Kobieta w kapeluszu () – obraz olejny Henriego Matisse’a z 1905 roku w kolekcji San Francisco Museum of Modern Art.
Obraz wykonany w technice olejnej przedstawia żonę Matisse’a Amélie. Płótno powstało w 1905 roku i zostało zaprezentowane podczas Salonu Jesiennego tego samego roku, obok dzieł André Deraina, Maurice’a de Vlamincka i kilku innych artystów, którzy później zasłynęli jako fowiści.
Paryski krytyk Louis Vauxcelles, porównując obrazy Matisse’a i innych fowistów z eksponowaną obok nich rzeźbą renesansową, użył sformułowania „Donatello chez les fauves…” (). Kobieta w kapeluszu była w centrum tej kontrowersji, wyznaczając stylistyczne przejście w twórczości Matisse’a od dywizjonistycznych pociągnięć pędzla jego wcześniejszych prac do stylu bardziej ekspresyjnego. Jej luźne pociągnięcia pędzla i „niedokończony” charakter szokowały widzów równie mocno, jak żywe, nienaturalistyczne kolory.
Opis Obraz przedstawia siedzącą, półpostaciową podobiznę Amélie Matisse. Jego format, skala, poza oraz strój modelki odwołują się do tradycji portretu reprezentacyjnego, jednocześnie wyraźnie odchodząc od wcześniejszych konwencji malarskich. Wyraziste, nienaturalne kolory i wirujące pociągnięcia pędzla tworzą twarz kobiety. Zielona linia rozdzielająca twarz posłużyła malarzowi do wyodrębnienia światła i cienia. Pociągnięcia pędzla i kolory definiują dzieło, kierując uwagę widza na detale, takie jak dłoń w rękawiczce i ozdobny wachlarz. Co więcej, wyimaginowany kapelusz sygnalizuje całkowite odejście od malarstwa jako odzwierciedlenia rzeczywistości. Wreszcie namalowane tło jest w dużej mierze niejednoznaczne, trudno ustalić położenie krzesła i otoczenie.
Rozwój fowizmu Matisse zaskoczył paryską socjetę, prezentując portret podczas Salonu Jesiennego w 1905 roku. Rozpoczął pracę nad płótnem we wrześniu i ukończył je przed wystawą w październiku. Powstało ono jako część większej serii, nad którą pracował na południu Francji od maja do września 1905 roku. W tym okresie w jego domu w Collioure pracował również inny ważny fowista André Derain. Obaj dążyli do traktowania koloru jak „materiału” na podobieństwo kamienia czy drewna. Ten cel był inspiracją do namalowania Kobiety w kapeluszu. Malarze odeszli od stosowania dotychczasowych technik malarskich, wyznaczając nowy kierunek w świecie sztuki znany jako fowizm.
Pracę nad obrazem Matisse rozpoczął od szkicowo nakreślonego zarysu, a następnie budował kompozycję za pomocą kontrastowych zestawień barw, nie dążąc do precyzyjnego określenia poszczególnych form. Takie podejście stanowi wyraźną zmianę w stosunku do jego wcześniejszych neoimpresjonistycznych obrazów. Po raz pierwszy Matisse odszedł od jednej techniki. Zamiast tego przyjął styl wielotechniczny, który, według historyka sztuki , pokazuje, „jak kwestionował podstawy impresjonizmu, z którego się wywodził”. W ten sposób fowizm narodził się z technik zastosowanych w pracy nad Kobietą w kapeluszu.
Skandal Niekonwencjonalne techniki zastosowane w pracy nad obrazem nie zostały od razu przyjęte z uznaniem. Spośród wszystkich dzieł zgłoszonych na Salon Kobieta w kapeluszu zwróciła największą uwagę publiczności, większość reakcji miała negatywny charakter. Jak zauważa John Klein, to właśnie „jaskrawa paleta barw oraz swobodny, sprawiający wrażenie przypadkowego sposób nakładania farb” spotkały się z największą krytyką. Publiczność i prasa uznały płótno za infantylne, a nawet szalone.
Fowizm wywołał taką reakcję u wielu wczesnych odbiorców, jednak Matisse i inni kontynuowali stosowanie nowej techniki, wystawiając razem po raz pierwszy w Salonie Niezależnych () w 1906 roku. Najważniejszym obrazem tej wystawy było inne dzieło Matisse’a, Radość życia (), wskazujące na jego kluczową rolę w początkach tego nurtu.
Wspominając skrajne reakcje na Kobietę w kapeluszu, Amélie Matisse powiedziała: „Jestem w swoim żywiole, gdy dom płonie”.
Własność Kontrowersyjny obraz kupili za 500 franków kolekcjonerzy Gertrude i Leo Steinowie, co podniosło morale Matisse’a. Źle przeżywał początkową ostrą krytykę swojej twórczości. Steinowie, w przeciwieństwie do publiki francuskiej, byli jednymi z pierwszych wielbicieli nowej twórczości Matisse’a.
W latach 50. XX wieku obraz został zakupiony przez rodzinę Haasów. W 1990 roku Elise S. Haas zapisała Kobietę w kapeluszu i trzydzieści sześć innych dzieł Muzeum Sztuki Nowoczesnej w San Francisco. Obraz olejny o wymiarach 80,8 × 59,7 cm stanowi od 1991 element muzealnej kolekcji dzieł Matisse’a.
Przypisy
Kategoria:Obrazy fowistyczne Kategoria:Obrazy Henriego Matisse’a Kategoria:Obrazy w amerykańskich kolekcjach Kategoria:Portrety postaci historycznych