Etyka marksistowska – etyka oparta na materialistycznym pojmowaniu dziejów.
Istota moralności Wszelka moralność uwarunkowana jest społecznie i historycznie – oto fundamentalne twierdzenie etyki marksistowskiej. W marksizmie moralność traktowana jest jako jedna z form świadomości społecznej. Według marksizmu-leninizmu nie tylko idealiści, lecz również przedmarksowscy materialiści, będąc idealistami w poglądach na historię, nie potrafili stworzyć naukowej teorii moralności, nie wiedzieli, że moralność jest formą świadomości społecznej, nie ujawniali klasowej natury moralności, wychodzili z założenia, że „natura ludzka” jest wieczna i niezmienna. Marksizm odrzucił idealistyczne teorii moralności, według których zasady moralne znajdują się ponad historią i wywodzą się ze źródła ponadhistorycznego – jakim jest Bóg, idea absolutna czy też abstrakcyjna samowiedza itp. W rzeczywistości ludzie zawsze czerpali swe poglądy moralne z życia, z realnych stosunków, których zmiana prowadziła do przemian w poglądach moralnych, w pojmowaniu dobra i zła. Marksizm twierdzi, że moralność wchodzi, obok innych form świadomości społecznej – ideologii politycznej i prawnej, filozofii, religii, sztuki itd. – do ideologicznej nadbudowy wznoszącej się nad ekonomiczną bazą społeczeństwa. Moralność nie jest kategorią abstrakcyjną, lecz historyczną i zmienia się wraz ze zmianą fromy organizacji społeczeństwa, wraz ze zmianą bazy ekonomicznej. Tak na przykład wraz ze zwycięstwem ustroju burżuazyjnego moralność feudałów ustępuje miejsca moralności burżuazyjnej.
Powstanie i rozwój moralności Zdaniem marksisty Olega Drobnickiego moralność wyodrębniła się z innych form regulacji społecznej (zwyczaj, rytuał) w epoce rozkładu ustroju wspólnoty pierwotnej i powstania społeczeństwa klasowego, w wyniku czego obok ogólnoludzkich norm moralności rozwijają się klasowe formy moralności. W odróżnieniu od Drobnickiego, Michaił Kalinin, zajmując się problemem genezy i rozwoju moralności, podkreślał, że moralność pojawiła się wraz z powstaniem społeczeństwa ludzkiego, zanim jeszcze ukształtowały się klasy. Z chwilą podziału społeczeństwa na klasy antagonistyczne moralność staje się moralnością klasową: bądź usprawiedliwia panującą formę własności (moralność klasy panującej), bądź wyraża interesy klasy uciskanej, jej opór przeciw uciskowi ekonomicznemu i politycznemu.
Póki istnieją klasy i walka między nimi, póty moralność ograniczają ramy klasowe. W społeczeństwie komunistycznym moralność wyzwala się całkowicie z tych ram i staje się wspólną moralnością całego społeczeństwa. Oto dlaczego Friedrich Engels pisał:
Z walką o nowe społeczeństwo, z rewolucją komunistyczną twórcy marksizmu wiązali problem reedukacji, przeobrażenia świadomości ludzi obarczonych przesądami i przeżytkami kapitalistycznej przeszłości. Hans Boeck w pracy O marksistowskiej etyce i socjalistycznej moralności (, NRD, 1959), Reinhold Miller, Kształtowanie człowieka socjalistycznego (, NRD, 1958), pokazują, jak w praktyce budownictwa socjalistycznego przezwyciężona zostaje moralność burżuazyjna i rozwija się moralność socjalistyczna. Budownictwo socjalizmu jest jednocześnie procesem kształtowania moralności komunistycznej, wychowywania nowego człowieka. Celem moralnego wychowania człowieka radzieckiego, mówił Michaił Kalinin, jest wychowanie go na ideowo przekonanego, nieustraszonego bojownika o komunizm. W Programie KPZR sformulowany został kodeks moralny budowniczego komunizmu. Propaganda w ZSRR oświadzała, że konsekwentna realizacja sformulowanych w Programie KPZR zasad moralnych, jako norm postępowania wszystkich ludzi radzieckich, będzie sprzyjać ograniczaniu administracyjnego regulowania wzajemnych stosunków między ludźmi, będzie ważnym warunkiem przerastania socjalistycznych stosunków społecznych w stosunki komunistyczne.
Przypisy
Bibliografia po polsku
w językach obcych
Przekład hasła na język angielski:
Kategoria:Etyka Kategoria:Filozofia marksistowska