thumb|Owoc Schumannianthus benthamianus thumb|Zarośla Schumannianthus benthamianus thumb|Plecenie maty sital pati z włókien Schumannianthus benthamianus thumb|Mata sital pati Schumannianthus benthamianus Gagnep. − gatunek rośliny z rodzaju Schumannianthus z rodziny marantowatych, występujący na obszarze klimatu tropikalnego południowo-wschodniej Azji. Znajduje zastosowanie spożywcze i lecznicze, ale przede wszystkim roślina ta uprawiana jest w Bangladeszu i wschodnich Indiach ze względu na włókna, z których wytwarza się tradycyjnie maty , słynące z naturalnego efektu chłodzącego.
Zasięg geograficzny Gatunek występuje w południowo-wschodniej Azji, na obszarze od , Bangladeszu i Asam, przez Mjanmę, Tajlandię, Kambodżę, Wietnam i Półwysep Malajski do Borneo i Filipin.
Morfologia Pokrój Wieloletnie rośliny zielne osiągające 2,5 metra wysokości (według niektórych źródeł nawet do 3–5 metrów).
Pędy Podziemne kłącze. Łodyga wzniesiona, ulistniona, rozgałęziająca się dychotomicznie, o średnicy do 2 cm.
Liście Pochwa liściowa o długości 5,3–12,5 cm. Poduszeczka liściowa zielona, naga, długości 0,4–1 cm. Blaszka liściowa eliptyczna do szerokoeliptycznej, wielkości 2,8–6,7×5,8–14 cm, naga, wierzchołkowo zaostrzona, szeroko klinowata u nasady, doosiowo ciemnozielona, odosiowo blada.
Kwiaty Kwiatostan prosty lub czasami z jednym odgałęzieniem u nasady, do 38 cm długości. Międzywęźla u nasady bardzo długie (3,5–)6,0–8,2 cm, pozostałe niemal równej długości 1,2–1,8 cm, węzły grube, owłosione, każdy z zieloną, papierowatą podsadką, zwiniętą w rurkę wokół osi, o długości 2,8–4,1 cm. Dodatkowo każde odgałęzienie kwiatostanu albo para kwiatów wsparta jest podsadką (prophyll) o długości 1,7–2,0 cm. Odgałęzienia kwiatostanu o długości 1,7–2,6 cm, wydłużające się w fazie owocowania. Szypułka pojedynczego kwiatu o długości 1,5–2,0 mm. Przysadka trwała, o długości 2,2–2,5 mm, mięsista. Kwiaty białe, o długości 4,9–5,0 cm. Trzy listki zewnętrznego okółka okwiatu o długości około 10 mm, jeden wolny, pozostałe zrośnięte w wąską rurkę pręcikową. Listki wewnętrznego okółka wąsko podługowate, wierzchołkowo zaokrąglone do zaostrzonych, długości 2,6–3,0 cm. Dwa prątniczki zewnętrzne o dużych, odwrotnie jajowatych łatkach, białe, wielkości 1,6–2×1,3–1,8 cm. Prątniczek kapturkowaty jasnożółty wierzchołkowo, z wyrostkiem długości ok. 2,5 mm. Prątniczek guzowaty dwupłatkowy, biały. Jeden pręcik o długości ok. 2,4 mm, z łopatkowatym wyrostkiem, wielkości około 3,2×1,8 mm. Słupek o długości ok. 6,8 mm. Zalążnia trójkomorowa, o długości ok. 1,2 mm, słabo owłosiona.
Owoce Trójgraniaste, odwrotnie ostrosłupowate, żółtozielone, nagie, pękające torebki, wielkości około 1,5–2,1 cm, zawierające 2–3 kulistawe nasiona o średnicy około 7 mm, z dużą, stożkowatą osnówką.
Gatunki podobne Pokrój Schumannianthus benthamianus jest bardzo podobny do Donax canniformis, od którego różni się jednak mniejszymi liśćmi, większymi kwiatami i pękającymi owocami.
