Broń laserowa – rodzaj broni energii skierowanej, który wykorzystuje lasery do oślepiania, uszkadzania lub niszczenia celów. Wyróżnia się dwie kategorie: oślepiacze laserowe () małej mocy, które oślepiają czujniki optyczne lub wzrok, oraz lasery dużej mocy (, HEL), zdolne do fizycznego niszczenia celów takich jak drony, rakiety i pociski. Podstawowym ograniczeniem broni laserowej jest thermal blooming (termiczne rozogniskowanie wiązki), czyli rozpraszanie wiązki w atmosferze, nasilane przez mgłę, dym, kurz i opady. W marcu 2026 roku Pentagon ogłosił zamiar wdrożenia systemów laserowych na dużą skalę w ciągu 36 miesięcy, a demonstracja lasera klasy megawatowej została wskazana jako jeden z przełomów technologicznych.
Zasada działania i ograniczenia Laser bojowy emituje skupioną wiązkę spójnego światła, która nagrzewa powierzchnię celu do temperatury powodującej uszkodzenie strukturalne, zapłon paliwa lub detonację ładunku. Skuteczność wiązki zależy od mocy lasera, jakości wiązki (parametr BPP), odległości do celu i warunków atmosferycznych.
Thermal blooming Wiązka laserowa o dużej gęstości energii nagrzewa powietrze na swojej drodze, co zmienia współczynnik załamania i powoduje rozogniskowanie wiązki. Efekt ten, nazywany thermal blooming, pojawia się przy gęstościach energii rzędu megadżula na centymetr sześcienny. Mgła, dym, kurz, deszcz, śnieg i celowo rozpylane aerozole nasilają rozproszenie. Metody ograniczania tego zjawiska obejmują: rozłożenie wiązki na dużym zwierciadle skupiającym energię na celu, zastosowanie matryc fazowych, użycie laserów ze sprzężeniem fazowym korygujących zniekształcenia atmosferyczne oraz zastosowanie bardzo krótkich impulsów kończących się przed wystąpieniem tego efektu.
Oślepiacze laserowe mały|200px|Karabin PHASR Oślepiacze laserowe () to urządzenia małej mocy przeznaczone do tymczasowego oślepienia lub dezorientacji celu poprzez intensywne promieniowanie skierowane. Cele mogą obejmować czujniki optyczne lub wzrok ludzki. Lasery o mocy poniżej jednego wata mogą powodować trwałą utratę wzroku.
Protokół IV CCW z 1995 roku zakazuje użycia broni laserowej zaprojektowanej specjalnie w celu powodowania trwałej ślepoty. Urządzenia powodujące tymczasowe oślepienie, klasyfikowane jako oślepiacze (), nie podlegają zakazowi.
Do znanych oślepiaczy należą: PHASR (prototyp USAF, dwuzakresowy laser oślepiający), ODIN (system US Navy zainstalowany na ośmiu okrętach do 2024 roku, przeznaczony do zakłócania czujników dronów i rakiet) oraz chiński ZM-87.
Użycie operacyjne oślepiaczy W listopadzie 2025 roku rosyjski okręt rozpoznawczy Jantar skierował oślepiacz laserowy na pilotów brytyjskich samolotów patrolowych P-8 Poseidon monitorujących jednostkę na wodach na północ od Szkocji. Sekretarz obrony John Healey określił działania Rosji jako „skrajnie niebezpieczne".
Lasery dużej mocy Systemy naziemne mały|THEL podczas testu Pierwsze programy naziemnych laserów bojowych sięgają lat 80. XX wieku. W 1985 roku na poligonie White Sands uruchomiono laser MIRACL () na bazie deuterofluorku o mocy klasy megawatowej. THEL (), amerykańsko-izraelski demonstrator opracowany przez Northrop Grumman i Rafael, przechwycił kilkadziesiąt pocisków rakietowych i moździerzowych, ale został zamknięty w 2005 roku z powodu kosztów i gabarytów.
Współcześnie Żelazny Promień (Iron Beam) firmy Rafael, laser o mocy 100 kW, stanowi uzupełnienie Żelaznej Kopuły do zwalczania dronów i rakiet krótkiego zasięgu. W październiku 2024 roku zmniejszona wersja systemu o mocy 30 kW przechwyciła drony Hezbollahu, co było pierwszym bojowym przypadkiem użycia lasera dużej mocy do strącania dronów. 28 grudnia 2025 roku pierwsza operacyjna bateria pełnej wersji 100 kW została przekazana Siłom Obronnym Izraela, co uczyniło Iron Beam pierwszym taktycznym laserem bojowym w służbie w ramach narodowej obrony.
Australijska firma (EOS) rozwija system Apollo o mocy ok. 150 kW, zdolny do zniszczenia do 200 dronów na jednym naładowaniu baterii.
Rheinmetall od 2010 roku rozwija lasery bojowe i w 2012 roku przetestował system 50 kW zdolny do przecięcia dźwigara stalowego na dystansie 1000 m. Indyjska DRDO w kwietniu 2025 roku przetestowała system Mk-II (A) DEW o mocy 30 kW, który zniszczył drona na dystansie 5 km. DRDO prowadzi również program broni mikrofalowej dużej mocy (HPM), którego testy mają zostać zakończone do czerwca 2026 roku.
