Stepan Lwowycz Rudnycki (ukr. Степан Львович Рудницький, ur. 3 grudnia 1877 w Przemyślu, zm. 3 listopada 1937 w Sandarmochu) – ukraiński geograf i kartograf, uważany za twórcę nowoczesnej geografii Ukrainy oraz jednego z twórców ukraińskiej geopolityki.
Życiorys Urodził się 3 grudnia 1877 w Przemyślu w rodzinie galicyjskiej inteligencji ukraińskiej. Studiował na Uniwersytecie Lwowskim (1895–1899) oraz w Wiedniu, gdzie był uczniem Albrechta Pencka, a jego talent dostrzegł historyk Mychajło Hruszewski. Po habilitacji w 1908 wykładał geografię w języku ukraińskim na Uniwersytecie Lwowskim jako pierwszy ukraiński profesor tej dziedziny i opracował pierwszy niemiecko-ukraiński słownik terminologii geograficznej.
W czasie I wojny światowej działał w Wiedniu w Związku Wyzwolenia Ukrainy i doradzał rządowi Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej na uchodźstwie. Po przegranej wojnie polsko-ukraińskiej nie mógł wrócić na spolonizowaną uczelnię lwowską i wykładał na Wolnym Uniwersytecie Ukraińskim w Wiedniu, a od 1923 w Pradze.
W 1925 przeniósł się do Charkowa, gdzie kierował zorganizowanym przez siebie Ukraińskim Instytutem Naukowo-Badawczym Geografii i Kartografii, a w 1929 objął pierwszą katedrę geografii we Wszechukraińskiej Akademii Nauk. W 1933 został aresztowany przez OGPU pod sfabrykowanym zarzutem i usunięty z Akademii jako „propagator faszyzmu w geografii”. Osadzony w Obozie Sołowieckim (SŁON). 9 października 1937 „trójka specjalna” NKWD obwodu leningradzkiego RFSRR skazała jednym wyrokiem listę 1116 więźniów Sołowek na śmierć. Na liście znajdowało się nazwisko Rudnyckiego. Stracony 3 listopada 1937 razem z Wołodymyrem Czechiwskim, Łesiem Kurbasem, Mykołą Kuliszem, Ołeksą Slisarenką, Mykołą Zerowem, Myrosławem Irczanem, Pawłem Fyłypowyczem i in. w masowej egzekucji ukraińskich twórców i działaczy społecznych na uroczysku Sandarmoch w Karelii. Zrehabilitowano go w 1965.
Twórczość naukowa mały|Mapa ziem ukraińskich autorstwa Rudnyckiego (1915), ukazująca maksymalistyczny zasięg ukraińskiego terytorium etnograficznego Opracował ukraińską terminologię geograficzną i wydał pierwszy słownik w tej dziedzinie (1908). Jego mapy, zwłaszcza etnograficzna oraz ścienne mapy Ukrainy z 1917 roku, ukazywały ukraińskie terytorium etnograficzne rozleglejsze niż obecne granice państwa. Do jego najważniejszych prac należą Korotka geografija Ukrajiny (1910, 1914), Ukraina: Land und Volk (1916) oraz dwutomowe Osnowy zemłeznannia Ukrajiny (1924–1926).
Myśl geopolityczna Za główny kierunek rozwoju przyszłego państwa ukraińskiego Rudnycki uznawał kierunek czarnomorski. Po I wojnie światowej zaproponował federację bałtycko-pontyjską, obejmującą Finlandię, Estonię, Litwę, Łotwę, Białoruś i Ukrainę, pod przewodnictwem suwerennej Ukrainy, z wykluczeniem Polski jako należącej do Europy Środkowej. Jego idee rozwijał później Jurij Łypa w doktrynie czarnomorskiej. W polskiej publicystyce geopolitycznej wskazywano, że aneksja Krymu w 2014 roku i inwazja Rosji w 2022 roku, prowadzące do zajmowania przez Rosję wybrzeża czarnomorskiego, mogą przekreślić szanse realizacji koncepcji Rudnyckiego i Łypy.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Ukraińscy geografowie Kategoria:Geopolitycy Kategoria:Ludzie urodzeni w Przemyślu Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki Kategoria:Ukraińskie ofiary prześladowań komunistycznych 1917–1991 Kategoria:Straceni przez rozstrzelanie Kategoria:Urodzeni w 1877 Kategoria:Zmarli w 1937 Kategoria:Ofiary wielkiej czystki