Zasłona wielkopostna (inaczej kurtyna, opona, chusta lub płótno wielkopostne; łac. velum quadragesimale) – duże, prostokątne płótno zawieszane w celu zasłonięcia całego ołtarza przez 10 dni – od piątej niedzieli Wielkiego Postu do Wielkiej Środy lub podczas czytania opisu Męki Pańskiej w Środę Popielcową.
Zasłona wielkopostna jest symbolem pokuty i żalu.
Historia mały|Zasłona wielkopostna w katedrze Najświętszej Marii Panny we Fryburgu Bryzgowijskim|alt=Kolorowe zdjęcie przedstawia prezbiterium kościoła. Ołtarz zasłonięty jest przez dużą, prostokątną tkaninę, na której namalowany jest ukrzyżowany Jezus i stojące obok postacie. Wokół centralnego przedstawienia, w formie ramy, namalowane są sceny z Męki Pańskiej. Tkanina jest podwieszona na linach.
Zwyczaj zasłaniania obrazów (malowideł) na ołtarzach pochodzi z X–XI wieku n.e. Tradycja ta upowszechniła się w zachodniej Europie podczas wieków XIV i XV. Duże zasłony oddzielające prezbiterium od nawy rozpoczęto wywieszać w kościołach klasztornych i katedrach, szczególnie w Anglii. Zwyczaj ten upowszechnił się m.in. we Włoszech i Hiszpanii. Zasłony zwykle były ciemne, ozdabiane symbolami Męki Pańskiej.
Zasłanianie krzyży i obrazów podczas okresu Męki Pańskiej wprowadzono oficjalnie do liturgii w 1570 roku (mszał potrydencki). W tradycyjnej liturgii rzymskiej krzyż odsłania się w Wielki Piątek a obrazy podczas wigilii paschalnej. Nie zalecano jednak zasłaniania całych ołtarzy.
Z czasem zasłona wielkopostna przestała być powszechnie stosowana, na skutek upowszechnienia się nabożeństw wielkopostnych (np. drogi krzyżowej). Ponadto w wielu momentach (np. wystawienie Najświętszego Sakramentu) zasłona była rozsuwana, a następnie zasuwana, co powodowało pewne niedogodności.
Zasłony wielkopostne w Polsce mały|Zasłona wielkopostna w kościele w Orawce|alt=Na fotografii jest zasłona, na której namalowana jest pieta. Obok stoją aniołowie – jeden trzyma kolumnę, na której stoi kogut, drugi drabinę na której jest cierniowa korona. Nad nimi, symetrycznie, umieszczone postacie dwóch aniołów. Zza zasłony widać fragmenty ołtarza. Szacuje się, że w Polsce zachowanych jest kilkanaście zasłon wielkopostnych. Tradycja zasłaniania nimi ołtarzy w Wielkim Poście jest utrzymywana w trzech kościołach:
Kościół św. Jana Chrzciciela w Orawce W kościele św. Jana Chrzciciela w Orawce używane są cztery zabytkowe zasłony wielkopostne. Najstarsza i największa pochodzi z 1676 r. Wykonana została z fundacji plebana Wojciecha Bińkowicza. Na czarnym płótnie namalowana jest Pietà na tle krzyża oraz aniołowie z narzędziami Męki Pańskiej. Pozostałe trzy powstały prawdopodobnie na przełomie XVII i XVIII w. lub na początku XIX w. Na zasłonach przedstawione są: Biczowanie Chrystusa, Pokutująca Maria Magdalena i Matka Boska Siedemiobolesna.
Kościół świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w Łodygowicach W kościele świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w Łodygowicach wystawiana jest zasłona z 1842 roku. Jest to największa z polskich zasłon wielkopostnych (4 × 4 m), malowana dwustronnie. Obrazy na zasłonie przedstawiające sceny z Męki Pańskiej wykonał malarz z Żywca Antoni Chrząstkiewicz. Awers podzielony jest na 9 kwater z przedstawieniami: Pokutujący św. Piotr, Ostatnia Wieczerza, Pokutująca św. Maria Magdalena, Podniesienie krzyża, Ukrzyżowanie, Opłakiwanie, Modlitwa w Ogrójcu i Pojmanie Chrystusa. Na rewersie zasłony znajduje się krzyż i narzędzia Męki Pańskiej.
Kościół Świętej Trójcy i św. Antoniego Opata w Łopusznej W kościele Świętej Trójcy i św. Antoniego Opata w Łopusznej znajdują się dwie zasłony wielkopostne. Na pierwszej, pochodzącej z 1753 roku, namalowany jest Pochód na Kalwarię. Druga, odnaleziona w 2016 roku na strychu, poddana została konserwacji, przedstawia scenę Biczowanie. Datowana jest podobnie jak pierwsza, na XVIII w.
Zobacz też
Wielka Żytawska Zasłona Wielkopostna Ołtarz główny katedry Najświętszej Marii Panny we Fryburgu Bryzgowijskim (sekcja: Zasłona wielkopostna)
Przypisy
Kategoria:Zwyczaje wielkanocne Kategoria:Dzieła sztuki tekstylnej