mały|Ziarno pyłku z rodzaju Osculapollis należącego do kompleksu Normapolles (koniak formacji Magothy, Delaware, USA). Widoczne trzy masywne aparaty germinalne Normapolles – nieformalna grupa wymarłych roślin dwuliściennych, pierwotnie zdefiniowana jedynie na podstawie ziaren pyłku, a obecnie również na podstawie kwiatów i owoców; znana w późnej kredzie i paleogenie.
Kontekst: nomenklatura paleobotaniczna Rośliny w stanie kopalnym znajduje się najczęściej w stanie osobnych organów. Najtrwalszymi z nich, dzięki zawartości sporopolleniny, są zarodniki i ziarna pyłku. W związku z tym wiele wymarłych roślin okrytozalążkowych znanych jest jedynie z ziaren pyłku, które nie zawsze da się zaliczyć do taksonów systemu naturalnego (na przykład rodzin czy rodzajów). Dla takich ziaren pyłku została sporządzona osobna (sztuczna) klasyfikacja, która pozwala na uporządkowanie znalezisk i rozpoziomowanie stratygraficzne osadów. W związku z tym mówi się o rodzajach pyłkowych.
Z tego powodu jednemu gatunkowi rośliny kopalnej może odpowiadać kilka nazw (np. osobna nazwa dla pyłku, kwiatu i liści); znaleziska całych roślin, pozwalające na połączenie osobno znajdowanych organów w całe rośliny (ang. whole-plant taxonomy) są bardzo rzadkie. Nomenklatura botaniczna roślin kopalnych rządzi się nieco innymi zasadami niż roślin współczesnych: wszystkie te nazwy są uznawane za ważne.
Grupa Normapolles w systematyce
Wprowadzenie Pierwotnie terminu „Normapolles” używano jedyne dla ziaren pyłku, mówiąc o „pyłkach z grupy Normapolles”. Takie ujęcie jest ciągle całkowicie uprawnione w obrębie palinologii, gdzie mówi się często o « kompleksie Normapolles ». Jednak po odkryciu mezoskamieniałości kredowych kwiatów terminu tego zaczęto używać również dla określenia pewnej grupy roślin okrytozalążkowych, „roślin Normapolles”, czy „okrytonasiennych z kompleksu Normapolles”. W takim rozumieniu nie jest to grupa monofiletyczna.
Systematyka pyłkowa Jako pierwszy grupę tę wyróżnił . Cechami charakterystycznymi należących tu ziaren pyłku są krótka oś biegunowa i trzy apertury o złożonej budowie (trzy pory, a często też trzy bruzdy). Ziarna pyłku Normapolles pojawiają się w cenomanie, a ich szczyt rozwoju przypada na okres santon–kampan. Od początku trzeciorzędu grupa traci na znaczeniu, a jej ostatni przedstawiciele znani są z oligocenu.
Systematyka kwiatów i owoców mały|Rhoiptelea chiliantha Różnorodność morfologiczna kwiatów z grupy Normapolles jest znaczna. Większość z nich ma symetrię promienistą, ale niektóre (Caryanthus) – grzbiecistą. Większość jest obupłciowa, ale niektóre (Endressianthus) są rozdzielnopłciowe.
Pokrewieństwa Większość roślin z grupy Normapolles wiąże się z rzędem Fagales. Ze względu na różnice w morfologii między kwiatami kopalnymi i współczesnymi, większości z kredowych przedstawicieli grupy Normapolles nie da się zaliczyć do żadnej współczesnej rodziny, choć na przykład Normanthus jest prawdopodobnie wczesnym przedstawicielem brzozowatych.
Jedyną współczesną rośliną, która wytwarza pyłek podobny do Normapolles (choć nie identyczny), jest Rhoiptelea chiliantha.
Występowanie W późnej kredzie powszechne występowanie pyłku Normapolles pozwala na wyróżnienie Prowincji Normapolles (ang. Normapolles Province), jednostki paleobiogeograficznej obejmującej wschodnią część Ameryki Północnej, Europę i zachodnią część Syberii. W tym samym czasie zachodnią część Ameryki Północnej określa się jako Prowincję Aquilapollenites, a obszary położone ówcześnie na równiku jako Prowincję Palm (ang. Palmae Province).
Z Polski bogaty zespół normapollesów został podany z kredy Dolnego Śląska, a dokładniej z koniaku i santonu niecki północnosudeckiej. Spośród rodzajów pyłkowych znaleziono między innymi Complexiopollis, Minorpollis i Plicapollis, a ponadto owoce z rodzajów Caryanthus i Zlivifructus.
Przypisy
Kategoria:Paleobotanika