Ulica Trębacka w Warszawie

thumb|Ulica Trębacka przed 1916 rokiem, widok z ulicy Krakowskie Przedmieście w kierunku ulicy Wierzbowej thumb|Widok ulicy z podobnej perspektywy przed 1939 rokiem. Drugi dom po prawej − kamienica Karola Scheiblera thumb|Ulica przy ulicy Wierzbowej w 1940 roku. Widoczne zniszczenia z września 1939 roku thumb|Ulica przy ulicy Focha, widok w kierunku ulicy Krakowskie Przedmieście (2026) Ulica Trębacka – ulica w dzielnicy Śródmieście w Warszawie.

Opis Ulica jest dawną drogą łączącą dwa stare trakty biegnące współczesną ulicą Wierzbową i Czerskim (Krakowskim) Przedmieściem. Pierwotnie nosiła nazwę Dziekańska lub Dziekanowska. Znajdowała się bowiem w jurydyce Dziekanka, położonej po obu stronach Krakowskiego Przedmieścia. Od I połowy XVIII wieku ulica zaczęła być nazywana Trębalską. Obecną nazwę nadano w 1770 roku. Jej geneza jest niejednoznaczna. Prawdopodobnie nawiązywała do znajdujących się tutaj domów trębaczy i poczty mieszczącej się w pobliskim Marywilu. Według innego źródła mogła pochodzić od nazwiska Trembalskich, pojawiających się w aktach miejskich w XVIII wieku.

Zabudowa ulicy została zniszczona w latach 1655–1657 w czasie potopu szwedzkiego. Krótko potem, w 1660 roku, domy przy ulicy zostały zniszczone w wyniku pożaru. W XVIII wieku została ona zabudowana kamienicami. W 1781 roku Komisja Brukowa utworzyła nową ulicę, biegnącą od ulicy Senatorskiej przez teren Pociejowa do ulicy Trębackiej, i nazwała ją ulicą Nowosenatorską (od 1953 roku ulica Moliera).

W 1772 roku dom nr 8 znajdujący się na rogu ulic Trębackiej i Nowosenatorskej zakupił August Sułkowski i urządził w nim zajazd Nowa Rydzyna. W latach 1774–1776 w zajeździe działała niewielka sala teatralna. Po przebudowie i rozbudowie budynku ok. 1840 roku otwarto w nim Hotel Rzymski.

W 1784 roku przy ulicy znajdowało się 10 kamienic i cztery domy drewniane. W 1819 roku w miejscu pałacyku znajdującego się w ogrodzie Marywilu powstały składy Komory Celnej. W 1827 roku zaprojektowany przez Antonia Corazziego dom nr 11 zakupił Piotr Steinkeller i umieścił w nim m.in. ekspedycję produkowanych przez jego przedsiębiorstwo karet nazywanych steinkellerkami. Później w budynku mieściła się kryta ujeżdżalnia, nazywana Nowy Tattersalem.

Od czasów saskich przy ulicy działały liczne domy publiczne. Z uwagi na sąsiedztwo teatrów rządowych zostały one stamtąd usunięte pod koniec lat 70. XIX wieku na rozkaz generał-gubernatora Pawła Kotzebue.

Do lat 80. XIX wieku ulica była bardzo wąska; w najszerszym miejscu miała 8 metrów. W 1882 roku została poszerzona poprzez wyburzenie zabudowy po jej parzystej (północnej) stronie, na odcinku od Krakowskiego Przedmieścia do ulicy Nowosenatorskiej. W miejscu zburzonych domów wybudowano dwa nowe budynki. Jednym z nich była wielka kamienica Karola Scheiblera (nr 4) zaprojektowana przez Edwarda Lilpopa i Józefa Piusa Dziekońskiego. Przebudowano także pałac Załuskiego (Wesslów), który uzyskał nową elewację od strony ulicy i trzecie piętro.

W 1883 roku ulicą przeprowadzono linię tramwaju konnego, a w 1908 roku pojechały nią tramwaje elektryczne. W 1906 roku znalazła się w grupie pierwszych kilku ulic przy których uruchomiono latarnie elektryczne.

W 1898 roku na odcinku ulicy między ulicami Nowosenatorską i Wierzbową ułożono pierwszy w Warszawie bruk klinkierowy. W latach 1902–1905 na rogu ulic Trębackiej i Wierzbowej, w miejscu rozebranego ok. 1902 roku pawilonu Komory Celnej, wzniesiono Dom Dochodowy Warszawskich Teatrów Rządowych zaprojektowany przez Stefana Szyllera.

W dwudziestoleciu międzywojennym, do oddania do użytku wiosną 1939 roku Gmachu Sądu Grodzkiego przy ul. Leszno 53/55, w domu przy ul. Trębackiej 1 mieścił się jego Oddział II Karny.

Zabudowa ulicy ucierpiała w czasie obrony miasta we wrześniu 1939 roku, a następnie w 1944 roku. W czasie powstania warszawskiego znajdowała się na terenie kontrolowanym przez Niemców.

Przed 1945 rokiem ulica biegła od ulicy Krakowskie Przedmieście do ulicy Wierzbowej. Po II wojnie światowej została skrócona do ulicy Moliera w związku z odbudową i powiększeniem w stronę ulicy gmachu Teatru Wielkiego. W styczniu 1946 roku uruchomiono pierwsze w Warszawie linie trolejbusowe: „A” na trasie ulica Trębacka−plac Unii Lubelskiej oraz „B“ na trasie ulica Trębacka−ulica Łazienkowska. W związku z nową koncepcją układu komunikacyjnego miasta w 1948 roku zlikwidowano natomiast − pomimo jej powojennej odbudowy − biegnącą ulicą linię tramwajową.

Po 1945 roku rozebrano wszystkie uszkodzone lub zniszczone w czasie wojny budynki z wyjątkiem pałacu Wesslów. Ocalałe mury kamienicy Scheiblera wykorzystano we wzniesionym na jej miejscu budynku biurowym (siedzibą m.in. Polskiej Izby Handlu Zagranicznego, a następnie Krajowej Izby Gospodarczej). Na rogu ulicy Krakowskie Przedmieście (nr 21/23) wybudowano budynek biurowy z kinem „Kultura“ dla mieszczącego się w sąsiednim Pałacu Potockich Ministerstwa Kultury i Sztuki, a za nim przypisany do numeracji ulicy (nr 3/5) blok mieszkalny dla pracowników ministerstwa. Jeden z baraków na placu budowy Teatru Wielkiego przy ulicy Trębackiej był tymczasową siedzibą Klubu „Stodoła“.

Ważniejsze obiekty Pałac Wesslów

Obiekty nieistniejące Hotel Rzymski

Przypisy

Linki zewnętrzne Fotografie ulicy z 1940 roku w zbiorach Archiwum Państwowego w Warszawie

Trębacka Kategoria:Śródmieście Północne