SMS Nymphe (1899)

SMS Nymphe – niemiecki krążownik lekki (konstrukcyjnie krążownik pancernopokładowy, klasyfikowany jako mały krążownik – niem. ) z przełomu XIX i XX wieku, jedna z 10 zbudowanych jednostek typu Gazelle. Okręt miał wyporność pełną 3017 ton i osiągał prędkość 21,5 węzła, a jego główne uzbrojenie stanowiło 10 dział o kalibrze 10,5 cm i dwie wyrzutnie torped kalibru 45 cm.

Krążownik został zwodowany 21 listopada 1899 roku w stoczni Friedrich Krupp Germaniawerft w Kilonii, a 20 września 1900 roku wcielono go do służby w Kaiserliche Marine. Nazwa jednostki pochodziła od jednej z mitologicznych bogiń nimf; był drugim okrętem w niemieckiej flocie o tej nazwie. SMS „Nymphe” służył na Morzu Północnym i Bałtyckim, biorąc ograniczony udział w I wojnie światowej. Wycofany ze służby w 1916 roku krążownik został po wojnie przebudowany na okręt szkolny i służył w Reichsmarine w latach 1924–1929, po czym został skreślony z listy floty w 1931 roku i następnie złomowany.

Projekt i budowa Objęcie tronu Cesarstwa Niemieckiego przez Wilhelma II w 1888 roku zapoczątkowało rozbudowę floty wojennej, niezbędnej do zdobycia i utrzymania zamorskich posiadłości. Oprócz budowy floty liniowej, mającej w przyszłości stanowić zagrożenie dla Royal Navy, konieczna była rozbudowa sił lekkich, przeznaczonych do służby patrolowej na wodach metropolii, reprezentowania niemieckiej bandery oraz obrony interesów Cesarstwa w koloniach. Do końca lat 80. XIX wieku zadania te wykonywały korwety o napędzie parowo-żaglowym, kanonierki i awiza. W latach 90. XIX wieku zbudowano nowe jednostki przeznaczone zarówno do służby kolonialnej, jak i do współdziałania z flotą krajową. Były to IV klasy typu , krążownik III klasy oraz awiza i . Na bazie ostatniego z wymienionych okrętów w latach 1895–1896 w biurze konstrukcyjnym Urzędu Marynarki Rzeszy opracowano projekt nowoczesnych krążowników IV klasy, zdolnych zarówno do operowania z flotą liniową, jak i do służby kolonialnej. Projekt przewidywał nieco większą wyporność, prędkość 20 węzłów oraz uzbrojenie porównywalne z o wiele droższym „Gefionem” i został zaakceptowany przez kierownictwo Kaiserliche Marine. W uchwalonej przez Reichstag w 1898 roku ustawie morskiej zagwarantowano środki na budowę czterech krążowników IV klasy, a po przyjęciu w 1900 roku drugiej ustawy morskiej ich liczbę zwiększono do 10. Łącznie na ten cel przeznaczono 50 mln marek do wykorzystania w latach 1897–1904. W 1899 roku krążowniki IV klasy przeklasyfikowano na małe krążowniki (niem. ).

Krążownik „Nymphe” zamówiono zgodnie z niemiecką praktyką pod tymczasową nazwą „Kleiner Kreuzer A” (mały krążownik A). Został zamówiony razem z krążownikiem „B” (późniejszym „Niobe”) po wejściu w życie tzw. pierwszej ustawy o flocie z kwietnia 1898 roku, w ramach budżetu na lata 1898/99. Był pierwszym okrętem trzeciej odmiany typu Gazelle – pierwszej budowanej seryjnie, odróżniającej się głównie rodzajem urządzeń napędowych. Mimo wcześniejszego oznaczenia, kierownictwo marynarki zleciło jego budowę kilka miesięcy po krążowniku „B” (będącym jedynym przedstawicielem drugiej odmiany Gazelle). Pierwotnie budowa miała być powierzona państwowej Stoczni Cesarskiej w Gdańsku, ale ostatecznie zdecydowano przeprowadzić konkurs ofert, który wygrała stocznia Friedrich Krupp Germaniawerft w Kilonii, budująca już prototypową „Gazelle”. Przy takich samych rozmiarach okrętu, stocznia zaproponowała zwiększenie mocy napędu dzięki zastosowaniu nowego typu kotłów, a także zwiększenie zapasu węgla, co przełożyło się na wzrost prędkości i zasięgu. Dla skompensowania masy zrezygnowano z pokrycia części podwodnej deskami i blachami ze , a także zastąpiono brązowe stewy przez odlewane stalowe. W stosunku do „Gazelle” przeniesiono też do przodu mostek kapitański zza przedniego komina i zrezygnowano z dziobowej podwodnej wyrzutni torped.

