Ye – dawne chińskie miasto w dzisiejszym powiecie w prefekturze Handan, istniejące od VII w. p.n.e. do 580, jedna z .
Historia Początki Zgodnie z historyczną tradycją miasto zostało założone przez (685–643 p.n.e.) z Qi. W Okresie Walczących Królestw Ye znajdowało się na terytorium państwa Wei i (446-396 p.n.e.) oddał je w zarząd . Miasto zmagało się wówczas z problemem częstych wylewów , która z drugiej strony była jednym ze źródeł jego pomyślności. Ximen Bao miał zbudować dwanaście rowów odwadniających czy też kanałów, by zapanować nad powodziami i zapewnić odpowiednie nawadnianie. Drugim po Ximen Bao ważnym urzędnikiem rządzącym w Ye w Okresie Walczących Królestw był , który za panowania (318-296 p.n.e.) miał jeszcze usprawnić system nawadniający i przeciwpowodziowy miasta. Według wszystkich dostępnych źródeł to właśnie Ximen Bao i Shi Qi stworzyli solidne podstawy późniejszego rozwoju Ye.
Xu Guangji w swoim opublikowanym w 2004 raporcie z wykopalisk w Ye zwrócił uwagę na fakt, iż odnaleziono jedynie pozostałości struktur z czasów Cao Cao i późniejszych. W związku z tym wyraził przekonanie, że starożytne Ye zbudowane przez księcia Huana i rządzone przez Ximen Bao znajdowało się w pobliżu dzisiejszego miasta , około pięć kilometrów od ruin późniejszego Ye. Ten pogląd nie zyskał jednak uznania innych uczonych, takich jak Niu Runzhen czy Hou Tingsheng. Teza, iż Ye rozwijało się zgodnie ze wzorcem obecnym w przypadku innych wielkich miast, które często były co pewien czas odbudowywane, wydaje się zatem dyskusyjna.
Okres cesarstwa i rozbudowa przez Cao Cao Pod koniec Okresu Walczących Królestw Ye stało się siedzibą powiatu, zaś w 236 p.n.e. zostało zdobyte przez państwo Qin. Pod koniec Zachodniej Dynastii Han (206 p.n.e. – 9 n.e.) miasto zostało podniesione do rangi siedziby prefektury. Ye uniknęło całkowitej destrukcji jaka dotknęła Luoyang i Chang’an w związku z wojną przeciwko Dong Zhuo, jednak pomimo to kiedy w 204 zajął je Cao Cao znajdowało się w pożałowania godnym stanie. Miasto wewnętrzne było całkowicie zniszczone, zaś system hydrauliczny, sporadycznie używany od czasów upadku dynastii Zhou, wymagał odbudowy. Cao Cao najpierw odnowił i rozbudował system nawadniający i przeciwpowodziowy miasta, po czym przystąpił do jego przekształcenia w cesarską stolicę. W mieście powstał pałac, świątynia przodków rodu Wei oraz inne budynki związane z państwowymi rytuałami, jak również tzw. Trzy Tarasy, które miały stać się najsłynniejszą strukturą kojarzoną z Ye. Chociaż na podstawie późniejszej literatury pięknej w której pojawiają się Trzy Tarasy (na czele z najsłynniejszym ) można by odnieść wrażenie, iż służyły one jedynie oddawaniu się ekstrawaganckiemu stylowi życia, w szczególności zaś wystawnym bankietom uczęszczanym przez piękne kobiety, to w rzeczywistości były zbudowane również dla celów wojskowych i magazynowych oraz poprzez ulice dobrze skomunikowane z pozostałymi częściami miasta.
Przed Ye czasów Cao Cao większość chińskich stolic była budowana w kształcie podobnym do znaku hui (回), z kompleksem pałacowym w pobliżu centralnego obszaru wyznaczonego przez mury, który z kolei znajdował się w centrum przestrzeni określonej przez mury miejskie. Jak zostało opisane w w odniesieniu do królewskiego miasta z epoki Zhou kompleks pałacowy powinien znajdować się dokładnie w centrum podzielonego na dziewięć kwadratów pola stanowiącego miasto, tak by mógł zasiąść z plecami odwróconymi do północy oraz twarzą na południe, przy czym rynek miał znajdować się w północnej części miasta, zaś dwór w jego części południowej. Ye było pierwszym centrum administracyjnym w którym kompleks pałacowy został oparty o północny mur miejski z ulicą wzdłuż osi północ-południe łączącą go z bramą południową. Kompleks pałacowy wraz z główną ulicą biegnącą na południe wyglądał zatem bardziej jak znak xiá (㘡). Ta główna ulica biegnąca z północy na południe była prototypem „ulicy cesarskiej” (yujie, 御街), mającej się znajdować w każdej cesarskiej stolicy od czasów Ye.
