mały|Rowerzyści jadący po jezdni w Victorii w Kolumbii Brytyjskiej
Jazda rowerem w ruchu drogowym oznacza poruszanie się rowerem po jezdni razem z ruchem pojazdów silnikowych, w sposób możliwie zbliżony do kierującego innym pojazdem, z zachowaniem ogólnych zasad ruchu, sygnałów i reguł pierwszeństwa. Koncepcję jazdy rowerem na zasadach ogólnych rozwijał John Forester, który w książce Effective Cycling twierdził, że rowerzyści poruszają się najbezpieczniej wtedy, gdy zachowują się i są traktowani jako kierujący pojazdami.
W takim układzie rowerzysta nie korzysta z fizycznie wydzielonej drogi rowerowej, lecz uczestniczy w ruchu drogowym jako kierujący pojazdem, stosując się do zasad obowiązujących w danym miejscu. W norweskich materiałach administracji drogowej wskazuje się przykładowo, że rowerzysta jadący po jezdni razem z ruchem samochodowym powinien stosować się do tych samych zasad ruchu co inni kierujący, m.in. ustępować pierwszeństwa zgodnie z przepisami, zatrzymywać się na czerwonym świetle, sygnalizować skręt i stosować się do ograniczeń prędkości.
Nazewnictwo i zakres pojęcia W polskich tekstach prawnych, poradnikowych i projektowych zagadnienie poruszania się rowerem wśród innych uczestników ruchu opisywane jest różnymi określeniami. W tekstach poradnikowych występuje określenie „jazda rowerem w ruchu drogowym”, odnoszone do praktyki poruszania się rowerem zgodnie z przepisami ruchu drogowego. W języku prawnym częściej używa się określenia „kierujący rowerem”, natomiast w dokumentach projektowych i tekstach dotyczących organizacji ruchu pojawiają się pojęcia „ruch rowerowy na zasadach ogólnych”, „ruch rowerowy w jezdni na zasadach ogólnych”, „ruch mieszany” oraz „ruch ogólny”.
Angielskie określenie vehicular cycling nie ma jednego utrwalonego polskiego odpowiednika. W literaturze dotyczącej polityki rowerowej jego sens bywa objaśniany jako podejście, w którym ruch rowerowy traktuje się jako „ruch rowerowy zintegrowany z ruchem innych pojazdów”, przeciwstawiane podejściu separacyjnemu, czyli możliwie silnemu oddzielaniu ruchu rowerowego od ruchu ogólnego. Odpowiada to angielskiemu rozróżnieniu vehicular cycling i segregated cycling.
Jazda w ruchu mieszanym nie jest tożsama z doktryną vehicular cycling. Pojęcie vehicular cycling odnosi się przede wszystkim do koncepcji rozwijanej przez Johna Forestera, zgodnie z którą rowerzysta powinien zachowywać się w ruchu możliwie podobnie do kierującego pojazdem silnikowym. W szerszym znaczeniu jazda rowerem w ruchu drogowym obejmuje jednak zarówno ruch mieszany, jak i korzystanie z pasów ruchu dla rowerów, dróg dla pieszych i rowerów, przejazdów dla rowerów, śluz rowerowych oraz infrastruktury separowanej. W literaturze dotyczącej polityki rowerowej przeciwstawia się czasem podejście integracyjne, w którym ruch rowerowy jest włączany w ruch innych pojazdów, podejściu separacyjnemu, opartemu na możliwie silnym wydzielaniu ruchu rowerowego od ruchu ogólnego.
Zakres praktycznego stosowania jazdy rowerem w ruchu drogowym zależy od lokalnych przepisów określających, kiedy rowerzysta ma obowiązek korzystać z infrastruktury rowerowej.
Podejście to było szczególnie wpływowe w dyskusjach o transporcie rowerowym w Stanach Zjednoczonych i innych krajach anglosaskich. Jego elementy pojawiają się w programach edukacyjnych dotyczących jazdy rowerem w ruchu ulicznym, m.in. w materiałach League of American Bicyclists, które podkreślają, że rowerzyści i kierowcy mają prawo korzystać z drogi oraz z takiej szerokości pasa ruchu, jaka jest potrzebna do bezpiecznego przejazdu. Koncepcja ta jest zarazem przedmiotem sporów, zwłaszcza na drogach o dużych prędkościach i natężeniu ruchu, gdzie współczesne wytyczne projektowe coraz częściej zalecają drogi dla rowerów, pasy rowerowe lub infrastrukturę separowaną.
