Lapidarium Tergestyńskie (wł. Lapidario Tergestino) – lapidarium i stała ekspozycja archeologiczna poświęcona rzymskiemu Tergeste, mieszcząca się w podziemiach Bastionu Lalio w zamku San Giusto w Trieście. Kolekcja jest częścią miejskich muzeów historii i sztuki oraz obejmuje około 130 kamiennych zabytków z okresu rzymskiego, pochodzących przede wszystkim z obszaru starożytnego miasta i jego najbliższego otoczenia.
W lapidarium prezentowane są inskrypcje honorowe, budowlane, sakralne i nagrobne, a także rzeźby, reliefy, fragmenty dekoracji architektonicznej oraz mozaiki. Zabytki pochodzą m.in. z monumentalnego centrum na wzgórzu San Giusto, teatru rzymskiego, miejsc kultu, nekropolii Tergeste i rzymskiej willi w Barcoli.
Historia Zabytki archeologiczne odkrywane w Trieście gromadzono początkowo w Ogrodzie Lapidarnym, urządzonym przy miejskim muzeum starożytności na terenie dawnego cmentarza katolickiego na wzgórzu San Giusto. Ogród otwarto w 1833 roku wokół neoklasycystycznego pomnika Johanna Joachima Winckelmanna, a znajdujące się tam starożytności miały tworzyć historyczne otoczenie jego monumentu.
Długotrwałe eksponowanie kamiennych zabytków na otwartej przestrzeni narażało je na działanie czynników atmosferycznych i zanieczyszczeń. W związku z tym większość rzymskich obiektów związanych bezpośrednio z Tergeste przeniesiono do pomieszczeń w odrestaurowanym Bastionie Lalio. Nowe Lapidarium Tergestyńskie otwarto 4 kwietnia 2001 roku.
Ekspozycję urządzono w czterech pomieszczeniach Bastionu Lalio, określanych również jako Sotterraneo Lalio. Dwie pierwsze sale poświęcono zabytkom z reprezentacyjnego centrum Tergeste, trzecia obejmuje materiały z teatru, miejsc kultu i nekropolii, natomiast w czwartej umieszczono zabytki pochodzące z rzymskiej willi w Barcoli.
Zbiory Miasto i monumentalne centrum Pierwsza sala przedstawia rozwój Tergeste jako miasta rzymskiego. Znajdują się w niej inskrypcje upamiętniające budowę murów i wież miejskich w latach 33–32 p.n.e., elementy pomników honorowych oraz kamienne fragmenty związane z budowlami publicznymi i sakralnymi.
Do najważniejszych eksponatów należy podstawa pomnika konnego Lucjusza Fabiusza Sewera, mieszkańca Tergeste, który osiągnął godność senatora rzymskiego. Prezentowana jest również wapienna piramidalna nasada z symbolami triady kapitolińskiej – Jowisza, Junony i Minerwy – datowana na I wiek n.e..
Forum i bazylika cywilna Druga sala poświęcona jest zabytkom pochodzącym z obszaru forum i budowli tradycyjnie określanej jako bazylika cywilna. Ekspozycja obejmuje podstawy posągów, dedykacje cesarskie i inskrypcje honorowe związane z przedstawicielami miejscowej elity oraz osobami finansującymi budowle publiczne.
W tej części prezentowane są zabytki dokumentujące związki Tergeste z administracją Cesarstwa Rzymskiego. Inskrypcje pozwalają odtworzyć nazwiska i kariery urzędników, członków rady miejskiej oraz patronów miasta, w tym Kwintusa Baienusa Blassianusa, któremu w Tergeste wystawiono kilka pomników honorowych.
Teatr, miejsca kultu i nekropolie Trzecia sala podzielona jest na części poświęcone teatrowi rzymskiemu, miejscom kultu oraz nekropoliom. Z teatru pochodzą elementy jego dekoracji, inskrypcje dotyczące przebudowy budynku oraz marmurowe rzeźby stanowiące pierwotnie wyposażenie fasady scenicznej.
Do najważniejszych obiektów związanych z teatrem należy inskrypcja poświadczająca jego odnowienie na początku II wieku oraz marmurowy portret utożsamiany z Kwintusem Petroniuszem Modestusem, rzymskim ekwitą pochodzącym z Tergeste. W tej części znajdują się również wizerunki bóstw i postaci mitologicznych, w tym Ateny, Hygiei, Apollina, Dionizosa i satyrów.
Część sakralna obejmuje dedykacje dla bóstw czczonych w Tergeste, natomiast część sepulkralna przedstawia stele, urny, ołtarze nagrobne i epitafia pochodzące z miejskich nekropolii. Inskrypcje nagrobne dostarczają informacji o pochodzeniu, zawodach, rodzinach i statusie społecznym mieszkańców rzymskiego miasta.
Willa rzymska w Barcoli Czwartą salę przeznaczono na znaleziska z nadmorskiej willi rzymskiej odkrytej w Barcoli. Prezentowane są tam fragmenty dekoracyjnych mozaik podłogowych oraz marmurowa rzeźba pochodząca z reprezentacyjnej rezydencji, użytkowanej w okresie cesarskim.
Zabytki z Barcoli ilustrują wyposażenie i dekorację prywatnych rezydencji położonych poza ścisłym centrum Tergeste. Włączenie ich do ekspozycji pozwala zestawić materiały pochodzące z przestrzeni publicznej, sakralnej i sepulkralnej z przedmiotami związanymi z życiem zamożnych mieszkańców miasta.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Muzea archeologiczne we Włoszech Kategoria:Muzea w Trieście Kategoria:Lapidaria