thumb|Fresk „Biały Anioł” ukazujący Niosące mirrę, ok. 1235 r., Monaster Mileševa w Serbii. thumb|Prawosławna ikona przedstawiająca Niewiasty niosące mirrę przy grobie Chrystusa (Kiży, Rosja, XVIII wiek). thumb|upright=0.8|Ikona Marii Magdaleny przedstawionej jako Niosąca mirrę. W dłoni dzierży charakterystyczne naczynie (alabastron). thumb|upright=0.8|Hagiograficzny fresk przedstawiający świętą Salome z naczyniem na mirrę.

Niosące mirrę (lub Niewiasty niosące wonności, z gr. Μυροφόροι, Myrophoroi; łac. Myrophorae; cs. Żeny-mironosicy) – w tradycji chrześcijańskiej, szczególnie w prawosławiu, określenie kobiet wymienionych w Nowym Testamencie, które uczestniczyły w pogrzebie Jezusa Chrystusa i jako pierwsze odkryły pusty grób po Jego zmartwychwstaniu.

Termin ten bezpośrednio odnosi się do faktu, że wczesnym rankiem, pierwszego dnia po szabacie, kobiety te przyniosły mirrę i wonne olejki do grobu, aby rytualnie namaścić ciało Chrystusa. Ze względu na to, że jako pierwsze otrzymały wieść o zmartwychwstaniu i przekazały ją apostołom, w teologii wschodniej określane są zaszczytnym tytułem „Apostolek apostołów” (lub „Równych apostołom”). W chrześcijaństwie zachodnim (katolicyzmie) postacie te są najczęściej znane pod węższym pojęciem Trzy Marie.

Do szerokiej grupy Niosących mirrę tradycja kościelna zalicza często również dwie postacie męskie: potajemnych uczniów Jezusa, Józefa z Arymatei oraz Nikodema, którzy osobiście przygotowali i złożyli ciało Jezusa do grobu.

Narracja biblijna Według Ewangelii kobiety te towarzyszyły Jezusowi już podczas Jego ziemskiej działalności w Galilei, służąc Jemu i Jego uczniom własnym majątkiem (Mk 15,41). Pozostały Mu wierne podczas aresztowania i egzekucji, asystując przy ukrzyżowaniu oraz obserwując miejsce Jego pochówku.

Z powodu nadchodzącego szabatu, żydowskiego dnia świątecznego, w którym obowiązywał zakaz pracy, przygotowania do pogrzebu musiały zostać drastycznie skrócone. Zamożny członek Sanhedrynu i uczeń Jezusa, Józef z Arymatei, udał się do Poncjusza Piłata z prośbą o wydanie ciała. Wraz z Nikodemem – faryzeuszem, który wcześniej potajemnie spotykał się z Jezusem nocą – pospiesznie zdjęli ciało z krzyża. Nikodem przyniósł około stu funtów mieszaniny mirry i aloesu. Ciało owinięto w czyste lniane płótna i złożono w nowym grobie należącym do Józefa (J 19,38-42).

Ówczesne prawo żydowskie nakazywało bliskim odwiedzanie grobu zmarłego przez trzy kolejne dni w celu opłakiwania. Gdy tylko minął szabat, kobiety o świcie powróciły do grobu z przygotowanymi wcześniej wonnościami, aby dokończyć rytuał namaszczenia ciała, którego z powodu braku czasu nie wykonano w pełni w dniu pogrzebu. Na miejscu zastały odsunięty kamień, a aniołowie objawili im prawdę o Zmartwychwstaniu, polecając przekazanie tej nowiny ukrywającym się apostołom.

Tożsamość Niosących mirrę Tradycja Kościoła wschodniego wymienia najczęściej siedem kobiet jako Niosące mirręR. Schembra, Donne al sepolcro di Gesù. Le sette mirofore tra letteratura, iconografia e liturgia, Università degli Studi di Torino, 2024.: Maria Magdalena – obecna w opisach wszystkich czterech Ewangelii; Maria, żona Kleofasa (często utożsamiana z Marią, matką Jakuba Mniejszego); Salome – matka apostołów Jakuba i Jana, synów Zebedeusza; Joanna – żona Chuzy, zarządcy dworu Heroda Antypasa; Marta z Betanii – siostra Łazarza; Maria z Betanii – siostra Łazarza; Zuzanna.

Lista ta różni się nieznacznie w zależności od danej Ewangelii (np. Ewangelia Marka wspomina o trzech kobietach pod krzyżem i trzech przy grobie, ale tylko dwóch obecnych przy samym pochówku). Badacze tacy jak Richard Bauckham wskazują, że te różnice świadczą o historycznej skrupulatności ewangelistów, którzy wymieniali jedynie te osoby, o których wiedzieli, że były faktycznymi naocznymi świadkami danej sceny. Ojcowie Kościoła łacińskiego, tacy jak Ambroży z Mediolanu, Hieronim ze Strydonu oraz Augustyn z Hippony, poświęcili wiele uwagi próbom pogodzenia i egzegezy tych różnych tradycji dotyczących tożsamości niewiast przy grobieE. Bona, Ambrogio, Gerolamo, Agostino e altri autori latini alle prese con le diverse tradizioni sulle mirofore, "Parekbolai. An Electronic Journal for Byzantine", 2025..

