Dezső Czigány, urodzony jako Dezső Wimmer (ur. 1 czerwca 1883 w Budapeszcie, zm. 31 grudnia 1937 tamże) – węgierski malarz, członek awangardowej grupy Ośmiu.
Życiorys Pochodził z ubogiej rodziny z Pesztu, jego ojciec był blacharzem. Studiował malarstwo na Akademii Sztuk Pięknych w Monachium, z której został usunięty z powodu swojego wybuchowego charakteru. Następnie kształcił się prywatnie pod kierunkiem Simona Hollósyego, który bardzo cenił jego talent. Młody twórca poróżnił się jednak ze swoim nauczycielem i przerwał naukę, a ostatecznie został usunięty z po bójce z innym początkującym artystą. W 1904 r. dzięki stypendium wstąpił na paryską prywatną Académie Julian, gdzie jego nauczycielem był Jean-Paul Laurens. Wystawiał swoje prace na Salonie Niezależnych w Paryżu. W 1906 r. wrócił na Węgry i uczył się dalej u Károlya Ferenczy’ego.
Po powrocie na Węgry związał się z Márią Trebiczky, również malarką, którą poznał w kolonii artystycznej w Szolnoku. Po zawarciu małżeństwa i urodzeniu dzieci – córki Judit i syna László – Trebiczky była faktycznie zmuszona przerwać własną karierę twórczą. Małżeństwo nie było udane: Czigány regularnie urządzał żonie sceny zazdrości. W 1911 r. Trebiczky została znaleziona zastrzelona w ich domu. Policja podejrzewała malarza o zabójstwo, lecz z braku dowodów uznała ostatecznie, że kobieta popełniła samobójstwo. Również drugie małżeństwo Czigányego, zawarte w 1913 r., szybko się rozpadło.
Od 1909 r. Czigány był członkiem awangardowej grupy artystycznej OśmiuA. M. Kurtok, Kulturalne i literackie konteksty relacji chorwacko-węgierskich w XIX i XX wieku, Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2019, s. 230.. Grupa ta postulowała czerpanie z nowoczesnych kierunków w malarstwie zachodnimI. Kossowska, Artystyczna rekonkwista. Sztuka w międzywojennej Polsce i Europie, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń 2017, ISBN 978-83-231-3915-7, s. 193–197., zwłaszcza francuskim, wzorując się na twórczości Paula Cézanne’a, Henriego Matisse’a, Georgesa Braque’a i Pabla Picassa. Na sztukę Czigány’ego szczególny wpływ miały dzieła Cézanne'a i Paula Gauguina, malarstwo fowistyczne. Na pierwszej wystawie Ośmiu w 1909 r. zaprezentował autoportret, na którym przedstawił siebie z zielonymi włosami, zwracając uwagę krytyków, ale otrzymując przy tym głównie negatywne recenzje. Autoportrety, których łącznie pozostawił 70, stanowią istotną część jego dorobku malarskiego, poza tym tworzył przede wszystkim akty oraz martwe natury. Równocześnie cieszył się znaczną renomą jako portrecista, wykonując na zamówienie wizerunki zamożnych mieszkańców Budapesztu. Portretował też Endre Ady’ego, z którym się przyjaźnił. Po 1911 r., współpracując z grupą Ośmiu, był równocześnie związany z kolonią artystyczną w Kecskemét.
mały|Martwa natura z owocami i rzeźbą, obraz z 1911 r. W 1917 r. ożenił się po raz trzeci ze znacznie młodszą od siebie Borbálą Szilasi. Razem z żoną emigrował do Francji, gdzie kontynuował działalność artystyczną, a jego żona prowadziła salon mody – najpierw w Paryżu, następnie na południu kraju. W 1927 r., zmuszony do powrotu przez kryzys gospodarczy i własną pogarszającą się sytuację materialną, Czigány z żoną wrócił na Węgry, podczas gdy jego dorosłe już dzieci z pierwszego małżeństwa pozostały we Francji. W 1927 r. zorganizował w Budapeszcie wystawę pejzaży, które namalował podczas poprzednich lat pobytu we Francji.
W noc sylwestrową 1937 r. Czigány zastrzelił swoją córkę i dwuletnią wnuczkę, które przybyły do niego z wizytą z Francji, następnie w taki sam sposób pozbawił życia żonę, a na koniec sam popełnił samobójstwo, pisząc wcześniej list pożegnalny do syna.
Przypisy
Kategoria:Urodzeni w 1883 Kategoria:Zmarli w 1937 Kategoria:Węgierscy malarze Kategoria:Węgierscy samobójcy Kategoria:Zabójcy Kategoria:Ludzie urodzeni w Budapeszcie