Biologia i ekologia Rozwój Wieloletnie geofity ryzomowe. Kwitną w maju i czerwcu. Owoce dojrzewają w czerwcu-lipcu.
Siedlisko Zazwyczaj tworzą zarośla na nizinnych, odsłoniętych mokradłach, w pobliżu stawów lub rzek.
Cechy fitochemiczne Analiza fitochemiczna ekstraktu metanolowego z kłącza tej rośliny potwierdziła obecność fenoli, garbników, flawonoidów, alkaloidów, terpenów i fitosteroli.
Z liści S. benthamianus wyizolowano związki o działaniu fitotoksycznym: kwas syryngowy i syringan metylu, które skutecznie hamują wzrost pędów i korzeni roślin takich jak lucerna, rzeżucha, chwastnica jednostronna oraz życica wielokwiatowa. Właściwości allelopatyczne umożliwiają zastosowanie tego gatunku jako naturalnego źródła substancji do biologicznego zwalczania chwastów.
Genetyka Liczba chromosomów 2n wynosi 20. Całkowita długość genomu haploidalnego wynosi 12,7 μm. W materiale genetycznym dominują chromosomy metacentryczne i submetacentryczne.
Systematyka Pozycja systematyczna Jeden z dwóch gatunków z rodzaju Schumannianthus z rodziny marantowatych (Marantaceae) z rzędu imbirowców (Zingiberales).
Nazewnictwo Etymologia nazwy naukowej Nazwa naukowa rodzaju została nadana na cześć niemieckiego botanika . Epitet gatunkowy honoruje brytyjskiego botanika .
Nazwy zwyczajowe W Bangladeszu rośliny tego gatunku nazywane są murta, w Indiach patidoi, pong lub piti. W Tajlandii znane są jako yhang, kan phra, bu-mae-chi cha-ai lub khla.
Synonimy nomenklaturowe Arundastrum benthamianum Kuntze.
Synonimy taksonomiczne Schumannianthus dichotomus Gagnep. Thalia dealbata Link Thalia dichotoma Roxb. ex Link.
Zastosowanie Rośliny spożywcze Pędy podziemne Schumannianthus benthamianus są spożywane na surowo lub po ugotowaniu.
Rośliny lecznicze W Tajlandii kłącza tej rośliny stosowane są tradycyjnie w regionie Chiang Mai w leczeniu . W Phang Nga krople wody zebrane rano z kwiatów są stosowane w niektórych schorzeniach rogówki.
Roślina stanowi składnik tradycyjnego tajskiego leku ziołowego o nazwie „Kerra”, wykazującego właściwości przeciwwirusowe przeciwko HSV i HIV.
Rośliny włókniste W Indiach i Bangladeszu z włókien pozyskiwanych z łodyg Schumannianthus benthamianus wytwarza się trwałe i biodegradowalne maty (), a także przedmioty codziennego użytku, takie jak torby, kapelusze czy wachlarze.
Sital pati (w języku bengalskim: „zimna mata”) to tradycyjna, ręcznie tkana mata, słynąca z naturalnego efektu chłodzącego. W okresie letnim maty wykorzystywane są do siedzenia lub spania, chroniąc ciało przed upałem.
W 2017 roku tradycyjne rzemiosło wyplatania mat sital pati z S. benthamianus zostało wpisane na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO. Rzemiosło, skoncentrowane głównie na terenach podmokłych w regionie Srihotto, stanowi ważne źródło utrzymania i wyznacznik tożsamości lokalnych społeczności, wzmacnia więzi rodzinne oraz przyczynia się do wzmocnienia pozycji kobiet, a jego przekazywanie odbywa się z pokolenia na pokolenie w ramach rodzin rzemieślniczych.
Inne zastosowania Na bazie Schumannianthus benthamianus opracowano mezoporowaty adsorbent o wysokiej skuteczności usuwania ze ścieków ibuprofenu. Kwasowo aktywowana biomasa z tej rośliny wykazuje również skuteczność usuwania ze ścieków barwników zasadowych, takich jak błękit metylenowy.
Przypisy
Kategoria:Marantowate