Dramatens elevskola (pełna nazwa Kungliga Dramatiska Teaterns Elevskola) – prestiżowa szkoła aktorska, która znajdowała się przy Królewskim Teatrze Dramatycznym w Sztokholmie. Została założona w 1787 przez króla Gustawa III. Jej misją było wystawianie spektakli w języku szwedzkim oraz kształcenie aktorów.

Przez prawie dwa stulecia stanowiła podstawę kształcenia aktorów w Sztokholmie, oferując praktyczne szkolenia zawodowe, które kładły nacisk na takie umiejętności jak aktorstwo, szermierka i taniec, jednocześnie zmagając się z okresami wyzwań instytucjonalnych, w tym z pożarami, rozbiórkami i zmiennością w finansowaniu ze strony państwa. Pod kierownictwem szeregu dyrektorów, głównie kobiet, szkoła zachowała stabilność w obliczu zmieniających się losów teatru, dzieląc powiązania organizacyjne z Operą Królewską do 1888.

W 1964, w ramach szerszych reform – mających na celu unowocześnienie edukacji artystycznej pod wpływem trendów międzynarodowych – akademia oddzieliła się od Królewskiego Teatru Dramatycznego i stała się niezależną Narodową Szkołą Aktorską, co zapewniło jej specjalne finansowanie publiczne i niezależność od bezpośredniej działalności teatralnej. Finalnie w 2014 – po licznych fuzjach – została przekształcona w (SKH).

Historia XVIII wiek thumb|left|, jedna z gwiazd XIX wieku, która kształciła się w Dramatens elevskola (rys. aut. z ok. 1850) Kungliga Dramatiska Teaterns Elevskola została założona w 1787 przez króla Szwecji Gustawa III jako integralna część Królewskiego Teatru Dramatycznego w Sztokholmie. Miała ona na celu wspieranie szwedzkojęzycznego teatru oraz kształcenie aktorów. Inicjatywa ta wywodzi się z reform kulturalnych Gustawa III – nazywanego „królem teatru” ze względu na swoją pasję do sztuki – których celem było wyniesienie narodowego teatru ponad dominujące francuskie wpływy dworu królewskiego (dążono do podniesienia rodzimej sztuki dramatycznej do poziomu pozwalającego na rywalizację z europejskimi standardami, takimi jak te z paryskiego Comédie-Française). Akademia od samego początku miała za zadanie kształcenie aktorów dla nowo powstałej instytucji. Początki Dramatens elevskola przypadły na okres pierwszych produkcji scenicznych, co stanowiło kluczowy moment w rozwoju teatru, który w coraz większym stopniu skupiał się na profesjonalnych szwedzkich sztukach dramatycznych pod patronatem królewskim.

Początkowo siedziba akademii mieściła się w historycznym budynku teatru w Sztokholmie, obok Pałacu Królewskiego (stanowiła wydzieloną przestrzeń do nauki w tętniącej życiem scenie teatralnej miasta). W miejscu tym (odnowiono je pod nadzorem Gustawa III) odbywały się wczesne zajęcia szkoleniowe i występy studentów, co stanowiło przejście od doraźnych praktyk do sformalizowanej edukacji w dziedzinie sztuk dramatycznych. Jej celem było kształcenie młodych Szwedów w aktorstwie, podkreślające tożsamość narodową poprzez wystawianie dzieł szwedzkich autorów i adaptacje klasycznego repertuaru europejskiego. Ówczesny program nauczania skupiał się na klasycznych technikach teatralnych, w tym deklamacji, gestach i interpretacji postaci, czerpiąc z wpływów francuskich dostosowanych do kontekstów szwedzkich, aby promować naturalny i autentyczny styl występów.

XIX wiek Przez cały XIX wiek akademia stale się rozwijała i była głównym ośrodkiem kształcenia aktorów w Sztokholmie, rozszerzając nabór o młodszych studentów oraz umacniając swoją rolę w obliczu zmieniających się potrzeb teatralnych. Do najważniejszych wydarzeń należało administracyjne zintegrowanie akademii z Królewską Operą do 1888, co z kolei ułatwiło dzielenie się zasobami, a także podkreśliło potrzebę rozbudowy działalności teatru w okresach wzmożonego zainteresowania kulturą – takich jak dążenie do narodowej tożsamości w sztuce na początku XIX wieku.