Budowę prowadzono w stoczni Friedrich Krupp Germaniawerft pod numerem stoczniowym 83 i był on jedną z trzech jednostek typu Gazelle powstałych w tej stoczni. Stępkę krążownika położono 16 listopada 1898 roku. Budowa „małego krążownika A” i jego projekt zostały formalnie autoryzowane przez cesarza 9 stycznia 1899 roku. Ceremonia wodowania i chrztu odbyła się 21 listopada 1899 roku. Chrztu dokonał burmistrz Lubeki, dr Klug. Nazwa okrętu pochodziła od jednej z mitologicznych bogiń nimf, uosabiających siły żywotne przyrody. Koszt budowy okrętu wyniósł 4 647 000 marek. Planowano oddanie okrętu marynarce do prób 1 marca 1900 roku, lecz opóźniło się ono do 20 września.

Dane techniczne Charakterystyka ogólna Okręt był małym krążownikiem o sylwetce zbliżonej do poprzedników („Hela” i „Gefion”), od tego ostatniego różniącym się dwoma wysokimi kominami zamiast trzech. Kadłub o poprzeczno-wzdłużnym układzie wiązań był podzielony za pomocą 11 grodzi na 12 przedziałów wodoszczelnych, a dno podwójne obejmowało 40% jego długości. Krążownik miał taranowy, zaokrąglony dziób, połączone pomostami podwyższone pokłady dziobowy i rufowy, dwa maszty, prosty kil, dwie stępki boczne oraz krążowniczą rufę. W odróżnieniu od prototypowego „Gazelle” pomost bojowy z opancerzonym znajdował się między przednim masztem a pierwszym kominem. Między drugim kominem a tylnym masztem znajdowało się zapasowe stanowisko dowodzenia.

Długość całkowita okrętu wynosiła 105,1 metra (104,1 metra na wodnicy), szerokość 12,2 metra, a zanurzenie od 4,11 metra na dziobie do 5,44 metra na rufie. Wyporność normalna (konstrukcyjna) wynosiła 2659 ton, a pełna 3017 ton.

Załoga jednostki składała się z 14 oficerów oraz 243 podoficerów i marynarzy. Kabiny podoficerskie, oficerskie i dowódcy znajdowały się w części rufowej, natomiast kubryk marynarzy na dziobie; umywalnie dla marynarzy mieściły się na śródokręciu za nadburciami.

Urządzenia napędowe i pomocnicze Okręt był napędzany przez dwie czterocylindrowe, pionowe maszyny parowe potrójnego rozprężania, umieszczone w jednej maszynowni. Zarówno maszyny i kotły wyprodukowane były przez zakłady A.G. Germania z Berlina. Za pośrednictwem wałów napędowych napędzały one dwie trójłopatowe śruby napędowe o średnicy 3,5 metra każda. Tylko na „Nymphe” parę dostarczało pięć kotłów wodnorurkowych typu Marynarki (Thornycroft-Schulz): jeden jednostronny (Marinekessel) i cztery dwustronne (Marine-Doppelenderkessel). Kotły miały ciśnienie robocze 15 at i łączną powierzchnię grzewczą 2300 m². Kotły, wyposażone łącznie w 18 palenisk, były zainstalowane w dwóch kotłowniach. Opalano je węglem, którego normalny zapas wynosił 380, a maksymalny 560 ton.

Nominalna moc siłowni wynosiła 8000 KM przy 165 obr./min, co pozwalało osiągnąć prędkość maksymalną 21,5 węzła. Zasięg wynosił 3560 mil morskich przy prędkości 12 węzłów. Na rufie znajdował się pojedynczy półzrównoważony ster.

Energia elektryczna w postaci prądu stałego o napięciu 110 V była wytwarzana przez trzy prądnice napędzane silnikami Diesla, o łącznej mocy 122 kW.

Uzbrojenie Główne uzbrojenie krążownika składało się z 10 pojedynczych szybkostrzelnych dział kalibru 10,5 cm SK C/97, o długości 40 kalibrów (L/40). Dwa działa umieszczono obok siebie na pokładzie dziobowym, kolejne dwa w identycznej konfiguracji na pokładzie rufowym, a pozostałe sześć zainstalowano w sponsonach na śródokręciu; wszystkie osłonięte były pancernymi maskami. Masa działa wynosiła 1750 kg, a jego długość całkowita 4,475 metra; długość samej lufy wynosiła 4,2 metra, przy masie 1555 kg. Działa wykorzystywały pociski przeciwpancerne i burzące o masie od 14,25 do 18,2 kg, wystrzeliwane za pomocą ładunków miotających o masie 3,18 kg. Kąt podniesienia lufy wynosił od -10 do +30°, a maksymalna donośność pocisku wystrzeliwanego z prędkością wylotową od 690 do 840 m/s wynosiła 12 200 metrów. Kąt ostrzału ośmiu dział mogących prowadzić ogień w kierunku dziobu lub rufy wynosił 150°, natomiast dwóch dział umieszczonych centralnie na śródokręciu – 120°. Zapas amunicji wynosił 1000 sztuk, czyli po 100 pocisków na działo.

