m.in. wojowników oraz motywy i symbole pochodzenia meksykańskiego.
Natomiast w strefie wschodniej, znajdowały się place C i D oraz czterech niewielkie dziedzińce. Od pozostałych stref odróżniała ją zwarta zabudowa z dużym zagęszczeniem budynków o niewielkich rozmiarach. Ze względu na te cechy niektórzy badacze sugerowali, że mógł to być obszar zamieszkany przez ludność niemajańską.
Historia Początki osadnictwa sięgają wczesnego okresu klasycznego (ok. 250–600 r. n.e.), kiedy to zaczęły powstawać pierwsze trwałe budowle oraz rozpoczęto działalność rolniczą.
Szczyt rozwoju przypadł na środkowy i późny okres klasyczny (ok. 600–900 r. n.e.). Nastąpiła wówczas rozbudowa kompleksów administracyjnych i mieszkalnych, a zwiększona produkcja rolna przeznaczana była dla rosnącej populacji Copán. Mieszkańcy wykorzystując lokalne zasoby zajmowali się również produkcją narzędzi z krzemienia i chalcedonu.
W IX wieku, w schyłkowym okresie cywilizacji Majów, wraz z upadkiem Copán, nastąpiło stopniowe osłabienie funkcji administracyjnych powiązane z szerszymi zawirowaniami w regionie, w tym z wojnami, niestabilnością polityczną oraz ograniczoną wydajnością rolniczą.
W przeciwieństwie do większości obszarów doliny Copán, wiele grup mieszkalnych w Rio Amarillo pozostało zamieszkanych w okresie wczesno postklasycznym (ok. 900–1100 n.e.). Badania sugerują, że wynikało to z kilku czynników, m.in. dywersyfikacji zasobów środowiskowych, wyższej rocznej sumy opadów sprzyjającej rolnictwu, oraz mniejszej gęstości zaludnienia, która zmniejszyła zapotrzebowanie na zasoby.
Ostatecznie, do czasu przybycia Hiszpanów w XVI wieku, region Copán, w tym Rio Amarillo, był w dużej mierze opuszczony przez Majów i zdominowany przez inne grupy indiańskie, takie jak Lenca.
Miasto było wzmiankowane przez Sylvanusa Morleya w 1917 roku, ale przez niemal pół wieku nie wzbudziło większego zainteresowania archeologicznego. Dopiero w 1975 roku amerykański archeolog Gary Pahl przeprowadził pierwsze wykopaliska w obszarze centralnym.
W kolejnych latach, począwszy od lat 90. prowadzono różne badania koncentrujące się głównie na mapowaniu terenu, eksploracji struktur oraz pracach restauratorskich.
Przypisy
Kategoria:Miasta Majów w Hondurasie