Liczba studentów rosła, ponieważ akademia dostosowywała się do wzmożonego zapotrzebowania na wykwalifikowanych artystów, wspierając repertuar teatru, obejmujący klasyczne i nowe dzieła szwedzkie. Nadal jednak utrzymywały się problemy finansowe i instytucjonalne, w tym zróżnicowane dotacje państwowe i zakłócenia fizyczne, takie jak pożar w 1825, który zniszczył Pałac , wymuszając tymczasowe relokacje oraz obciążając zasoby zarówno teatru, jak i programów szkoleniowych. Te zmagania odzwierciedlały panującą na szerszą skalę niepewność po rządach Gustawa III, kiedy to kolejni monarchowie udzielali niejednoznacznego wsparcia, co prowadziło do okresowych niedoborów funduszy, na które wpływały wstrząsy gospodarcze w Europie, takie jak skutki wojen napoleońskich w postaci negatywnego wpływu na szwedzki mecenat nad sztuką.

W połowie XIX wieku wzrosła rola kobiet w kierowaniu akademią, co stanowiło podkreślenie integracji płci w rolach edukacyjnych. To kierownictwo przyczyniło się nacisku przez program nauczania na wszechstronne umiejętności aktorskie – dostosowane do dramatycznych przemian epoki – choć specyficzne adaptacje do wpływów romantyzmu – takie jak wzmożona ekspresja emocjonalna w grze aktorskiej – pozostały związane z szerszymi produkcjami teatralnymi, a nie ze sformalizowanymi zmianami w szkołach. Pod koniec XIX wieku akademia wykształciła pokolenia aktorów, radząc sobie z presją konkurencji ze strony powstających teatrów prywatnych, jednocześnie utrzymując swój status filaru szwedzkiej edukacji dramatycznej aż do 1900.

XX wiek thumb|Rocznik 1922–1924, od lewej: Lena Cederqvist, Karl-Magnus Thulstrup, , , , Greta Garbo, Alf Sjöberg i W pierwszej połowie XX wieku akademia utrzymywała swój tradycyjny program nauczania, koncentrujący się na aktorstwie scenicznym, głosie, ruchu oraz umiejętnościach praktycznych, takich jak szermierka i taniec, nawet gdy Szwecja zachowała neutralność podczas II wojny światowej. Szkolenia były kontynuowane nieprzerwanie, a udokumentowane zajęcia, w tym ćwiczenia taneczne, w 1937 prowadzili instruktorzy m.in. Georg Årlin.

thumb|left| i Max von Sydow (po prawej) podczas zajęć z szermierki w Dramatens elevskola (1950) Po 1945 roku akademia odbudowała swoją reputację. W latach 1948–1951 utworzyła jedną z najbardziej cenionych klas, w której uczyły się takie przyszłe ikony kina, jak , Max von Sydow i Ingrid Thulin. Lekcje szermierki nadal stanowiły jej trzon. Na początku lat 50. ćwiczenia kładły nacisk na techniki fizyczne i dramatyczne, a uczniowie, tacy jak Thulin, angażowali się w improwizację.

W latach 50. i 60. rosnąca liczba zapisów nadwyrężyła zaplecze akademii w , co doprowadziło do reform programu nauczania, na które wpływ miały międzynarodowe ruchy teatralne, w tym metodyka gry aktorskiej i awangardowe idee pojawiające się w europejskich sympozjach organizowanych przez Międzynarodowy Instytut Teatralny (ITI). Nastąpiła też integracja ewoluujących wpływów medialnych, co zbiegło się z utworzeniem w 1964 przez Svenska Filminstitutet (SFI) pierwszej szwedzkiej szkoły filmowej, w której Ingmar Bergman wygłosił wykład inauguracyjny. Aby sprostać rozwojowi i modernizacji, akademia oddzieliła się w 1964 od Królewskiego Teatru Dramatycznego, stając się niezależną Narodową Szkołą Aktorską (Statens scenskola) pod nadzorem państwa, co zapewniło stabilne finansowanie i szerszy dostęp do edukacji.

