Opowieść z wydm

Opowieść z wydm, także Opowiadanie z diun () – baśń literacka autorstwa Hansa Christiana Andersena, wydana po raz pierwszy w Kopenhadze w grudniu 1859 roku.

Historia Baśń Opowieść z wydm () powstała w okresie romantyzmu. Hans Christian Andersen lubił podróżować i pisał pamiętniki z podróży. Na napisanie utworu mogła wpłynąć jego pierwsza wizyta w Jutlandii latem 1830 roku — region ten odwiedzał także w późniejszych latach. Hiszpanię zwiedził natomiast na przełomie jesieni i zimy 1862–1863 roku, a więc już jakiś czas po opublikowaniu „baśni o Jørgenie”.

Chociaż w przeważającej części narracji miejscem akcji utworu jest Półwysep Jutlandzki, niektóre wydarzenia rozgrywają się w bliżej nieokreślonym mieście w Hiszpanii, najprawdopodobniej w południowej części Półwyspu Iberyjskiego. Dość szczegółowo opisana zostaje tam przyroda śródziemnomorska. Przestrzeń akcji stanowią m.in. brzeg morski, wrzosowisko, chaty rybackie, cela więzienna w Ringkøbing, Kościół pod piaskiem w Skagen i sąsiadujący z nim cmentarz. Pisarz przywołał postaci historyczne: króla Chrystiana VII oraz rycerza . Nawiązaniem do podań i wierzeń ludowych są wymienieni: wodnik (tryton, ), wiedźma Cyganka – Chuda Margareta () oraz znany z mitologii nordyckiej Loki. W baśni występują również elementy związane z chrześcijaństwem: mowa jest o życiu wiecznym, Matce Bożej, liturgii i szatach liturgicznych, pojawiają się też cytaty i nawiązania do Biblii, np. Ps 145,9. Autor szczegółowo opisuje życie rybaków, ich pracę, sytuację społeczną oraz gatunki łowionych ryb. W opisach wiernie oddane zostały krajobraz i środowisko Jutlandii z jej wrzosowiskami i wydmami ().

Publikacja Andersenowska baśń literacka Opowieść z wydm () została po raz pierwszy wydana przez kopenhaskie wydawnictwo 9 grudnia 1859 roku w antologii Nowe baśnie i opowieści. Zbiór czwarty (), w której obok Opowieści z wydm znalazły się jeszcze cztery inne baśnie literackie: Kogut na podwórku i kogut na dachu, Pióro i kałamarz, Piękna! i Umarłe dziecko. Baśń została wznowiona za życia Andersena 10 grudnia 1870 roku w zbiorze Baśnie i opowieści. Tom trzeci (). W katalogu dzieł H.C. Andersena autorstwa utwór ma numer 798; identyfikator wg w Odense – 143.

Przekłady Opowieść z wydm została przetłumaczona na szereg języków europejskich, m.in. na: angielski, niemiecki, norweski, francuski i rosyjski.

Historia tłumaczeń baśni na język polski sięga końca XIX wieku: 1900 – W diunach: 1931 – Opowiadanie z diun: 2006 – Opowieść z wydm: (z oryginału duńskiego)

Fabuła mały|Ilustracja wg rysunku Lorenza Frølicha mały|Ilustracja wg rysunku Lorenza Frølicha mały|Ilustracja wg rysunku Lorenza Frølicha Streszczenia dokonano na podstawie wersji duńskiej z wydania z 1860 roku oraz polskiego tłumaczenia B. Sochańskiej.

W Hiszpanii młodzi, żyjący w dostatku małżonkowie rozmawiają o dziecku, które mogłoby stać się dopełnieniem ich szczęścia. Żona wierzy w życie po śmierci, małżonek powątpiewa. Dla niej dalsze istnienie po śmierci jest warunkiem boskiej sprawiedliwości wobec ludzkiego cierpienia. Dla mężczyzny taka wiara stanowi przejaw ludzkiej pychy; jego zdaniem szczęście i cierpienie są względne oraz wspólne ludziom i innym istotom. Młoda żona mówi, że Królestwo Niebieskie jest nieskończone jak miłość Boga i że żadne życie — nawet zwierzęce — nie ginie, lecz osiąga tyle szczęścia, ile zdoła przyjąć. Mąż odpowiada, że wystarcza mu ten świat, obejmuje ukochaną żonę i cieszy się chwilą. Mężczyzna zostaje wysłany przez króla jako poseł do Rosji i wraz z żoną wyrusza wystawnym statkiem do Petersburga. Długo żeglują przy niesprzyjających wiatrach. Między Szkocją a Jutlandią panuje sztorm.