Znaczenie teologiczne i badania współczesne W ewangeliach synoptycznych kobiety odgrywają rolę głównych naocznych świadków męki, pogrzebu i zmartwychwstania. Fakt, że to właśnie im przypisano kluczowe odkrycie pustego grobu, jest traktowany przez historyków (m.in. C.H. Dodda) jako silny dowód na autentyczność przekazu ewangelicznego. W realiach kultury grecko-rzymskiej oraz żydowskiej I wieku, zeznania kobiet miały znikomą wartość prawną. Gdyby relacja o zmartwychwstaniu była zmyślona, autorzy prawdopodobnie przypisaliby odkrycie pustego grobu ważnym mężczyznom (np. apostołom), aby nadać historii wiarygodności, a nie „prostym kobietom”Ben Witherington III, What have they done with Jesus (San Francisco: Harper Collins, 2006), s. 50.. Z perspektywy Marka to paradoks: podczas gdy uczniowie i przywódcy religijni nie zrozumieli misji Jezusa, to słabe społecznie kobiety jako jedyne rozpoznały w Nim MesjaszaBart Erhman, Jesus: Apocalyptic Prophet of the New Millennium, 1999..

Współcześnie postacie Niosących mirrę stanowią obiekt intensywnych badań naukowych nie tylko w dziedzinie teologii i historii liturgii, ale także z perspektywy gender studies oraz badań nad starożytną literaturą chrześcijańską, analizując wczesny wzór kobiecego przywództwa w pierwotnym KościeleR. Schembra, Le mirofore tra letteratura, arte, liturgia e gender studies, Università degli Studi di Torino, 2025..

Kult i liturgia

Tradycja Wschodnia W tradycji Cerkwi prawosławnej i w katolickich Kościołach wschodnich, druga niedziela po Wielkanocy (czyli trzecia niedziela okresu wielkanocnego) nosi oficjalną nazwę Niedzieli Świętych Niewiast Niosących Wonności (tzw. Niedziela Niosących Mirrę).

Czytania liturgiczne na to święto (Mk 15,43–16,8) podkreślają odwagę Niosących mirrę oraz Józefa i Nikodema. Podczas liturgii śpiewane są hymny (m.in. Troparion) powtarzane z nabożeństw Wielkiej Soboty. Wschodni kult liturgiczny wywodzi się bezpośrednio ze starożytnych tradycji katedralnych z Jerozolimy i Konstantynopola, co potwierdzają najstarsze zachowane greckie rękopisy liturgiczneS. Parenti, Le Mirofore nelle liturgie in lingua greca dell'Oriente cristiano. Alcuni aspetti e problemi aperti, "Parekbolai. An Electronic Journal for Byzantine", 2025.. Cały tydzień po tej niedzieli nazywany jest Tygodniem Niosących mirrę.

W tradycji ludowej wschodnich Słowian, Niedziela Niosących Mirrę była dawniej uważana za tradycyjne "święto kobiet", któremu towarzyszyły specjalne obrzędy (np. w Rosji powszechne były wspólne kobiece uczty nazywane "babimi bratczynami"). Setki prawosławnych cerkwi na świecie są budowane pod wezwaniem Świętych Niewiast Niosących Wonności (tzw. Mironosickie cerkwie). Od nazwy tej wywodzą się również historyczne nazwy miejscowości oraz okrętów rosyjskiej floty bałtyckiej (np. okręt Mironosica).

Tradycja Zachodnia Choć w chrześcijaństwie zachodnim (w tym w Kościele anglikańskim i katolickim) kult ten nie przybrał tak ustrukturyzowanej formy zbiorowej i skupił się głównie na motywie Trzech Marii oraz samej Marii Magdaleny, historycy liturgii odnajdują wyraźne ślady obecności celebracji Niosących mirrę jako „pierwszych świadków Zmartwychwstania” (łac. Primae Resurrectionis testes) również w zachodnich cyklach liturgicznych okresu wczesnego średniowieczaN. Ghigi, Primae Resurrectionis testes. Tracce della presenza delle mirofore nella liturgia occidentale, "Parekbolai. An Electronic Journal for Byzantine", 2025.. Niezależnie od formy liturgicznej, wiele z Niosących mirrę jest dziś odrębnie czczonych jako święte Kościoła rzymskokatolickiego.

Ikonografia W sztuce chrześcijańskiej motyw Niosących mirrę jest jednym z najważniejszych i najstarszych tematów paschalnych. Kobiety są zazwyczaj ukazywane w grupie, trzymając w dłoniach małe słoiczki, puzderka lub flakony z wonnościami (tzw. alabastrony).

Ukazywany jest najczęściej moment przybycia do grobu: postaciom towarzyszy anioł (lub dwóch aniołów) w lśniąco białych szatach, siedzący na odsuniętym od wejścia kamieniu. Na pierwszym planie ikony często widoczny jest sam otwarty Grób Pański, z wyraźnie zarysowanymi, porzuconymi lnianymi całunami oraz chustą na twarz, co stanowi wizualny dowód zmartwychwstania. Czasami na ikonach w tle umieszcza się także postacie Józefa z Arymatei oraz Nikodema, z drabiną i narzędziami służącymi do zdjęcia ciała z krzyża.

Najbardziej ikonicznym, znanym na całym świecie wizerunkiem Niosących mirrę we wschodniej sztuce sakralnej jest XIII-wieczny serbski fresk potocznie zwany „Białym Aniołem” z prawosławnego monasteru Mileševa. W malarstwie zachodnim z kolei temat ten popularyzowano m.in. w epoce renesansu i baroku (jak na słynnym płótnie Święte Niewiasty przy grobie Chrystusa, którego autorem był Annibale Carracci).

Zobacz też Trzy Marie Pusty grób Namaszczenie

Przypisy

Kategoria:Postacie Nowego Testamentu Kategoria:Prawosławie