XXI wiek, ewolucja thumb|Studenci akademii w trakcie zajęć w 1950. W górnym rzędzie od lewej: , , Tage Severin, Annie Jennhof i . Na dole: Silvia Bardh, i Berit Graner Po oddzieleniu się od narodowego teatru, akademia, znana wcześniej pod pełną nazwą jako Kungliga Dramatiska Teaterns Elevskola, przeszła kilka zmian nazwy i fuzji, wpisując się w ewoluujący krajobraz szwedzkiego szkolnictwa wyższego w dziedzinie sztuk performatywnych. Po reformie szkolnictwa wyższego z 1977, przyjęła nazwę Szkoły Aktorskiej, a w latach 80. XX została przemianowana na Narodową Akademię Aktorską. Z kolei na początku lat 90. przejęła program aktorstwa pantomimicznego z Uniwersyteckiej Wyższej Szkoły Tańca i wprowadziła pierwszy w Szwecji kurs aktorski języka migowego, przekształcając się później w Narodową Akademię Pantomimy i Aktorstwa.

W 2011 Narodowa Akademia Pantomimy i Aktorstwa połączyła się z Dramatiska institutet (DI), tworząc Sztokholmską Akademię Sztuk Dramatycznych, rozszerzając swoją działalność o teatr, film i dziedziny pokrewne. Następnie, w 2014, nastąpiła poważna konsolidacja, kiedy to połączono ją ze (DOCH) i , tworząc (SKH), wszechstronną uczelnię wyższą w dziedzinie sztuk performatywnych.

thumb|left|Siedziba (SKH, 2024) Od 2023 SKH kontynuuje dziedzictwo pierwotnej akademii, oferując programy aktorskie w ramach transdyscyplinarnych ram, obejmujących cyrk , operę, sztuki dramatyczne i taniec. W 2016 Uniwersytet uzyskał uprawnienia do nadawania stopni doktora w dziedzinie badań artystycznych oraz przeszedł restrukturyzację organizacyjną, obejmującą ujednolicenie kształcenia w ramach wspólnej struktury w 2018 oraz reorganizację wydziałów w dwa w 2023. Trwają prace nad budową nowego, wspólnego budynku uniwersyteckiego w dzielnicy Slakthusområdet, którego otwarcie planowane jest na 2030.

Profil nauczania Chociaż głównym obszarem nauczania akademii było aktorstwo, jej program integrował dyscypliny wspierające, takie jak m.in. głos, taniec oraz wychowanie fizyczne, co miało na celu wykształcenie wszechstronnych artystów, bez konieczności tworzenia oddzielnych programów poświęconych technice teatralnej lub rolom produkcyjnym, np. zajęcia z baletu i ruchu – często prowadzone przez praktyków teatru – miały na celu wzmocnienie ekspresji fizycznej i możliwości występowania na scenie. Szkolenie wokalne kładło nacisk na wyraźną dykcję i wszechstronność w zakresie interpretacji tekstów klasycznych oraz współczesnych, co było zgodne z repertuarem Królewskiego Teatru Dramatycznego. Elementy te wspierały główny program nauczania aktorskiego, promując holistyczny rozwój artystyczny, a nie wyspecjalizowane ścieżki techniczne, zgodnie z misją akademii, polegającą na kształceniu aktorów na potrzeby produkcji teatralnych o zasięgu krajowym, aż do jej oddzielenia w 1964.

Wśród wykładowców akademii z XX wieku byli m.in.: Stig Torsslow, który wykładał historię teatru, zajęcia z szermierki prowadził Robert Påhlman, zaś dykcję i śpiew Karin Alexandersson, która grała u Augusta Strindberga. Zajęcia z etiudy prowadziła Hilda Borgström, za ruch sceniczny odpowiadała Valborg Franchi, za ruch sceniczny i rytmiczne ćwiczenia taneczne odpowiedzialne były i Ruth Kylberg, natomiast prowadziła zajęcia z gestu scenicznego.

Absolwenci Do najbardziej znanych absolwentów Dramatens elevskola należą m.in.: Bibi Andersson, Gunnar Björnstrand, Lars Hanson, Signe Hasso, Margaretha Krook, Viveca Lindfors, Max von Sydow, Ingrid Thulin i Mai Zetterling. W akademii uczyły się też Greta Garbo, lecz jej edukację przerwał Mauritz Stiller – pod kierownictwem którego rozwijała karierę filmową – oraz Ingrid Bergman, która również przerwała naukę z uwagi na rozwijającą się karierę w przemyśle filmowym.

Pozostali wybrani absolwenci:

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Kultura w Sztokholmie Kategoria:Oświata w Szwecji Kategoria:Szkoły teatralne