Nikołaj Filczenkow (1975)

Nikołaj Filczenkow () – duży okręt desantowy projektu 1171 (w kodzie NATO: Alligator) Marynarki Wojennej Rosji. Wodowany w 1975 roku, początkowo służył w Flocie Czarnomorskiej Marynarki Wojennej ZSRR, a po rozpadzie ZSRR został przejęty przez marynarkę wojenną Rosji, w której nosił numer burtowy 152. Brał udział w inwazji na Ukrainę.

Budowa „Nikołaj Filczenkow” był ostatnim zbudowanym okrętem desantowym projektu 1171, należącym do jego ostatniej czwartej serii (1171/IV). Stanowiły one pierwszy typ radzieckich dużych okrętów desantowych, budowany na bazie konstrukcji statków handlowych. Typ ten w ZSRR nosił niejawne oznaczenie Tapir, a w kodzie NATO został oznaczony jako Alligator. Okręt został zbudowany, podobnie jak wszystkie jednostki tego typu, w stoczni Jantar w Królewcu, pod numerem budowy 304. Położenie stępki miało miejsce 30 stycznia 1974 roku, a wodowanie 29 marca 1975 roku. Został oddany do służby w marynarce ZSRR 30 grudnia 1975 roku. Otrzymał od początku nazwę „Nikołaj Filczenkow” (na cześć komisarza politycznego poległego w 1941 roku w obronie Sewastopola, Bohatera ZSRR).

Skrócona charakterystyka

Okręty projektu 1171 zostały zaprojektowane w ZSRR w latach 60. XX wieku na bazie projektu cywilnego drobnicowca, jako duże okręty desantowe służące do transportu i wysadzania desantu na nieprzygotowanym brzegu. Mogły również służyć jako okręty transportowe, do przewozu wojska i sprzętu. Ich konstrukcja i architektura jest typowa dla statków handlowych, z maszynownią w części rufowej, nadbudówką nad nią, i wysokim dziobem, dzięki czemu miały one dobrą dzielność morską, lecz z drugiej strony gorszą od wyspecjalizowanych okrętów niezatapialność. Okręty czwartej serii mają dwa luki do ładownie w pokładzie górnym, oba w części dziobowej. W dziobnicy znajduje się furta ładunkowa, zakryta drzwiami, z opuszczaną rampą główną o nośności 50 ton, służącą do wyładunku sprzętu przy brzegu. Mniejsza rampa załadunkowa znajduje się również w rufie. Okręty czwartej serii miały jeden żuraw przeładunkowy, obsługujący ładownie oraz ładunki przewożone na pokładzie, o udźwigu 7,5 ton. Wyposażone są też w kotwicę na rufie, służącą do ściągania z brzegu.

Okręty proj. 1171/IV mogą transportować do 22 czołgów podstawowych i 25 transporterów opancerzonych albo 50 transporterów opancerzonych albo 52 ciężarówki oraz w każdym wariancie 400 żołnierzy – odpowiednik batalionu. Ogólna powierzchnia transportowa wynosi 1195 m², z tego 790 m² w ładowniach i 405 m² na pokładzie górnym. Załoga wynosiła początkowo 55 osób, w tym 5 oficerów (według innych źródeł, 77 osób w tym 6 oficerów). Autonomiczność jednostki wynosi 20 dni.

Wyporność okrętu niezaładowanego wynosi 2000 ton, standardowa 2905 ton, a pełna – 4360 ton. Długość całkowita wynosi 113 m, a na linii wodnej 105 m, szerokość wynosi 15,6 m, a zanurzenie maksymalne 4,5 m.

Napęd okrętów proj. 1171/IV stanowią dwa silniki wysokoprężne M-58A-4 o mocy łącznej 9000 KM, napędzające dwie śruby o stałym skoku. Maksymalny zasięg pływania przy zabraniu paliwa do zbiorników balastowych wynosi 4800 mil morskich przy prędkości 15,5 węzła (według innych danych, 10 000 Mm przy prędkości 15 węzłów).

