Jerzy Antoni Żukowski (ur. 1 marca 1907 w Warszawie, zm. 27 lipca 1980 w Kielcach) – polski architekt i urbanista, badacz architektury ludowej i konserwator zabytków.
Życiorys Ukończył gimnazjum w Warszawie (1926) a następnie Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej (1933)Jerzy Szczepański, Kielecki Słownik Biograficzny. Architekci i budowniczowie. Warszawa-Kraków 1990, s. 178–179.. Już w czasie studiów pracował w prywatnej pracowni dziekana, prof. arch. Czesława Przybylskiego przy projektowaniu gmachu Wojskowego Funduszu Kwaterunkowego w Warszawie przy ul. Krakowskie Przedmieście 11Tadeusz Borsa, ŻUKOWSKI Jerzy Antoni (1907-1980), w Polski Słownik Biograficzny Konserwatorów Zabytków, online.. W latach 1934–1939 pracował jako asystent w Zakładzie Architektury Polskiej i Historii Sztuki Politechniki Warszawskiej. W tym czasie był członkiem warszawskiego oddziału Stowarzyszenia Architektów Polskich (SARP). Prowadził badania i inwentaryzację drewnianego budownictwem Hucułów, m.in. na terenie miejscowości Żabie (największej wówczas wsi w Polsce). Wyniki swych prac opublikował w pracy Drewniane budownictwo Hucułów (Warszawa 1938). W jego ówczesnych realizacjach architektonicznych, w których zrezygnował z modnego wówczas konstruktywizmu i modernizmu, to właśnie folklor stał się dla niego główną inspiracją. Uczestniczył w wielu konkursach, trzykrotnie z sukcesem. W 1934 wygrał konkurs na projekt schroniska turystycznego na Głodówce w Tatrach, przy drodze z Bukowiny do Morskiego Oka (1140 m n.p.m.). Po wygranym konkursie zrealizował też schronisko pod Kostrzycą w Czarnohorze. Wraz z Mieczysławem Kuźmą wygrał w 1935 konkurs na projekty typowe schronisk górskich i kajakowychArch. Jerzy Antoni Żukowski, In memoriam. Pamięci Architektów Polskich.. Projektował też budynki przeznaczone dla Korpusu Ochrony Pogranicza.
Podczas okupacji uczestniczył w pracach tajnego Wydziału Architektury, prowadzonego przez prof. Bohdana Pniewskiego w Kielcach (1944–1945). Nauczał tam rysunku, u boku arch. Kazimierza Skórewicza, konserwatora Zamku Królewskiego w Warszawie. Po wojnie pozostał w Kielcach, gdzie po zakończeniu działań wojennych w latach 1945–1947 zinwentaryzował i zaprojektował restaurację zabytków Szydłowa (kościół farny św. Władysława, Brama Krakowska, mury obronne, Sala Rycerska, zameczek, synagoga, ruina kościoła Św. Ducha i kościół Wszystkich Świętych). Spalony kościół fundacji Kazimierza Wielkiego odbudował w l. 1945–1948, z rekonstrukcją wybranych elementów i usunięciem późniejszych przybudówek do elewacji południowej i zachodniej. Zajął się też urbanistyką odbudowywanego Szydłowa, a wydrukowane jego projekty stały się podstawą opracowań planistycznych. Dzięki tym działaniom udało się uratować zabytkowy charakter Szydłowa. Ponadto zinwentaryzował i zabezpieczył detale kościoła paraf. w Stopnicy a także wieże zamku w Chęcinach. W Kielcach był autorem w 1946 roku pomiarów dzwonnicy katedry, pałacu biskupiego i kamienicy Sołtyków przy Rynku. Podjął też restaurację uszkodzonego działaniami wojennymi kościoła św. Wojciecha w Kielcach, wymurowanego w 1640. Starał się przywrócić kształt wieży oraz zachować detale pochodzące sprzed gruntownej przebudowy przez arch. Franciszka Ksawerego Kowalskiego w 1889. Zadbał o otoczenie kościoła, z latarnią zmarłych z 1732. Uczestniczył też wraz prof. Janem Nowakiem-Dłużewskim i Edmundem Massalskim w ratowaniu podworskich dóbr kultury. Z istotnych prac konserwatorskich należy wymienić wykonaną w 1958 inwentaryzację drewnianej cerkwi Łemków w Powroźniku k. Krynicy.