Na wybrzeżu rozbija się statek. Młoda kobieta umiera, pozostawiając dziecko, które trafia pod opiekę biednej rybaczki. Nikt nie zna pochodzenia zmarłej, a w bogatym domu w Hiszpanii, po długim oczekiwaniu, rodzina uznaje córkę i zięcia za zaginionych. Chłopiec, nazwany Jørgenem, dorasta w ubogim rybackim domu. Zostaje ochrzczony, uczy się duńskiego i wrasta w lokalną społeczność. Przeżywa wizytę poławiacza węgorzy, opowiadającego historie, oraz wyjazd na uroczystość żałobną w głębi lądu. Gdy dorasta, najmuje się jako majtek i, niczego nieświadomy, odwiedza rodzinne strony w Hiszpanii. Po powrocie do Jutlandii odkrywa, że jego przybrana matka zmarła. Uczestniczy w połowach makreli. Jørgen i Morten zostają przyjaciółmi i wspólnie pracują na statkach w Norwegii oraz Holandii. Jørgen ma gwałtowny charakter, ale Morten go rozumie, a ich przyjaźń staje się jeszcze silniejsza po konflikcie z nożem. Obaj są młodzi, zdrowi i silni, lecz Jørgen jest bardziej zwinny.

Jørgen zakochuje się w Else, która jest jednak zaręczona z Mortenem, co wywołuje w nim silne emocje i zazdrość. Gdy umiera ojczym Jørgena, chłopak dziedziczy po nim dom, przez co okazuje się bogatszy od Mortena. Jørgen decyduje się odsprzedać dom przyjacielowi. Postanawia wyjechać do Skagen i zatrudnić się na morzu.

Rankiem Jørgen wyrusza w drogę; po chwili wahania rezygnuje z pożegnalnej wizyty u Mortena i samotnie opuszcza okolicę. Idzie brzegiem morza. Nagle dostrzega ścigających go ludzi; przeprawia się łodzią, lecz zostaje zawrócony, pojmany i związany. Mężczyźni oskarżają go o zamordowanie Mortena, powołują się na świadków i dowody, a następnie decydują o jego uwięzieniu. Jørgen wie, że jest niewinny, lecz nie zostaje wysłuchany. Trafia do jeszcze surowszego więzienia w Ringkøbingu. Po długim czasie schwytany złodziej Niels ujawnia prawdę o wydarzeniach sprzed morderstwa i dowodzi, że Jørgen cierpi niewinnie.

Po wyjściu z więzienia Jørgen otrzymuje niewielką pomoc od burmistrza i mieszczan, ale przede wszystkim spotyka kupca Brønnego, który okazuje mu serce i wsparcie. Brønne zabiera Jørgena w podróż do Skagen, gdzie młodzieniec doświadcza serdecznego przyjęcia ze strony rodziny kupca. Budzi się prawdziwe uczucie do córki Brønnego Clary. Przed jej zimowym wyjazdem do Norwegii wszyscy uczestniczą w niedzielnym nabożeństwie. Podczas komunii Jørgen klęczy obok Clary, a po obrzędzie zauważa jej łzy. Po wyjeździe Clary Jørgen łowi ryby, wspomina dziewczynę w kościele, doświadcza surowej jesieni i śpiewa pieśni, przy których stopniowo ujawniają się jego uczucia.

Wiosną Jørgen wyrusza do Norwegii. Kupiec Brønne dostrzega w oddali statek Jørgena i Clary. Dochodzi do katastrofy — statek nabiera wody i tonie mimo wysiłków załogi. Młodzi skaczą do morza. Jørgen walczy z falami, by dopłynąć do lądu, lecz traci siły tuż przed nadejściem pomocy. Clara umiera. Jørgen, zabrany do domu, walczy o życie. Stopniowo zdrowieje. Mieszka w domu kupca. Staje się milczącą skorupą dawnego człowieka. Po latach w kościele rozpoznaje ołtarz i imię Clary — na chwilę powracają dawne uczucia i łzy. Podczas orkanu doświadcza mistycznej wizji. Widzi ożywionych zmarłych, ślub z ukochaną oraz triumfalną procesję. Wizja kończy się pieśnią zbawienia, po czym jego dusza ulatuje; w ciemnym kościele pozostaje tylko martwe ciało.

W niedzielny poranek wierni przybywają na nabożeństwo. Zastają drzwi kościoła zasypane przez wielką wydmę. Duchowny odmawia krótką modlitwę i ogłasza, że Bóg zamyka ten dom i że trzeba wznieść nowy gdzie indziej. Kościelna wieża wystaje z piasku jak potężny nagrobek, widoczny z daleka.

Zobacz też Kościół pod piaskiem

Przypisy

Linki zewnętrzne Rękopis baśni „Opowiadanie z diun” (audiobook) na YouTube

Kategoria:Literatura dziecięca i młodzieżowa Kategoria:Utwory Hansa Christiana Andersena Kategoria:Utwory literackie z 1859