Uzbrojenie okrętów obejmowało dwie sprzężone armaty uniwersalne kalibru 57 mm w dwudziałowym odkrytym stanowisku ZIF-31B, umieszczonym przed nadbudówką. Ponadto okręty proj. 1171/IV jako jedyne zostały uzbrojone w działka przeciwlotnicze kalibru 25 mm w dwóch zdwojonych stanowiskach 2M-3M na rufie. Mają do samoobrony także trzy poczwórne wyrzutnie MTU-4S pocisków przeciwlotniczych bliskiego zasięgu samonaprowadzających się na podczerwień Strieła-3, z zapasem 24 pocisków. Okręty proj. 1171/IV ponadto dla potrzeb wsparcia desantu uzbrojone są w jedną czterdziestoprowadnicową wyrzutnię A-215 niekierowanych pocisków rakietowych kalibru 122 mm Grad-M, z 80 pociskami.

Służba thumb|„Nikołaj Filczenkow” podczas ćwiczeń w marynarce ZSRR w 1981 roku Okręt początkowo służył we Flocie Bałtyckiej ZSRR. Od marca do lipca 1976 roku i ponownie od listopada 1977 do stycznia 1978 roku w ramach wsparcia militarnego ZSRR stacjonował w portach Angoli. Od grudnia 1979 roku wchodził w skład Floty Czarnomorskiej. Nosił zmienne numery burtowe: 560 (1975 rok), 409 (1976), 417, 141 (1980), 136 (1982), 143, 146 (1985), 142 (1988).

W latach 1975–2004 osiem razy okręt był wyróżniany pod względem wyszkolenia. Wszedł w skład 4. dywizjonu okrętów desantowych 39 Dywizji Morskich Sił Desantowych, bazującej na jeziorze Donuzław. Po rozpadzie ZSRR 26 grudnia 1991 roku i późniejszym podziale Floty Czarnomorskiej został ostatecznie do 1997 roku przejęty przez Rosję. W Rosji nosił stały numer burtowy 152. W tym czasie po rozformowaniu w 1994 roku 39 Dywizji, został przydzielony do 30 Dywizji Okrętów Nawodnych. W latach 1996 i 1997 zdobywał tytuł najlepszego okrętu II rangi Floty Czarnomorskiej.

W sierpniu 2000 roku okręt wykonywał misję ewakuacji rosyjskiego sprzętu wojskowego z Gruzji z rejonu Batumi do rejonu Noworosyjska. 23 marca 2005 roku doszło do incydentu, kiedy okręt wysadził desant ćwiczebny w rejonie Teodozji na wodach Ukrainy; według Rosji za zgodą władz ukraińskich, co spotkało się z protestem MSZ Ukrainy.

W grudniu 2012 roku okręt działał w zespole rosyjskim na Morze Śródziemne. Następnie do końca dekady wielokrotnie pływał na Morze Śródziemne, biorąc udział w przewożeniu sprzętu bojowego i personelu do Syrii w związku z rosyjską interwencją i pomocą wojskową w wojnie domowej. W 2013 roku dowódcą okrętu został komandor porucznik Igor Dmitrijenko. W lipcu 2014 roku zaczął się remont okrętu w 13. stoczni remontowej w Sewastopolu. Przynajmniej od września 2015 roku ponownie pływał z transportami do Syrii.

W 2022 roku „Nikołaj Filczenkow” służył podczas inwazji Rosji na Ukrainę. 20 kwietnia 2026 roku Główny Zarząd Wywiadu Ministerstwa Obrony Ukrainy poinformował o ataku dronami w nocy 18/19 kwietnia w Sewastopolu i uszkodzeniu okrętów desantowych „Jamał” i „Nikołaj Filczenkow” przez jednostkę Prymary, przedstawiając nagrania z kamery drona przed uderzeniem w nadbudówkę. 26 kwietnia 2026 roku natomiast Służba Bezpieczeństwa Ukrainy poinformowała, że Centrum Operacji Specjalnych Alfa w nocy z 25/26 kwietnia uszkodziło okręty „Jamał” i „Nikołaj Filczenkow” przy pomocy dronów. Brak jest obiektywnego potwierdzenia rezultatów ataków.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Radzieckie okręty desantowe z okresu po 1945 Kategoria:Rosyjskie okręty desantowe z okresu po 1945