Tadeusz Gerlach (ur. 5 sierpnia 1931 w Łężanach k. Krosna, zm. 25 lutego 2014 w Krakowie) – polski geograf, geomorfolog.
Życiorys Po ukończeniu w 1950 r. Państwowego Liceum i Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w KrośnieKopernikański Słownik Biograficzny [dostęp 2026-05-28]., odbył studia geograficzne na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Jagiellońskiego, ze specjalnością w zakresie geomorfologii, które ukończył w 1955 r. Po studiach podjął pracę na stanowisku asystenta prof. Mieczysława Klimaszewskiego w Pracowni (później Zakładzie) Geomorfologii i Hydrologii Gór i Wyżyn należącym do Instytutu Geografii PAN w Krakowie. W 1964 r. obronił rozprawę doktorską pt. Współczesny rozwój stoków w dorzeczy górnego Grajcarka (promotor: prof. Jerzy Kondracki) uzyskując stopień doktoraDoktorzy IGiPZ PAN [dostęp 2026-05-28]. nauk przyrodniczych, a od kwietnia 1965 r. awansował na stanowisko adiunkta w Zakładzie Geomorfologii i Hydrografii Gór i Wyżyn. W latach 1965–1975 był przewodniczącym grupy roboczej do unifikacji metod badawczych współczesnych procesów geomorfologicznych utworzonej w ramach Geomorfologicznej Komisji Karpacko-Bałkańskiej. Rozprawa naukowa pt. Współczesny rozwój stoków polskich Karpat fliszowych (1976) stanowiła podstawę do nadania stopnia doktora habilitowanego oraz uzyskania w 1977 r. stanowiska docenta w Instytucie Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, w Zakładzie Geomorfologii i Hydrologii Gór i Wyżyn w Krakowie. Tytuł naukowy profesora nauk o Ziemi i stanowisko profesora nadzwyczajnego w IGiPZ PAN uzyskał w 1995 r.
Zasługą prof. Tadeusza Gerlacha jest rozwinięcie nowych kierunków w badaniach współczesnej ewolucji rzeźby Karpat oraz paleogeografii czwartorzędu w tym obszarze. Rozpoczął jako pierwszy, badania procesów geomorfologicznych na stokach karpackich stosując eksperyment polowy. Badania obejmowały monitoring spłukiwania na stokach o różnym użytkowaniu, spełzywania i osuwania, działalność lodu włóknistego, rozbryzgu i deflacji. Skonstruował nowe instrumenty do pomiaru niektórych procesów, w tym powszechnie znaną w świecie i dotychczas używaną tzw. Rynnę Gerlacha.
Ściśle współpracował z zespołami archeologów karpackich. Uczestniczył w archeologiczno-przyrodniczych badaniach polsko-słowackich i polsko-ukraińskich organizowanych przez Instytut Archeologii i Etnologii PAN w Krakowie. W roku akademickim 1980/81 jako profesor wizytujący wykładał geomorfologię w Paryżu (Université de Paris I, Laboratoire de Géographie Physique CNRS).
W 1998 r. przeszedł na emeryturę.
W 2011 r. otrzymał tytuł Członka Honorowego Stowarzyszenia Geomorfologów Polskich.
Zmarł w Krakowie, pochowany na cmentarzu Rakowickim (kwatera LX-3-9).
Publikacje (wybór)
Wstępne badania nad intensywnością współczesnych procesów denudacyjnych w Jaworkach k. Szczawnicy, Roczniki Nauk Rolniczych, F-72-3 (1958). Needle ice and its role in the displacement of the cover of waste material in the Tatra Mts., Przegląd Geograficzny, 31, s. 590–605 (1959). W sprawie kopczyków ziemnych na Hali Długiej w Gorcach, Przegląd Geograficzny, 32, 1-2 (1960). Współczesny rozwój stoków w dorzeczu górnego Grajcarka (Beskid Wysoki), Prace Geograficzne, IG PAN, 52, 1–124 (1966). Współczesny rozwój stoków w polskich Karpatach Fliszowych, Prace Geograficzne, IG PAN, 122, 116 s. (1976). The Role of Wind in the present-day soil formation and fashioning of the Carpathian Slopes, Folia Quaternaria, 49 (1977). Erozja wietrzna i jej udział w erozji gleb w Karpatach, Folia Geographica, ser. Geographia-Physica, 18, s. 59–72 (1986).
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy geomorfolodzy Kategoria:Urodzeni w 1931 Kategoria:Zmarli w 2014