Endurantyzm to stanowisko w metafizyce i filozofii czasu, zgodnie z którym przedmioty trwające w czasie są w całości obecne w każdej chwili swego istnienia. W tym ujęciu rzeczy materialne są bytami trójwymiarowymi, a nie sumami części temporalnych rozciągniętych w czasie. Endurantyzm przeciwstawia się przede wszystkim perdurantyzmowi.
Współczesna dyskusja o trwaniu w czasie zwykle zestawia endurantyzm z perdurantyzmem i teorią stadiów. Pierwsze stanowisko głosi, że ten sam przedmiot jest w pełni obecny zarówno teraz, jak i w innych momentach swego istnienia, drugie ujmuje obiekt jako czterowymiarową całość złożoną z odcinków lub faz czasowych.
Charakterystyka Endurantyści utrzymują, że jeśli dany przedmiot istnieje w różnych chwilach, to nie dlatego, że w każdej z nich istnieje tylko jego odmienna część czasowa, lecz dlatego, że istnieje ten sam przedmiot jako całość. Taki opis ma odpowiadać potocznemu przekonaniu, że ta sama osoba, to samo drzewo albo ten sam stół trwają mimo zmian zachodzących w czasie.
W tym sensie endurantyzm odróżnia się od ujęć czterowymiarowych. Perdurantysta opisuje obiekt jako rozciągnięty nie tylko przestrzennie, ale też czasowo, podobnie jak zdarzenie mające wcześniejsze i późniejsze fazy. Endurantysta zaprzecza natomiast, by zwykłe przedmioty materialne składały się z takich części temporalnych.
Endurantyzm a zmiana Jednym z głównych powodów atrakcyjności endurantyzmu jest to, że wydaje się on dobrze oddawać intuicję ciągłości tożsamości. Jeżeli człowiek był wczoraj niewyspany, a dziś wypoczęty, to według endurantysty nie chodzi o dwie różne fazy czasowe potraktowane jako osobne obiekty, lecz o tę samą osobę mającą różne własności w różnych chwilach.
To stanowisko napotyka jednak klasyczny zarzut związany z tak zwanym problemem tymczasowych własności wewnętrznych (). argumentował, że jeśli jeden i ten sam obiekt jest w pełni obecny w różnych chwilach, to trudno wyjaśnić, jak może mieć niezgodne ze sobą własności wewnętrzne, na przykład być w jednej chwili prosty, a w innej zgięty, nie tracąc przy tym tożsamości. Zarzut ten stał się jednym z głównych argumentów na rzecz teorii części temporalnych.
Odpowiedzi endurantystyczne Obrońcy endurantyzmu odpowiadają, że zmiana nie wymaga przyjmowania części temporalnych. Jedna z wpływowych odpowiedzi, rozwijana między innymi przez , polega na takim opisie własności, w którym czas modyfikuje sposób posiadania danej cechy, a nie samą cechę lub sam przedmiot. W takim ujęciu ten sam obiekt może na przykład mieć-w-chwili-t1 prostotę, a mieć-w-chwili-t2 zgięcie, bez popadania w prostą sprzeczność.
Inne wersje endurantyzmu próbują bronić tezy, że relacje czasowe lub odpowiednio rozumiane własności indeksowane do chwili wystarczają do wyjaśnienia zmiany. Spór dotyczy więc nie tego, czy przedmioty się zmieniają, lecz tego, jaka ontologia najlepiej tłumaczy ich trwanie mimo zmiany.
Relacja do teorii czasu Endurantyzm bywa często łączony z A-teorią czasu, ponieważ łatwo współgra z intuicją uprzywilejowanej teraźniejszości i z przekonaniem, że rzeczy są w pełni obecne „teraz”. Często zestawia się go zwłaszcza z prezentyzmem, podczas gdy perdurantyzm częściej łączy się z eternalizmem i obrazem czterowymiarowej czasoprzestrzeni, choć nie jest to zależność logicznie konieczna. W szerszej debacie o trwaniu w czasie rozróżnia się bowiem sam problem sposobu istnienia obiektów w czasie od sporu między A-teorią i B-teorią czasu.
Dlatego współczesna metafizyka traktuje endurantyzm przede wszystkim jako teorię trwania i tożsamości w czasie, a nie jako samodzielne rozstrzygnięcie całej ontologii czasu.
Przypisy
Kategoria:Filozofia czasu i przestrzeni Kategoria:Czas Kategoria:Ontologia