Spośród jego projektów i realizacji na początku lat pięćdziesiątych na uwagę zasługuje budowa gmachu KW PZPR wg wcześniejszej koncepcji Bohdana Pniewskiego oraz zespołu mieszkalno-usługowego nazwanego Sienkiewiczowską Dzielnicą Mieszkaniową a także rozbudowę miejskiego ratusza. W latach 1954–1959 był głównym architektem województwa kieleckiego. W tym czasie pozyskał do współpracy wybitnych architektów jak Jan Koszczyc-Witkiewicz czy prof. Bolesław Malisz. Powołał do życia wojewódzką pracownię urbanistyczną oraz miejskie pracownie urbanistyczne w Kielcach i w Radomiu. Wspierał decyzje woj. konserwatorów zabytków, gdy ci wpadali w konflikty z lokalną władzą. Stracił to stanowisko na skutek zatwierdzenia projektu wiejskiego kościółka arch. Ludomiła Gyurkovicha, bez porozumienia z Wydziałem ds. Wyznań.
Od 1960 aż do emerytury pracował jako projektant w biurze „Miastoprojekt” w Kielcach, gdzie projektował budynki wielorodzinne i zespoły mieszkaniowe oraz szkoły w Kielcach i innych miastach województwa. Jako współzałożyciel uczestniczył w pracach kieleckiego oddziału SARP. Pochowany na Cmentarzu Starym w Kielcach.
Ważniejsze prace i realizacje budowlane harcerskie schronisko górskie na Kostrzycy (1934–1935) – nadał mu formę zagrody huculskiej (grażdy), szczelnie zabudowanej w prostokąt dla obrony przed wilkami, a krytej dachem z gontówMonika Neff, Przedwojenne pomiary grażd huculskich wykonane w Zakładzie Architektury Polskiej wzorem dla schroniska górskiego na Kostrzycy, w: "Studia do Dziejów Architektury i Urbanistyki w Polsce" T. 1 (2018), s. 94-125. harcerskie schronisko turystyczne na Głodówce (1934–1936); realizacja ta utrzymana była w stylu zakopiańskim. schronisko w Świętej Katarzynie (1954-1957) realizacja ta nawiązywała do architektury miejscowego wczesnobarokowego klasztoru bernardynek gmach KW PZPR w Kielcach (obecnie rektorat Uniwersytetu Jana Kochanowskiego) w Kielcach (1950–1952); (wraz z Bohdanem Pniewskim) z elewacją wykładaną dolomitem z Biskupich Dołów. W owym czasie obiekt ten uznano za najlepszy budynek biurowy w Polsce. Sienkiewiczowska Dzielnica Mieszkaniowa w Kielcach (1952–1953) zespół mieszkalno-usługowy udekorowany sgraffitowymi portretami związanych z regionem pisarzy: Kochanowskiego, Reja, Sienkiewicza, Żeromskiego. rozbudowa miejskiego ratusza przy Rynku w Kielcach (1953–1954) przez dobudowę korpusu od strony ul. 1 Maja i Leśnej. osiedle mieszkaniowe przy ul. Zagórskiej w Kielcach Technikum Chemiczne w Kielcach, przy Alei Legionów Technikum Budowlane w Kielcach, przy ul. Jurija Gagarina Liceum Pedagogiczne (obecnie rektorat Uniwersytetu) w Radomiu, ul. Jacka Malczewskiego Szkoła Muzyczna w Radomiu, przy ul, Ludwika Waryńskiego Dom Handlowy „Tęcza” w Kielcach (1965), przy ul. Henryka Sienkiewicza rozbudowa kościoła Świętej Trójcy w Jędrzejowie (1978–1982).
Rodzina Pochodził z rodziny o tradycjach ziemiańskich i artystycznych z Kresów Wschodnich. Ojciec Józef, po studiach rolniczych, gospodarował w majątku Malewicze, w guberni mińskiej (ob. Białoruś). Zginął z rąk bolszewików. Jego matka Aniela przedostała się wraz z synem do Warszawy, gdzie zamieszkali w 1918 roku. Był dwukrotnie żonaty. Z pierwszą żoną, Marią, miał syna Andrzeja (1938–1988), polonistę i kierownika art. Filharmonii Świętokrzyskiej. Z drugą, Izabellą Nowak-Dłużewską – córkę Ewę.
Odznaczony Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1969).
Przypisy
Kategoria:Polscy architekci Kategoria:Polscy konserwatorzy zabytków Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Architektów Polskich Kategoria:Absolwenci Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej Kategoria:Urodzeni w 1907 Kategoria:Zmarli w 1980 Kategoria:Ludzie związani z Kielcami Kategoria:Pochowani na cmentarzu Starym w Kielcach