mały|Mapa Czechosłowacji w latach 1918–1928 Język czechosłowacki (cz. českoslovenština, oficjalnie jazyk československý; słow. českoslovenčina, oficjalnie československý jazyk) był konstrukcją prawną funkcjonującą w pierwszej Republice Czechosłowackiej w latach 1920–1948. Zdefiniowano go jako jednolity język państwowy i oficjalny, występujący w dwóch równorzędnych odmianach: czeskiej i słowackiej.
Kontekst polityczny i ustawa z 1920 r. mały|500 koron czechosłowackich - na awersie oznaczenie banknotu jest w języku czechosłowackim (wersja słowacka), na rewesie oznaczenia są w językach mniejszości narodowych - rusińskim, niemieckim i węgierskim Powstanie języka czechosłowackiego było konsekwencją politycznej koncepcji „narodu czechosłowackiego”, mającej zapewnić mu dominującą pozycję w państwie. Połączenie Czechów i Słowaków w jedną grupę etniczną pozwoliło uzyskać większość (65,5%) w stosunku do mniejszości niemieckiej (23,4%).
Język czechosłowacki funkcjonował w pierwszej Republice Czechosłowackiej od 6 marca 1920 roku, czyli od wejścia w życie ustawy językowej (nr 122/1920 Zbioru ustaw i rozporządzeń). Według niej język czechosłowacki był oficjalnym językiem państwowym, który w rzeczywistości obejmował dwa języki literackie: czeski i słowacki. Konstytucja i ustawa traktowały je jako dwie formy wyrazu tego samego języka.
W 1926 roku, na mocy rozporządzenia nr 17/1926, wprowadzono rygorystyczny wymóg znajomości języka państwowego dla urzędników. Osoby, które nie zdały egzaminu (co dotknęło tysiące Niemców, m.in. kolejarzy i pocztowców), zwalniano lub przenoszono na emeryturę. Działania te miały na celu ograniczenie wpływów mniejszości niemieckiej, dominującej wcześniej w administracji austro-węgierskiej.
Funkcjonowanie języka czechosłowackiego w praktyce W praktyce język ten funkcjonował na zasadzie terytorialnej dwoistości – na ziemiach czeskich urzędowano po czesku, a na Słowacji po słowacku. Podania w języku słowackim składane w czeskich urzędach (i odwrotnie) traktowano jako napisane w języku państwowym, co zwalniało z obowiązku ich tłumaczenia.
Jak zauważył Ludwig Spiegel, prawo to opierało się na podwójnym równaniu:
czeski + słowacki = język czechosłowacki (nowa terminologia), czeski = słowacki (zrównanie prawne obu języków).
Język czechosłowacki był głównym środkiem komunikacji w sądach, urzędach, przedsiębiorstwach państwowych oraz w wojsku. Teksty w tym języku widniały również na monetach i banknotach emitowanych w pierwszej Republice Czechosłowackiej.
Współczesne znaczenie Po przejęciu władzy przez komunistów i odrzuceniu oficjalnej koncepcji języka czechosłowackiego, termin ten zaczął być używany w nowym kontekście. Odnosi się on do mowy osób, które nie opanowały poprawnie ani języka czeskiego, ani słowackiego, i posługują się ich mieszanką.
W okresie komunizmu ten specyficzny idiolekt nazywano husákovštiną (pol. husakowszczyzna, od nazwiska prezydenta Czechosłowacji Gustáva Husáka, pochodzącego ze Słowacji). Współcześnie funkcjonuje określenie babišovština (pol. babiszowszczyzna), pochodzące od nazwiska Andreja Babiša. Premier Czech (z pochodzenia Słowak) w oficjalnych wystąpieniach posługuje się językiem czeskim z wyraźnymi naleciałościami słowackimi. Przykładem jest zdanie: „Takže treba rozlišovať obnoviteľné zdroje” zamiast poprawnego po czesku: „Takže je třeba rozlišovat obnovitelné zdroje” (pol. „Dlatego należy rozróżniać odnawialne źródła”).
Przypisy
Bibliografia Jemelka L., Českoslovenština, „Universitas – revue Masarykovy univerzity”, t. 45, nr 4, 2012, s. 45–46. Bartoš O., Jazykové právo v první ČSR, praca magisterska, Masarykova univerzita, Právnická fakulta, Brno 2011. Spiegel L., ''Die Sprache der Gesetze'', „Prager juristische Zeitschrift”, R. 1 (1921), cyt. za: Horáček C., ''Jazykové právo Československé republiky: Kritická studie'', Nákladem Knihovny Sborníku věd právních a státních, Praha 1928.
Linki zewnętrzne Prawo nr 122/1920 Zbioru ustaw i rozporządzeń (cz.)
Rozporządzenie rządowe nr 17/1926 Zb. (cz.)
Kategoria:Język czeski Kategoria:Język słowacki