thumb|upright=1.4|Mapa międzywojennej ukraińskiej geopolityki. Czarne elementy przedstawiają założenia „czarnomorskiej doktryny” Jurija Łypy, a kolorowe linie proponowaną wschodnią granicę Ukrainy według S. Bandery (zielona), O. Bojdunyka (żółta) i M. Kołodzinskiego (czerwona). Oryginalne podpisy w języku ukraińskim Doktryna czarnomorska – ukraińska geopolityczna koncepcja zakładająca, że państwa nadczarnomorskie powinny utworzyć blok polityczny i gospodarczy pod przewodnictwem Ukrainy. Jej autorem był Jurij Łypa, który przedstawił ją w pracy Czornomorśka doktryna (1940), stanowiącej obok Pryznaczennia Ukrajiny (1938) i Rozpodiłu Rosiji (1941) część jego trylogii geopolitycznej.
Geneza Koncepcja wyrastała z ukraińskiej myśli geopolitycznej pierwszej połowy XX wieku. Na orientację czarnomorską wskazywali wcześniej Stepan Rudnycki, autor projektu federacji bałtycko-pontyjskiej, oraz Mychajło Hruszewski w eseju Orientacja czarnomorska z 1918 roku. Pracę Czornomorśka doktryna wydał w 1940 roku Ukraiński Instytut Czarnomorski, założony przez Łypę w Warszawie wraz z Lwem Bykowskim.
Założenia Łypa przypisywał Morzu Czarnemu kluczowe znaczenie dla wszystkich państw nadczarnomorskich, a Ukrainę przedstawiał jako „sklepienie” rozpięte nad morzem od Dunaju po Kaukaz. Krym uznawał za klucz do panowania nad Morzem Czarnym, a ponieważ rzeki ukraińskie płyną z północy na południe, wyprowadzał z tego naturalną oś rozwoju Ukrainy „północ-południe” zamiast „wschód-zachód”.
Opowiadał się za federacją bałtycko-czarnomorską z udziałem Ukraińców, Białorusinów, Polaków i Litwinów, w której Ukraina pełniłaby rolę przywódczą, a za głównych sojuszników uznawał Turcję, Bułgarię i państwa Kaukazu. Celem koncepcji miało być nie tyle oddzielenie Ukrainy od Rosji, ile wyparcie Rosji z basenu Morza Czarnego.
Podstawy ideowe Łypa był ideologiem nacjonalizmu ukraińskiego, a badacze wskazują, że jego koncepcja opierała się częściowo na teoriach rasowych. Internet Encyclopedia of Ukraine określa jego koncepcję jako „imperialną” i słabo ugruntowaną.
Odbiór Zainteresowanie doktryną wzrosło na Ukrainie po 1991 roku, choć część badaczy oceniała ją krytycznie. zwracał uwagę, że Łypa wyolbrzymiał znaczenie czynników antropologicznych i mityzował dawne dzieje Ukrainy. Po aneksji Krymu w 2014 roku oraz pełnoskalowej inwazji Rosji w 2022 roku wzrosło zainteresowanie czarnomorskimi i bałtycko-czarnomorskimi koncepcjami integracji regionalnej, przy czym współczesne interpretacje zwykle obejmują także Polskę.
Doktryna czarnomorska a Międzymorze Doktryna czarnomorska stanowi jeden z wariantów szerszej, rozwijanej w ukraińskiej myśli geopolitycznej koncepcji osi bałtycko-czarnomorskiej i była odrębna od polskiego Międzymorza. Oś współpracy biegła w niej na południe, ku Bułgarii, Turcji i Kaukazowi, a rolę lidera wyznaczano Ukrainie, nie Polsce.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Polityka zagraniczna Ukrainy Kategoria:Geopolityka Kategoria:Doktryny polityczne Kategoria:Nacjonalizm ukraiński