Forum rzymskie w Trieście (wł. Foro romano di Tergeste) – pozostałości rzymskiego placu publicznego znajdujące się na wzgórzu San Giusto w Trieście. Forum stanowiło część monumentalnego centrum starożytnego Tergeste, obejmującego również bazylikę cywilną, propyleje i przypuszczalny zespół świątynny. Zachowane relikty znajdują się w rejonie Piazza della Cattedrale, między katedrą św. Justa a zamkiem San Giusto.
Historia Monumentalne centrum Tergeste rozwinęło się na szczycie wzgórza San Giusto. Po połowie I wieku n.e. wzniesiono tam propyleje prowadzące do ogrodzonego obszaru sakralnego oraz pierwszą fazę bazyliki cywilnej. Od strony morza do bazyliki przylegał plac wyłożony kamiennymi płytami, interpretowany jako forum albo zachowana część większego placu publicznego.
Forum było miejscem, w którym koncentrowało się życie administracyjne, sądowe, handlowe i reprezentacyjne rzymskiego miasta. W jego otoczeniu znajdowały się budynki publiczne, a na placu ustawiano posągi cesarzy, urzędników i zasłużonych mieszkańców. Z terenu zespołu pochodzą podstawy pomników z inskrypcjami upamiętniającymi członków miejscowej elity, w tym Lucjusza Fabiusza Sewera i Kwintusa Baienusa Blassianusa.
W średniowieczu zabudowa antycznego centrum została rozebrana lub włączona w nowe budowle. Na miejscu bazyliki cywilnej powstały siedziba biskupia, klasztor i kościół św. Sergiusza, natomiast w sąsiedztwie wzniesiono katedrę oraz zamek. Kamienne elementy rzymskich budowli wykorzystywano ponownie jako materiał budowlany.
Badania archeologiczne Pozostałości forum i bazyliki cywilnej odsłonięto podczas prac ziemnych prowadzonych na wzgórzu San Giusto w latach 1929–1934. Odkryto wówczas relikty trójnawowej bazyliki o wymiarach około 88 × 23,5 m oraz przylegający do niej brukowany plac. Ze względu na fragmentaryczny stan zachowania nie ustalono pełnego zasięgu ani dokładnego układu forum.
Zachowana część placu znajdowała się po stronie południowej lub południowo-zachodniej bazyliki, w kierunku dawnej linii brzegowej. Według rekonstrukcji muzealnej w rejonie dzisiejszego rzędu cyprysów znajdował się otoczony portykami plac forum, natomiast relikty bazyliki są widoczne u podnóża zamku San Giusto.
Bazylika cywilna Przy forum znajdowała się trójnawowa bazylika cywilna, będąca jednym z głównych budynków publicznych Tergeste. Pełniła funkcje sądowe i administracyjne; mogła mieścić również kurię, czyli miejsce obrad władz miejskich. Jej zachowane podstawy kolumn i fragmenty murów są eksponowane na Piazza della Cattedrale.
Bazylika powstała po połowie I wieku n.e., a w późniejszym okresie była przebudowywana. Znaleziska epigraficzne i elementy wystroju architektonicznego pochodzące z jej terenu są przechowywane w Lapidarium Tergestyńskim w zamku San Giusto.
Zachowane relikty Na placu przed katedrą zachowały się fundamenty i podstawy kolumn bazyliki cywilnej. Samo forum jest słabiej czytelne w terenie, ponieważ znaczna część dawnego placu została przykryta późniejszą zabudową i nawierzchniami. Z zespołem związane są również fragmenty propylejów włączone w dzwonnicę katedry oraz ich podziemna część dostępna od strony ogrodu lapidarnego.
Znaleziska z forum obejmują inskrypcje honorowe, podstawy posągów i elementy dekoracji architektonicznej. Są one prezentowane w części Lapidarium Tergestyńskiego poświęconej forum i bazylice cywilnej.
Przypisy
Kategoria:Stanowiska archeologiczne we Włoszech Forum