Pietro Nobile, także Peter von Nobile (ur. 10 października 1776 w Tesserete, zm. 7 listopada 1854 w Wiedniu) – szwajcarsko-austriacki architekt i inżynier budownictwa, przedstawiciel klasycyzmu, działający przede wszystkim w Trieście, Istrii i Wiedniu. Był urzędnikiem budowlanym monarchii Habsburgów, architektem dworskim oraz wieloletnim dyrektorem szkoły architektury wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych.
Życiorys Był synem budowniczego Stefana Nobilego i Marianny Ferrario. Około 1785 roku przeniósł się z ojcem do Triestu, gdzie zdobywał pierwsze doświadczenia na budowach oraz uczęszczał do szkoły handlowej i morskiej, w której nauczano przedmiotów matematycznych i technicznych. Kształcił się także pod kierunkiem triesteńskiego architekta Uldarica Mora. W młodości rozważał karierę morską, ostatecznie jednak wybrał architekturę.
W 1798 roku otrzymał od władz Triestu stypendium umożliwiające studia w Akademii Świętego Łukasza w Rzymie. Następnie studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu, po czym ponownie przebywał w Rzymie. Poznawał tam architekturę antyczną oraz pisma Witruwiusza, Vignoli i Palladia. Wśród jego nauczycieli i współpracowników wymieniani są Giuseppe Valadier oraz Antonio Canova.
Po powrocie do monarchii Habsburgów pracował w wiedeńskim urzędzie budownictwa dworskiego, a w 1807 roku został skierowany do administracji budowlanej w Trieście. Zajmował się projektowaniem dróg i mostów, rozbudową portu, budownictwem publicznym oraz ochroną zabytków antycznych w Trieście, Akwilei, Puli i na Istrii. Od 1813 roku kierował tymczasowo administracją budowlaną Pobrzeża Austriackiego, a w 1817 roku został jej naczelnym dyrektorem.
W 1818 lub 1819 roku objął stanowisko dyrektora szkoły architektury Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu, które pełnił do 1849 roku. W 1820 roku powierzono mu także kierowanie departamentem architektonicznym urzędu budownictwa dworskiego. Jako wykładowca dążył do połączenia akademickiego kształcenia artystycznego z wiedzą techniczną i inżynierską.
Zmarł 7 listopada 1854 roku w Wiedniu. Został pochowany na cmentarzu św. Marka, skąd jego szczątki przeniesiono później do grobu honorowego na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu.
Twórczość Nobile łączył klasycystyczne wzorce antyczne z wymaganiami budownictwa urzędowego i inżynieryjnego. Do jego najważniejszych realizacji wiedeńskich należą Świątynia Tezeusza w parku Volksgarten oraz Zewnętrzna Brama Zamkowa przy Heldenplatz. Świątynię Tezeusza wzniesiono jako pomieszczenie dla grupy rzeźbiarskiej Tezeusz i centaur autorstwa Antonia Canovy.
W Trieście zaprojektował lub przebudował m.in. kościół Sant’Antonio Taumaturgo, Palazzo Costanzi, Casa Fontana przy Piazza di Cavana oraz Palazzo Biserini. Zajmował się również projektami regulacji placów i ulic oraz dokumentowaniem zabytków starożytnych na obszarze Istrii.
Na zlecenie kanclerza Klemensa von Metternicha przeprowadził klasycystyczną przebudowę zamku Kynžvart w Czechach. Prace, realizowane w latach 1820–1839, przekształciły wcześniejszą budowlę barokową w reprezentacyjną letnią rezydencję kanclerza.
Wybrane realizacje Palazzo Costanzi w Trieście, 1817; Palazzo Biserini w Trieście, przebudowa w latach 1817–1821; Świątynia Tezeusza w Wiedniu w parku Volksgarten, 1819–1823; Zewnętrzna Brama Zamkowa w Wiedniu, ukończona w 1824; Zamek Kynžvart, przebudowa w latach 1820–1839; Casa Fontana przy Piazza di Cavana w Trieście, 1827; Kościół Sant’Antonio Taumaturgo w Trieście, 1827–1842; Teatr Stanowy w Grazu, odbudowa po pożarze z 1823 roku.
Data urodzenia W źródłach występuje rozbieżność dotycząca daty urodzenia Nobilego. Dizionario Biografico degli Italiani, współczesne opracowania naukowe i tablica pamiątkowa w Trieście podają 10 października 1776 roku. Österreichisches Biographisches Lexikon oraz część austriackiej literatury podają natomiast 11 października 1774 roku.
Przypisy
Kategoria:Szwajcarscy architekci Kategoria:Austro-węgierscy architekci Kategoria:Architekci klasycyzmu Kategoria:Ludzie związani z Triestem Kategoria:Ludzie związani z Wiedniem Kategoria:Urodzeni w 1776 Kategoria:Zmarli w 1854