Artyleria małokalibrowa składała się początkowo z 14 pięciolufowych działek kalibru 3,7 cm Hotchkiss M1873; w późniejszym okresie ich liczbę zmniejszono do 10, a ostatecznie usunięto je całkowicie.

Uzbrojenie torpedowe stanowiły dwie pojedyncze podwodne wyrzutnie kalibru 450 mm, umieszczone na wysokości przedniego masztu po jednej na każdej burcie, z łącznym zapasem pięciu torped. Używane początkowo torpedy typu C45/91S miały długość 5,1 metra i masę 550 kg, w tym głowicę bojową zawierającą 197 kg trotylu. Ich zasięg wynosił 500 metrów przy prędkości 33,5 węzła oraz 1200 metrów przy prędkości 27 węzłów.

Do kierowania ogniem artyleryjskim służyły dwa dalmierze, umieszczone nad głównym i zapasowym stanowiskiem dowodzenia.

Opancerzenie Podstawowym elementem ochrony pancernej był pokład pancerny, wykonany z dwóch warstw zwykłej stali i jednej warstwy stali Kruppa. Jego maksymalna grubość w części płaskiej wynosiła 25 mm na dziobie i rufie oraz 20 mm na śródokręciu, natomiast na bocznych skosach – 50 mm. Zrębnice miały grubość 60 mm i były wykonane ze stali Kruppa. Maski dział kalibru 10,5 cm miały grubość 50 mm na zakrzywionej płycie czołowej, 25 mm na płytach skośnych oraz 20 mm na skośnej płycie dachowej, a wieża dowodzenia chroniona była płytami o grubości od 20 (dach) do 70 mm (ściany boczne); maski i wieża wykonane były ze stali Kruppa. Niezatapialność jednostki zwiększono poprzez wypełnienie przestrzeni między poszczególnymi pomieszczeniami i elementami konstrukcyjnymi korkiem.

Wyposażenie W skład wyposażenia ratowniczego i komunikacyjnego okrętu wchodziły barkas z napędem parowym, pinasa, dwa kutry, dwa jole oraz łódź ratunkowa (dinghy). Do działań nocnych służyły dwa reflektory: jeden umieszczony na platformie na przednim maszcie, a drugi na podeście za tylnym masztem.

Malowanie Podczas służby na wodach metropolii okręt był pomalowany według wprowadzonego w 1896 roku schematu nr 96: kadłub miał kolor szary, pokład, nadbudówki, maszty, kominy oraz działa z maskami – jasnoszary, natomiast ornamenty dziobowe i rufowe – żółty.

Służba mały|lewo|alt=pocztówka przedstawiająca krążownik Nymphe w początkowym okresie służby przed 1903 rokiem|Pocztówka przedstawiająca „Nymphe” w początkowym okresie służby (przed 1903 rokiem) SMS „Nymphe” został wcielony do służby w Kaiserliche Marine w celu odbycia prób 20 września 1900 roku. Pierwszym dowódcą okrętu został komandor (niem. Kapitän zur See) . Podczas „Nymphe” osiągnął prędkość 21,2 węzła przy przeciążeniu maszyn do 8486 KM (przy 164 obr./min). W styczniu 1901 roku próby przerwano, gdyż krążownik został oddelegowany do eskorty cesarskiego jachtu z Wilhelmem II na pokładzie, udającego się do Wielkiej Brytanii na pogrzeb babki cesarza, królowej Wiktorii. Okręt przebywał w porcie w Portsmouth od 26 stycznia do 5 lutego, a trzy dni później powrócił do kraju. Próby morskie ukończono w marcu 1901 roku.

Po ukończeniu prób „Nymphe” został oddany do dyspozycji Inspekcji Broni Torpedowej niemieckiej marynarki. W marcu 1901 roku funkcję dowódcy jednostki objął kmdr ppor. (niem. Korvettenkapitän) Friedrich Scheibel, którego w październiku zastąpił kmdr ppor. . W czerwcu 1901 roku krążownik towarzyszył jachtowi „Hohenzollern” podczas regat żeglarskich w Travemünde i Kilonii, a na przełomie sierpnia i września wziął udział w jesiennych manewrach floty pod osobistym dowództwem Wilhelma II. Zakończyły się one paradą morską w obecności rosyjskiego cara Mikołaja II.

W 1902 roku „Nymphe” trzykrotnie pływał w eskorcie cesarskiego jachtu: w czerwcu i lipcu podczas kilku regat oraz rejsu pod Przylądek Północny, w sierpniu do Rewla, gdzie odbyło się spotkanie Wilhelma II z carem Mikołajem II, oraz w listopadzie do Wielkiej Brytanii, z wizytą u wuja cesarza, brytyjskiego króla Edwarda VII. Krążownik wziął też udział w jesiennych manewrach. We wrześniu 1902 roku nowym dowódcą okrętu został kpt. mar. (niem. Kapitänleutnant) Albertus Petruschky, zastąpiony już w październiku przez kmdra ppor. Waltera Voita.