Martin Harníček (ur. 27 marca 1952 w Pradze) – czeski prozaik, sygnatariusz Karty 77. Autor utworów o charakterze dystopijnym i antytotalitarnym, publikowanych m.in. w samizdacie. Od 1983 mieszka w Niemczech.
Życiorys Pochodzi z rodziny związanej z teatrem. Jego ojciec, Miroslav Harníček, był sekretarzem praskiego Divadla ABC, a matka aktorką teatru objazdowego. Po ukończeniu szkoły podstawowej pracował jako pomocniczy pracownik służby zdrowia w Bohnicach, a następnie uczył się w średniej szkole medycznej, w której zdał maturę w 1970 roku. Później pracował jako sanitariusz w szpitalu w Pradze.
Był sygnatariuszem Karty 77. W 1983 roku wyemigrował do Republiki Federalnej Niemiec. Zamieszkał w Haar pod Monachium, gdzie początkowo pracował jako sanitariusz, a następnie jako gerontopsychoterapeuta.
Twórczość Utwory Harníčka ukazywały się w czechosłowackim samizdacie, m.in. w serii wydawniczej Popelnice. Opublikowano w niej prozy Strýček (1975), Sedmá rezervace (1982), Já, bratři, O Albínovi oraz Pozemek (1983). O Albínovi ukazało się także drukiem w Toronto w 1981 roku, w jednym tomie z utworem Maso.
Twórczość Harníčka opiera się często na modelowych, absurdalnych sytuacjach oraz przeciwstawieniu przedstawicieli władzy totalitarnej i jej niezależnie myślących przeciwników. Pod tym względem bywa wiązana z tradycją twórczości George’a Orwella. Przykładem tak skonstruowanego konfliktu jest Já, bratři, którego bohaterami są bliźnięta syjamskie.
Pierwszy wydany drukiem tom Harníčka, Maso, zawierający teksty Maso i O Albínovi, przedstawia dwie antyutopijne wizje świata. Ukazane w nich społeczeństwa zostały ukształtowane przez przeludnienie i totalitarną organizację życia, prowadzące do zaniku norm cywilizacyjnych i wartości humanistycznych oraz sprowadzenia ludzkiej egzystencji do walki o przetrwanie.
Po niemal dwudziestoletniej przerwie Harníček opublikował powieść Sametový geroj (2002). Utwór odchodzi od groteskowej poetyki jego wcześniejszej twórczości, zachowując jednak sceptyczne spojrzenie na ludzką moralność. Akcja rozgrywa się w Czechach od lat 50. do 80. XX wieku, a bohaterem jest informator czechosłowackiej Státní bezpečnost (StB), który dzięki współpracy z aparatem bezpieczeństwa zdobywa wykształcenie, dobrą pracę i stabilną pozycję życiową. Po upadku systemu komunistycznego przekonuje się, że jego związki z dawnymi mocodawcami nie dobiegły końca.
Twórczość Książki Maso (Toronto 1981; wyd. krajowe 1991) – tom zawierający Maso i O Albínovi wydane w Polsce jako Mięso (Przedświt 1984, 1989, Ecco 1989; wszystkie tłumaczenia w przekładzie Janusza Andermana). Książkę zrecenzował Marek Oramus dla „Fenixa” (2/90, s. 110–112) Sametový geroj (2002)
Utwory publikowane w samizdacie Strýček (1975) Sedmá rezervace (1982) Já, bratři O Albínovi Pozemek (1983)
Przypisy
Linki zewnętrzne Martin Harníček w Slovníku české literatury po roce 1945
Kategoria:Czescy prozaicy XX wieku Kategoria:Czescy prozaicy XXI wieku Kategoria:Czescy autorzy fantastyki Kategoria:Ludzie urodzeni w Pradze Kategoria:Urodzeni w 1952