Getik (, trb. Getik, trl. Getik; w przeszłości: Tars, Tarsczaj) – rzeka w północno-wschodniej Armenii, prawy dopływ rzeki Achstew, w dorzeczu Kury i zlewisku Morza Kaspijskiego. Przepływa przez obszar prowincji Gegharkunik oraz Tawusz.
Etymologia Nazwa rzeki stanowi zdrobnienie od ormiańskiego słowa get (), oznaczającego „rzekę” (dosł. „rzeczka”).
W dawniejszych źródłach rzeka pojawia się również pod nazwą Tarsczaj, pochodzącą z języków turkijskich (ters – „odwrotny”, çay – „potok, rzeka”). Nazwa ta odnosiła się do faktu, że Getik płynie w kierunku północno-zachodnim, odmiennie niż większość sąsiednich rzek w tym regionie.
Hydrologia Getik ma 58 km długości, a powierzchnia jego dorzecza wynosi 586 km². Źródło rzeki znajduje się na wysokości około 2450 m n.p.m., na zachodnich zboczach szczytu Kaszatagh w Górach Sewańskich, co warunkuje jego śniegowo-deszczowy reżim rzeczny. Bieg Getiku dzieli się na dwa odcinki: łagodniejszy w rejonie źródliskowym oraz typowo górski – od wsi Martuni do ujścia w pobliżu Gosz. lewo|mały|Getik w pobliżu Aghawnawanku. Średni przepływ rzeki wynosi 3,53 m³/s, a jej roczny odpływ to 0,11 mld m³.
Jakość wód Getiku jest monitorowana przez armeńskie Państwowe Centrum Hydrometeorologii i Monitoringu w dwóch punktach: powyżej Czambaraku oraz u ujścia. Oceny dokonuje się w skali I–V, zgodnej z unijną Ramową Dyrektywą Wodną. Podczas gdy w latach 2013–2016 stan wód oceniano jako bardzo dobry lub dobry (klasa I i II), od 2017 roku ulega on stałej degradacji, osiągając od 2021 roku przy ujściu najniższą, V klasę. Głównym źródłem zanieczyszczeń są nieoczyszczone ścieki komunalne z Czambaraku oraz spłukiwane z pól nawozy, a do kluczowych substancji obniżających jakość wody należą jony amonowe, żelazo, beryl i glin.
Geografia Dolina rzeki ciągnie się pomiędzy pasmami górskimi i Areguni, a rzędne wysokości w obrębie jej dorzecza sięgają od 898 do 2985 m n.p.m. Krajobraz doliny charakteryzuje się dużą mozaikowatością pokrycia terenu: w górnym biegu dominują obszary trawiaste i pastwiska (stanowiące 68% powierzchni zlewni), natomiast w dolnym biegu – występują głównie lasy, a wzdłuż samego koryta rzeki gęste zarośla. Ekosystem doliny znajduje się pod silną presją antropogeniczną, związaną m.in. z intensywnym wypasem zwierząt, pozyskiwaniem drewna, wydobyciem surowców mineralnych oraz nadmiernym poborem wody. Ponadto z powodu braku odpowiedniej infrastruktury irygacyjnej część dawnych gruntów ornych uległa naturalnemu przekształceniu w łąki i nieużytki.
W przeważającej części swojego biegu rzeka płynie wzdłuż uskoku tektonicznego oddzielającego eoceńskie piaskowce, mułowce i iły od jurajskich bazaltów migdałowcowych oraz . W obszarze źródliskowym, wykształconym na podłożu z kredowych zlepieńców i łupków węglanowych, rozwinięte są procesy krasowe.
Getik przepływa kolejno przez: Wahan, Czambarak, Tytudżur, Getik, Martuni, Ajgut, Dyprabak, Dzorawank, Aghawnawank i Chaczardzan.
Przypisy
Kategoria:Rzeki w Armenii Kategoria:Dorzecze Kury