Podczas gdy w części północnej miasta znajdował się kompleks pałacowy, rezydencje rodu Cao po stronie wschodniej oraz park cesarski po stronie zachodniej, część południowa była przeznaczona dla zwykłych mieszkańców. Administracyjną, północną część miasta, od jego części południowej oddzielała długa ulica łącząca zachodnią i wschodnią bramę miasta. Kompleks pałacowy był podzielony na dwie części, przy czym ta po stronie wschodniej obejmowała siedziby ważniejszych urzędów oraz rezydencje klanu cesarskiego i najważniejszych dostojników. Ten plan miał stanowić bezpośredni model dla Chang’anu i Luoyangu dynastii Sui i Tang, jak również wczesnych stolic państw koreańskich, tj. Kaesŏngu i starego Pjongjangu, oraz Fujiwara-kyō i Heijō-kyō w Japonii.
Za rządów Cao Cao nie tylko znacznie powiększyła się liczba ludności Ye, ale stało się ono również ważnym centrum kultury. Do dnia dzisiejszego Ye pozostaje znane przede wszystkim jako siedziba Cao Cao oraz miejsce narodzin powstałej na jego dworze tzw. .
Ye po Cao Cao Syn Cao Cao, Cao Pi (220-226), po ogłoszeniu się cesarzem ustanowił swoją stolicę w Luoyangu, jednak Ye pozostało jednym z kilku najważniejszych miast północnych Chin. Podobnie jak Luoyang, Ye zostało splądrowane i zniszczone w latach zamętu jaki towarzyszył upadkowi Zachodniej Dynastii Jin (265-316) i nadejściu epoki Szesnastu Królestw (304-439). Już wkrótce jednak odzyskało poprzednią świetność, gdyż w 335 na swoją stolicę wybrał je władca Późniejszego Zhao (334-349). Odbudował on wiele budynków z czasów Cao Cao, na czele z Tarasem Brązowego Ptaka, jednocześnie powiększając je lub dodatkowo upiększając. Według miał on postawić w mieście ponad czterdzieści tarasów i wież strażniczych, zaś inne źródła wspominają o szeregu rytualnych budynków oraz odnowieniu i rozbudowie kompleksu pałacowego. Ta ekspansywna działalność budowlana wymagała zatrudnienia tysięcy robotników oraz ogromnych sum pieniędzy, co było możliwe jedynie dzięki rabunkowej gospodarce prowadzonej przez Shi Hu, który zmierzał do przyćmienia Cao Cao.
Po śmierci Shi Hu Ye było stolicą (351-352) i główną sceną zarządzonej przez niego masakry tysięcy osób nie będących Chińczykami. W 352 miasto zostało zdobyte przez Wcześniejsze Yan, przy czym w trakcie oblężenia głód doprowadził mieszkańców Ye do aktów kanibalizmu. W 357 Murong Jun (348-360) przeniósł stolicę do Ye, po czym przystąpił do jego odbudowy i renowacji. W 370 Ye zostało zdobyte przez (357-385) z Wcześniejszego Qin i utraciło swój stołeczny status. Największy rozkwit Ye osiągnęło kiedy w 534 zostało stolicą Wschodniego Wei (534-550), później zaś Północnego Qi (550-577). Miasto zostało wówczas powiększone o południowy dystrykt, dołączony do dawnego ośrodka, który tym samym stał się Miastem Północnym. Ye było największym miastem ówczesnych Chin, co wynikało z faktu iż zarówno ludność Luoyangu jak i Jiankangu (dziś. Nankin) była zdziesiątkowana – pierwsza w rezultacie konfliktu pomiędzy dwoma północnymi cesarstwami, zaś druga na skutek rebelii . Jego ludność w tym okresie szacuje się na ok. 300 tys. mieszkańców, przy czym miasto miało posiadać czterysta dystryktów mieszkalnych oraz cztery tysiące buddyjskich klasztorów. Było centrum buddyzmu i buddyjskiej sztuki i rzemiosła.
Po zdobyciu Ye w 577 (560-578) z zarządził zniszczenie jego reprezentacyjnych struktur, na czele z Trzema Tarasami. Niedługo potem Ye stało się ośrodkiem rebelii , który rzucił wyzwanie wszechmocnemu regentowi Yang Jianowi (przyszłemu cesarzowi Wen (581-604) dynastii Sui). Po pokonaniu Yuchi Jionga w 580 Yang Jian nakazał zniszczenie Ye, które już nigdy się nie odbudowało.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Miasta starożytne Kategoria:Stanowiska archeologiczne w Chinach