Obowiązek korzystania z infrastruktury rowerowej W wielu państwach obowiązek korzystania z infrastruktury rowerowej zależy nie od samego istnienia drogi lub pasa dla rowerów, lecz od ich statusu prawnego, oznakowania oraz lokalnych wyjątków. W praktyce można wyróżnić kilka mechanizmów: infrastrukturę rowerową nieobowiązkową, wyjątki ze względu na rodzaj roweru lub charakter jazdy, możliwość jazdy po jezdni ze względów bezpieczeństwa albo przy określonych parametrach drogi oraz brak ogólnego obowiązku korzystania z infrastruktury rowerowej w części systemów prawnych.
W Polsce kierujący rowerem ma obowiązek korzystać z drogi dla rowerów, drogi dla pieszych i rowerów albo pasa ruchu dla rowerów, jeżeli są one wyznaczone dla kierunku, w którym się porusza lub zamierza skręcić. Polskie przepisy nie przewidują ogólnego wyjątku dla rowerów szosowych lub jazdy treningowej.
Wyraźny wyjątek związany z jazdą sportową występuje w Austrii. Austriacka ustawa o ruchu drogowym przewiduje, że na drogach z infrastrukturą rowerową rowerzyści na rowerach jednośladowych zasadniczo mają obowiązek z niej korzystać, ale podczas treningowych przejazdów rowerami wyścigowymi mogą korzystać z infrastruktury rowerowej, lecz nie muszą. Austriackie przepisy przewidują ponadto możliwość oznaczania dróg rowerowych oraz dróg pieszo-rowerowych bez obowiązku korzystania; znak „Radweg ohne Benützungspflicht” oznacza drogę rowerową, z której rowerzysta może korzystać, ale nie musi. Austriacki urząd administracji publicznej wskazuje także, że z obowiązku korzystania z infrastruktury rowerowej wyłączone są m.in. niektóre rowery wielośladowe i rowery z przyczepą, zależnie od szerokości i typu pojazdu.
Podobne rozróżnienie między infrastrukturą obowiązkową i nieobowiązkową występuje we Francji, ale nie jest ono związane z rowerem szosowym. Francuskie oznakowanie odróżnia obowiązkową drogę lub pas rowerowy od drogi albo pasa zalecanego i zarezerwowanego dla rowerów. Znak C113 oznacza drogę lub pas rowerowy zalecany i zarezerwowany dla rowerów dwu- i trzykołowych, a więc taki, którego użycie jest zalecane, ale nie stanowi odpowiednika nakazu korzystania. Francuski serwis bezpieczeństwa ruchu drogowego wskazuje, że obowiązkowe drogi rowerowe są oznaczane znakiem okrągłym, natomiast drogi zalecane znakiem kwadratowym.
W Holandii również funkcjonuje rozróżnienie na obowiązkowe i nieobowiązkowe drogi rowerowe. Obowiązkowa droga rowerowa oznaczana jest znakiem G11, natomiast znak G13 oznacza drogę rowerową nieobowiązkową, z której rowerzysta może korzystać, ale nie ma takiego obowiązku. Holenderskie przepisy ruchu drogowego przewidują obowiązek korzystania z obowiązkowej drogi rowerowej lub drogi rowerowo-motorowerowej, a w razie ich braku jazdę po jezdni; osobno wskazują, że rowerzyści mogą korzystać z nieobowiązkowej drogi rowerowej.
W Niemczech obowiązek korzystania z drogi rowerowej powstaje co do zasady tylko wtedy, gdy jest ona oznaczona odpowiednimi znakami nakazu: 237, 240 albo 241. Niemiecka StVO stanowi, że prawe drogi rowerowe bez tych znaków mogą być używane, ale nie muszą, natomiast lewe drogi rowerowe bez tych znaków mogą być używane tylko wtedy, gdy dopuszcza to dodatkowe oznakowanie. Niemieckie przepisy nie przewidują jednak ogólnego wyjątku od obowiązku korzystania z obowiązkowej drogi rowerowej dla rowerów szosowych ani dla jazdy z określoną prędkością.
W Szwecji przyjęto rozwiązanie sytuacyjne. Rowerzysta powinien zasadniczo korzystać z drogi rowerowej, jeżeli istnieje, ale może jechać jezdnią mimo istnienia drogi rowerowej, jeżeli zachowuje szczególną ostrożność, ukończył 15 lat, a ograniczenie prędkości na jezdni nie przekracza 50 km/h. W pozostałych przypadkach jazda po jezdni jest dopuszczalna, jeżeli jest bardziej odpowiednia ze względu na położenie celu podróży.
W Szwajcarii zasadą jest korzystanie z drogi lub pasa rowerowego, jeżeli taki element infrastruktury istnieje. Szwajcarski Federalny Urząd Dróg wskazuje jednak, że dodatkowe tabliczki mogą regulować wyjątki, m.in. zwalniać szybkie lub ciężkie rowery elektryczne z obowiązku korzystania z drogi rowerowej albo zakazywać im wjazdu na taką drogę. Szwajcarskie źródła poradnikowe podkreślają zarazem, że sam fakt jazdy na rowerze szosowym nie zwalnia z obowiązku użycia oznakowanej drogi rowerowej.
