mały|Anteny CŁS Dubna Centrum Łączności Satelitarnej „Dubna” (, ЦКС «Дубна»; lub Dubna Space Communications Center) – rosyjski ośrodek naziemnej łączności satelitarnej w Dubnej w obwodzie moskiewskim, należący do Federalnego Państwowego Jednolitego Przedsiębiorstwa „Kosmiczeskaja swiaz” (ang. Russian Satellite Communications Company, RSCC). Według operatora jest największym teleportem satelitarnym w Rosji i jednym z największych w Europie.

Ośrodek działa od 1980 r. i został uruchomiony jako obiekt olimpijski przed Letnimi Igrzyskami Olimpijskimi w Moskwie. Jego pierwotnym zadaniem było zapewnienie transmisji igrzysk do państw Europy i regionu atlantyckiego.

Historia Prace przygotowawcze do budowy obiektu, znanego początkowo jako „Azimut M2”, rozpoczęły się w 1974 r., po przyznaniu Moskwie organizacji XXII Letnich Igrzysk Olimpijskich. Centrum zostało oddane do użytku w 1980 r. decyzją ministra łączności ZSRR jako infrastruktura służąca transmisjom olimpijskim.

Pierwotne wyposażenie techniczne obejmowało budynek techniczny oraz dwa systemy antenowe. Antena MARK-IV o średnicy 32 m, wyprodukowana przez NEC Corporation, była przeznaczona do pracy przez satelitę systemu Intelsat, natomiast radziecka antena TNA-57 o średnicy 12 m pracowała przez satelitę systemu „Horyzont”. Według materiałów Muzeum Dubnej centrum miało od początku współpracować z międzynarodowymi systemami satelitarnymi Intersputnik i Intelsat.

Po zakończeniu igrzysk infrastruktura centrum była nadal wykorzystywana do łączności międzynarodowej. Uruchomiono m.in. kanały telefoniczne do Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Brazylii, a także linie łączności rządowej między Kremlem a Białym Domem, Pałacem Elizejskim i siedzibą premiera Wielkiej Brytanii przy Downing Street 10. Centrum uczestniczyło również w międzynarodowej wymianie materiałów telewizyjnych, które trafiały następnie do programów informacyjnych radzieckiej telewizji centralnej.

W 1982 r. w Dubnej uruchomiono międzynarodowy poligon doświadczalny do testowania technologii łączności satelitarnej w pasmach 11/14 GHz, 20 GHz i 30 GHz. Badania dotyczyły m.in. propagacji fal radiowych w perspektywicznych zakresach częstotliwości i trwały do 1998 r.

W drugiej połowie lat 80. centrum uczestniczyło w rozwoju systemów nadawania telewizyjnego dla środkowej i wschodniej Syberii. W 1988 r. rozpoczęto regularne nadawanie dwóch centralnych programów telewizyjnych do Syberii w systemie wykorzystującym częstotliwość 700 MHz i stacje odbiorcze współpracujące z lokalnymi przemiennikami telewizyjnymi.

Rozwój po 1991 roku Na początku lat 90. wzrosło zapotrzebowanie na cyfrowe magistralne linie telefoniczne i dystrybucję kanałów telewizyjnych przez satelity. Z infrastruktury RSCC w Dubnej korzystały m.in. rosyjskie stacje telewizyjne TV-6, NTV, TV-Centr i STS.

W 1996 r. RSCC wygrała międzynarodowy przetarg na budowę stacji telemetrii i zdalnego sterowania dla satelitów Eutelsat. W 1997 r. podpisano umowę na budowę w Dubnej ośmiu anten przeznaczonych do telemetrii i zdalnego sterowania dziesięcioma satelitami Eutelsatu. Doświadczenia zdobyte w projekcie Eutelsatu wykorzystywano następnie przy zdalnym sterowaniu i monitorowaniu obciążenia satelitów operatorów Intelsat i ABS.

