Rotunda w Płocku (zwana dawniej też "rotundą Brunona z Querfurtu", „rotundą na podgrodziu" lub „rotundą Dobiechny") – pozostałości wczesnośredniowiecznej rotundy z końca XI lub początku XII wieku, odkryte przed zachodnią fasadą katedry na Wzgórzu Tumskim w Płocku.
Odkrycie i pierwsza interpretacja Relikty odsłonięto podczas badań archeologicznych prowadzonych w latach 1959–1963, które prowadził Włodzimierz Szafrański. Uznał odsłonięte fundamenty jako jako ślad wolno stojącej, okrągłej budowli (rotundy) z małym pomieszczeniem (apsydą) od strony wschodniej oraz z drewnianą lub kamienną galerią (emporą) od zachodu. Według niego budowla powstawała w dwóch etapach. Kolejni badacze (m.in. Andrzej Tomaszewski, Zbigniew Pianowski, Teresa Rodzińska-Chorąży i Andrzej Gołembnik) potwierdzali istnienie rotundy z galerią, choć mieli wątpliwości co do datowania proponowanego przez odkrywcę.
Nowe ustalenia Ponowna analiza oryginalnej dokumentacji terenowej z wykopalisk wykazała, że różni się ona miejscami dość znacząco od planów opublikowanych przez Szafrańskiego. Udało się jednak potwierdzić okrągły przebieg murów nawy i apsydy – widoczny w odciskach rowów, w których niegdyś układano fundamenty - a także niewielkie fragmenty samego fundamentu. Pozostały natomiast wątpliwości dotyczące przebiegu południowej części apsydy. Wewnątrz założenia odkryto fundament czworobocznego filara, który podtrzymywał wspomnianą galerię zachodnią. Wokół filara znajdowały się kamienne struktury, które po ponownej analizie zostały uznane za nieuporządkowany gruz kamienny, w którym znaleziono m.in. fragmenty malowanych tynków, barwiony detal z piaskowca oraz fragmenty czaszek.
Po zachodniej stronie filara odkryto natomiast najlepiej zachowany element całego założenia – prosty mur biegnący z północy na południe, oznaczony literą T. Ma on 4 metry długości i 1–1,1 metra szerokości; zachował się miejscami do wysokości około metra, w trzech warstwach ułożonych starannie kamieni (otoczaków granitowych). Przy jego północnym krańcu odkryto narożnik wewnętrzny, co sugeruje, że jest to pozostałość odrębnej, prawdopodobnie wcześniejszej budowli – niezwiązanej bezpośrednio z samą rotundą. Oznaczałoby to, że relikty odkryte przed zachodnią fasadą katedry są śladami dwóch różnych, następujących po sobie faz budowlanych.
Wymiary i wygląd budowli Wnętrze nawy rotundy miało średnicę około 7 metrów. Apsyda sięgała w głąb około 1,5 metra, a jej szerokość szacuje się - w zależności od sposobu pomiarów - na 2 do 2,6 metra. W zachodniej części budowli mieściła się galeria wsparta na wspomnianym czworobocznym filarze, przesunięta nieznacznie (o około pół metra) w stronę północną. Nie znaleziono dowodów na to, że galeria została dobudowana później - wszystko wskazuje, że powstała razem z resztą budowli.
Datowanie Po przeprowadzonej na początku XXI wieku ponownej analizie znalezionych fragmentów ceramiki datowanie rotundy zostało przesunięte na przełom XI i XII wieku. Można zatem ostrożnie przyjąć, że prace budowlane w tym miejscu rozpoczęto najwcześniej pod koniec XI wieku, a więc w czasach panowania księcia Władysława Hermana. Więcej pewności daje natomiast datowanie rozbiórki budowli – źródła archeologiczne pozwalają umieścić ją w drugiej połowie XIII wieku lub pod jego koniec. Wniosek ten potwierdzają również późniejsze badania Andrzeja Gołembnika prowadzone przed zachodnią fasadą katedry.
Przypisy
Bibliografia Bukowska Aneta, Trzeciecki Maciej, Relikty architektury kamiennej na Wzgórzu Tumskim w Płocku - wyniki badań weryfikacyjnych, [w:] Architektura romańska w Polsce. Nowe odkrycia i interpretacje, red. Tomasz Janiak, Muzeum Początków Państwa Polskiego, Gniezno 2009, s.190, ISBN 978-83-61391-12-8. Gołembnik Andrzej (red.), 2011, Płock wczesnośredniowieczny, Trio, Warszawa 2011. Gołembnik Andrzej, Początki Płocka w świetle ostatnich prac weryfikacyjnych i nowych odkryć archeologicznych, [w:] Osadnictwo i architektura ziem polskich w dobie zjazdu gnieźnieńskiego, red. A. Buko, Z. Świechowski, Warszawa 2000, s. 167-177. Rodzińska-Chorąży Teresa, Rozważania nad genezą rotund prostych w świetle nowych odkryć archeologicznych [w:] A.M. Wyrwa (red.), Studia i materiały do dziejów Pałuk, 2, 1995, s. 137-163. Sikorski Dariusz, Wczesnopiastowska architektura sakralna, Wyd. Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2012.
Kategoria:Architektura romańska w województwie mazowieckim Kategoria:Kościoły w diecezji płockiej Kategoria:Obiekty sakralne w Płocku Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w XII wieku Kategoria:Historia Płocka Kategoria:Obiekty budowlane w Płocku Kategoria:Zabytki w Płocku