Odmienny model występuje w Wielkiej Brytanii, gdzie korzystanie z pasów i dróg rowerowych nie ma charakteru ogólnego obowiązku. Brytyjski Highway Code zaleca korzystanie z infrastruktury rowerowej, gdy ułatwia ona podróż i zwiększa jej bezpieczeństwo, ale wskazuje, że rowerzyści mogą ocenić sytuację samodzielnie i nie są zobowiązani do korzystania z takich rozwiązań. W części dotyczącej kierowców podkreślono również, że kierujący pojazdami powinni brać pod uwagę, iż rowerzyści nie mają obowiązku korzystania z pasów ani dróg rowerowych.
Zestawienie tych rozwiązań pokazuje, że wyjątek dla rowerów szosowych w ścisłym znaczeniu nie jest powszechny. Częściej spotykanym mechanizmem jest oznakowanie infrastruktury jako nieobowiązkowej albo ograniczenie obowiązku korzystania do dróg rowerowych oznaczonych określonymi znakami. W niektórych krajach dopuszcza się też jazdę po jezdni mimo istnienia infrastruktury rowerowej ze względu na bezpieczeństwo, parametry drogi, rodzaj pojazdu lub charakter podróży.
Technika W ujęciu Forestera rowerzysta stosujący jazdę rowerem na zasadach ogólnych porusza się po jezdni zgodnie z podstawowymi zasadami ruchu pojazdów, stosuje się do znaków, sygnalizacji świetlnej i reguł pierwszeństwa oraz stara się być przewidywalnym uczestnikiem ruchu. Forester wskazywał, że zasada ta nie ogranicza się do formalnego przestrzegania przepisów, lecz zakłada traktowanie roweru jako pojazdu uczestniczącego w zorganizowanym ruchu drogowym.
W Effective Cycling Forester wyróżnił pięć podstawowych zasad jazdy rowerem w ruchu ulicznym: jazdę po jezdni zgodnie z kierunkiem ruchu; ustępowanie pierwszeństwa pojazdom przecinającym tor jazdy na skrzyżowaniach i w miejscach włączania się do ruchu; ustępowanie pojazdom znajdującym się na pasie, na który rowerzysta zamierza wjechać; zajmowanie właściwej pozycji przed skrzyżowaniem zależnie od planowanego kierunku jazdy; dobór pozycji na jezdni odpowiednio do prędkości jazdy, z założeniem, że wolniejszy ruch porusza się bliżej zewnętrznej krawędzi jezdni, a szybszy bliżej środka lub pasa wewnętrznego.
W ujęciu praktycznym jazda w ruchu mieszanym obejmuje m.in. dobór pozycji na jezdni, obserwację ruchu za rowerzystą, sygnalizowanie manewrów, przejazd przez skrzyżowania, zmianę pasa ruchu, wyprzedzanie lub omijanie wolno jadących i stojących pojazdów oraz zachowanie odstępu od zaparkowanych samochodów. Przy zmianie pasa lub wjeździe na tor ruchu innych pojazdów rowerzysta powinien uwzględniać pierwszeństwo pojazdów znajdujących się już na tym pasie. W poradnictwie dotyczącym bezpieczeństwa rowerowego zaleca się również sprawdzenie sytuacji za rowerzystą przed zmianą pozycji na jezdni oraz stosowanie pozycji bardziej centralnej wtedy, gdy nie ma miejsca na bezpieczne wyprzedzenie przez pojazd jadący z tyłu.
Jazda w kierunku przeciwnym do obowiązującego jest w tej koncepcji traktowana jako zachowanie zwiększające ryzyko kolizji, zwłaszcza na skrzyżowaniach i w miejscach przecięcia torów ruchu. Badanie Alana Wachtela i Diany Lewiston wskazywało, że jazda rowerem w niewłaściwym kierunku na skrzyżowaniach wiązała się z ponad trzykrotnie większym ryzykiem kolizji z pojazdem silnikowym niż jazda zgodna z kierunkiem ruchu.
Kontrola pasa ruchu mały|Amerykański znak „Bicycles May Use Full Lane”, wskazujący, że rowerzyści mogą korzystać z całego pasa ruchu mały|Znak informujący, że pas jest zbyt wąski do bezpiecznego wyprzedzania rowerzysty w obrębie tego samego pasa mały|Oznakowanie poziome typu sharrow, sugerujące wspólne korzystanie z pasa ruchu przez rowerzystów i pojazdy silnikowe