Tadeusz Zandfos

Tadeusz Zandfos (w części publikacji także Tadeusz Zandfoss; ur. w Wasilówce koło Kijowa, zm. 5 lipca 1980 w Warszawie) – polski architekt i urbanista, kapitan Polskich Sił Zbrojnych, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej i bitwy o Monte Cassino. Projektant i kierownik budowy Pomnika 3 Dywizji Strzelców Karpackich na wzgórzu 593 pod Monte Cassino.

Życiorys Był synem Aleksandra Zandfosa, zarządcy majątków na Kresach, i Malwiny z Grabowskich. W latach 1920–1921 jako ochotnik uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej w szeregach 5 Pułku Ułanów. W 1925 ukończył szkołę średnią w Ostrogu nad Horyniem, a następnie studiował na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej.

Działalność zawodowa przed 1939 rokiem Po ukończeniu studiów pracował w Dyrekcji Robót Publicznych w Toruniu jako referent do spraw urbanistyki województwa pomorskiego. Następnie został zastępcą kierownika Biura Zabudowy Wybrzeża Morskiego w Wejherowie, a w latach 1934–1936 kierował tą instytucją. Uczestniczył również w pracach nad planowaniem przestrzennym Gdyni.

W ramach działalności Biura Zabudowy Wybrzeża Morskiego uczestniczył w opracowywaniu studium planu regionalnego rejonu morskiego oraz planów zabudowy Helu, Juraty, Jastarni, Boru, Wielkiej Wsi (obecnie Władysławowo), Jasnego Wybrzeża, Jastrzębiej Góry i Wejherowa. W 1933, po analizach przeprowadzonych przez kierowane przez niego biuro, opracowano nowy, funkcjonalistyczny plan Juraty, będący wynikiem współpracy specjalistów kilku dziedzin.

Jedną z jego realizacji był Dom Wypoczynkowy Stowarzyszenia Rodziny Urzędniczej Województwa Pomorskiego przy ul. Świętopełka 7 w Juracie, wzniesiony w latach 1933–1934 na działce nr 4 w bloku 11, wytyczonej według drugiego planu parcelacyjnego. Plan budynku opierał się na wzajemnie przenikających się prostokątach, a jego horyzontalną bryłę tworzyły zestawione prostopadłościany nakryte płaskimi dachami. Centralnym akcentem dwudziestoosiowej elewacji głównej była wysunięta przed jej lico klatka schodowa, wyróżniona klinkierową okładziną i wysokim pionowym oknem typu termometrowego; klinkier zastosowano również na cokole. Po II wojnie światowej budynek użytkował Fundusz Wczasów Pracowniczych (FWP), początkowo jako dom wypoczynkowy „Pstrowski”, a następnie jako dom wczasowy „Fregata”. Obiekt rozebrano w 2006. Na posesji znajduje się obecnie wybudowany w 2009 kompleks czterech budynków apartamentowych „Willa Cztery Żywioły”.

Opracował również pierwotną wersję projektu kościoła w Kuźnicy koło Jastarni.

Od 1936 do mobilizacji w sierpniu 1939 był zastępcą dyrektora Wydziału Planowania i Regulacji Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy. W 1937 zdał egzamin uprawniający do kierowania robotami budowlanymi. W latach 1937–1938 pełnił funkcję skarbnika zarządu Oddziału Warszawskiego Stowarzyszenia Architektów Polskich.

II wojna światowa Został zmobilizowany 24 sierpnia 1939 jako porucznik rezerwy. Podczas kampanii wrześniowej służył w ośrodku zapasowym 18 Dywizji Piechoty. Po przekroczeniu granicy węgierskiej został internowany. Z obozu internowania przedostał się do Syrii, gdzie 15 maja 1940 wstąpił do Brygady Strzelców Karpackich. Przebywał następnie w Palestynie, Egipcie, Syrii i Iraku oraz uczestniczył w kampanii w Afryce Północnej.

Po utworzeniu 3 Dywizji Strzelców Karpackich został przydzielony do jej sztabu. W grudniu 1943 wylądował wraz z dywizją w Tarencie. Przeszedł kampanię włoską, w tym bitwę o Monte Cassino, i awansował do stopnia kapitana. Jako oficer odpowiedzialny za maskowanie nadzorował budowę atrap dział i czołgów oraz zamaskowanych pozycji bojowych, a następnie kontrolował ich skuteczność z pokładu samolotu.

mały|Pomnik 3 Dywizji Strzelców Karpackich na wzgórzu 593 pod Monte Cassino, zaprojektowany przez Tadeusza Zandfosa

Po bitwie o Monte Cassino gen. Bronisław Duch zlecił wzniesienie na wzgórzu 593 pomnika żołnierzy 3 Dywizji Strzelców Karpackich. Projekt monumentu i kierownictwo jego budowy powierzono Zandfosowi. Prace rozpoczęły się w sierpniu 1944, a pomnik odsłonięto 18 lipca 1945. Monument ma formę obelisku zwieńczonego krzyżem, umieszczonego na kamiennej platformie, do której prowadzą monumentalne schody. Na jego podstawie umieszczono tablice z nazwiskami 1115 żołnierzy dywizji poległych w kampanii włoskiej.

Okres powojenny W październiku 1946 wyjechał do Wielkiej Brytanii, skąd powrócił do Polski 18 maja 1947. Pracował następnie w państwowych instytucjach i biurach projektowych. Około 1960 był dyrektorem warszawskiego biura Miastoprojekt Specjalistyczne. Na emeryturę przeszedł 1 października 1968. W 1949 opublikował w czasopiśmie „Rada Narodowa” artykuł Wyniki akcji polepszenia komunalnych warunków bytu klasy robotniczej, podpisany wariantem nazwiska „Zandfoss”.

Jego żoną była architektka Wanda Paszyc-Zandfos, a synem architekt i malarz Witold Zandfos. Zmarł 5 lipca 1980 w Warszawie. Został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, w kwaterze A 34, rząd 3, grób 14.

Odznaczenia Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino – nadany rozkazem dowództwa 3 Dywizji Strzelców Karpackich nr 40 z 15 lutego 1945; legitymacja nr 2003.

Przypisy

Kategoria:Polscy architekci Kategoria:Polscy urbaniści Kategoria:Absolwenci Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Architektów Polskich Kategoria:Ochotnicy w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego internowani na Węgrzech w czasie II wojny światowej Kategoria:Oficerowie Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Pamiątkowym Monte Cassino Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1902 Kategoria:Zmarli w 1980