Systemy morskie mały|USS Preble odpala system HELIOS, luty 2025 W 2014 roku US Navy rozmieściła na okręcie USS Ponce system LaWS o mocy 30 kW, pierwszy operacyjny laser na okręcie wojennym. Koszt strzału wynosił ok. 0,59 USD wobec ok. 400 000 USD za konwencjonalny pocisk. Następcą LaWS jest HELIOS o mocy 60 kW, zainstalowany na niszczycielach klasy Arleigh Burke. W październiku 2025 roku US Navy przeprowadziła pierwszy w historii test systemu laserowego na lotniskowcu, strzelając z systemu Locust Laser Weapon System na pokładzie USS George H.W. Bush (CVN-77); informację ujawniono publicznie w kwietniu 2026 roku. US Navy rozwija również program SONGBOW, laser okrętowy o mocy 400 kW przeznaczony do zwalczania rojów dronów i pocisków manewrujących, oraz HELCAP (High Energy Laser Counter-ASCM) o mocy 300 kW do zwalczania pocisków przeciwokrętowych. W marcu 2026 roku Armia Stanów Zjednoczonych wycofała się z rozwoju swojego najpotężniejszego lasera (prawdopodobnie IFPC-HEL), kierując zasoby na inne architektury obrony. Koszt pojedynczego strzału laserowego w systemach operacyjnych szacuje się na ok. 3,50 USD, co stanowi ułamek ceny konwencjonalnych interceptorów: pocisk Patriot PAC-3 kosztuje ok. 3 mln USD, a pocisk Tamir systemu Iron Dome ok. 50 tys. USD.
Brytyjski DragonFire o mocy 50 kW, opracowany przez Dstl, MBDA i Leonardo, w styczniu 2024 roku przeszedł pierwsze strzelanie bojowe na poligonie MOD Hebrides. Koszt strzału wynosi ok. 10 funtów. Wielka Brytania planuje od 2027 roku wdrożenie wariantów DragonFire na okrętach, statkach powietrznych i pojazdach naziemnych.
Francuska marynarka w czerwcu 2023 roku przetestowała system HELMA-P o mocy 2 kW na pokładzie niszczyciela Forbin, z planami zwiększenia mocy do 5 kW.
Systemy lotnicze mały|Boeing YAL-1 Między 1975 a 1984 rokiem USAF eksperymentowała z laserem CO₂ na zmodyfikowanym samolocie NKC-135A, który zestrzelił kilka pocisków AIM-9 Sidewinder i dronę BQM-34A. Następcą był Boeing YAL-1, Boeing 747 z chemicznym laserem jodowo-tlenowym klasy megawatowej. W lutym 2010 roku system zniszczył pocisk balistyczny w fazie wznoszenia, lecz program zamknięto w 2011 roku.
ZSRR od lat 70. rozwijał lotniczy system A-60 Ładoga na bazie Ił-76 z laserem Sokol-Eszełon do oślepiania satelitów rozpoznawczych. Rosja kontynuuje eksperymenty z tym systemem.
Systemy kosmiczne W ramach Inicjatywy Obrony Strategicznej (SDI) rozważano zastosowanie laserów kosmicznych do przechwytywania pocisków balistycznych. Program Excalibur zakładał budowę laserów rentgenowskich pompowanych energią wybuchu jądrowego: bomba atomowa otoczona prętami laserowymi generowałaby wiązki rentgenowskie zdolne do niszczenia głowic w locie. Testy podziemne nie dały obiecujących rezultatów i program zamknięto.
W 1987 roku ZSRR wystrzelił Polus (Skif-DM), prototyp orbitalnej broni laserowej wywodzący się z programu A-60, który nie osiągnął orbity z powodu awarii systemu naprowadzania.
Systemy przeciwdronowe W XXI wieku rosnące zagrożenie ze strony małych dronów spowodowało rozwój licznych systemów laserowych przeznaczonych do ich zwalczania.
Południowokoreański Cheongwang firmy Hanwha Aerospace o mocy 20 kW został włączony do służby 4 października 2024 roku. W listopadzie 2024 roku Japonia przyjęła do służby naziemny system laserowy o mocy 10 kW.
W grudniu 2024 roku ukraińskie Siły Systemów Bezzałogowych ujawniły system „Tryzub" zamontowany w furgonetce, zdolny do niszczenia dronów FPV z łączem światłowodowym. W kwietniu 2025 roku opublikowano pierwsze nagranie z użycia bojowego. W maju 2025 roku zaprezentowano kompaktową wieżyczkę laserową SlimBeam zdolną do oślepiania czujników na 2 km i niszczenia dronów na 800 m, sterowaną zdalnie przez przeglądarkę internetową.
Turecki ALKA firmy Roketsan łączy laser z bronią elektromagnetyczną do zwalczania pojedynczych i grupowych celów.
Środki zaradcze Wiązka laserowa jest blokowana lub osłabiana przez każde nieprzezroczyste medium. Skutecznymi środkami zaradczymi są: gęsta zasłona dymna, granaty dymne w paśmie podczerwieni, powłoki odblaskowe i ablacyjne oraz celowo rozpylane aerozole.
Chińska Armia Ludowo-Wyzwoleńcza zainwestowała w powłoki odblaskowe przeciw laserom amerykańskim, wykorzystujące metale, ziemie rzadkie, włókno węglowe, srebro i diamenty, dostosowane do widma absorpcji konkretnych laserów. Zmiana typu lasera może jednak ominąć dostrojone powłoki.
Do pasywnych środków zaradczych należą również: szybka rotacja celu (rozprasza ciepło i uniemożliwia skupienie wiązki w jednym punkcie), duże przyspieszenie (szybko zmienia odległość i kąt) oraz gwałtowne manewry w fazie końcowej ataku.
Zobacz też broń energii skierowanej Konwencja o zakazie lub ograniczeniu użycia pewnych broni konwencjonalnych
Przypisy
Kategoria:Broń laserowa Kategoria:Broń energetyczna Kategoria:Lasery