W 2003 r., w związku z rozbudową własnej konstelacji satelitarnej RSCC i wprowadzeniem satelitów serii Express-AM, w Dubnej uruchomiono zachodni ośrodek naziemnego kompleksu kontroli satelitów RSCC. Został on połączony siecią technologiczną z centrum kontroli lotu RSCC w Moskwie i obejmował siedem nadawczo-odbiorczych stacji naziemnych przeznaczonych do telemetrii i zdalnego sterowania oraz korelacyjno-fazowy system pomiaru współrzędnych kątowych satelitów.

W Dubnej zbudowano także zachodni ośrodek zautomatyzowanego systemu monitoringu i pomiarów, służący do pomiarów orbitalnych satelitów, kontroli parametrów stacji naziemnych i monitorowania obciążenia transponderów satelitarnych.

Działalność Centrum „Dubna” wykonuje zadania związane z obsługą naziemnej infrastruktury łączności satelitarnej RSCC, w tym transmisją telewizyjną i radiową, obsługą kanałów satelitarnych, telemetrią, zdalnym sterowaniem satelitami oraz monitorowaniem ich pracy.

Na bazie centrum działają sieci VSAT wykorzystujące stacje centralne jako węzły kontroli i przełączania. Według RSCC sieci tego typu były wykorzystywane m.in. do realizacji zadań państwowych, takich jak organizacja szerokopasmowej łączności, obsługa systemu wyborczego „Wybory” oraz zapewnianie łączności w sytuacjach nadzwyczajnych.

Ośrodek pełni także funkcje związane z obsługą międzynarodowych systemów i operatorów satelitarnych. Według materiałów Muzeum Dubnej w centrum działały m.in. elementy kontroli i zarządzania rosyjskimi satelitami, systemami Eutelsat i Intersputnik oraz stacja monitoringu satelitów Intelsat.

Znaczenie podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej W czerwcu 2026 r., podczas rosyjskiej inwazji na Ukrainę, ukraińskie władze wojskowe poinformowały o uderzeniach w centrum „Dubna”. Według Associated Press, powołującej się na Sztab Generalny Sił Zbrojnych Ukrainy, centrum w Dubnej było jednym z dwóch uderzonych rosyjskich ośrodków łączności satelitarnej wykorzystywanych przez wojsko rosyjskie; AP zastrzegła, że nie mogła niezależnie zweryfikować tych informacji, a rosyjskie władze nie przedstawiły natychmiastowego komentarza.

24 czerwca 2026 r. Ukraińska Prawda, powołując się na Sztab Generalny Sił Zbrojnych Ukrainy, podała, że w wyniku uderzenia z nocy na 22 czerwca uszkodzony został kompleks aparaturowy 32-metrowej anteny MARK-IV wykorzystywanej do łączności satelitarnej oraz sąsiedni budynek techniczny. Według tego samego źródła uszkodzenia objęły również główny korpus produkcyjno-administracyjny, w którym znajdować się miały m.in. centralna aparatura linii łączności, wyposażenie naziemnego kompleksu kontroli i centralny pulpit sterowania siecią satelitarną.

30 czerwca 2026 r. Ukraińska Prawda poinformowała o kolejnym uderzeniu w centrum „Dubna”, powołując się na wypowiedź prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego. Według tej publikacji obiekt był wykorzystywany m.in. do zbierania danych wywiadowczych i koordynacji rosyjskich wojsk okupacyjnych w Ukrainie, a znajdował się ponad 500 km od granicy Ukrainy.

Zobacz też Dubna Łączność satelitarna Satelita telekomunikacyjny Telekomunikacyjne systemy satelitarne VSAT Intersputnik Intelsat Eutelsat

Przypisy

Linki zewnętrzne Centrum „Dubna” na stronie Russian Satellite Communications Company

Kategoria:Telekomunikacja w Rosji Kategoria:Technika satelitarna Kategoria:Obiekty budowlane w Rosji Kategoria:Obwód moskiewski