Władysław Dąbek ps. „Łado”, także „Bierowski”, „Wanda”, „Zawadzki”, „Lechicki”, „Lech”, „Anna”, „Gruby” i „Władysław” (ur. 8 stycznia 1911 w Bierówce, zm. 6 czerwca 1998 w Chicago) – polski oficer, kapitan piechoty, uczestnik kampanii wrześniowej, żołnierz Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej, dowódca Placówki ZWZ-AK Tarnowiec „Turkawka” oraz dowódca kompanii 5 Pułku Strzelców Podhalańskich AK podczas akcji „Burza”. Po II wojnie światowej działacz Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”, kierownik Rejonu (Inspektoratu) WiN Rzeszów, a następnie kierownik placówki Delegatury Zagranicznej WiN w Niemczech. Po wojnie związany ze środowiskami polonijnymi i kombatanckimi w Stanach Zjednoczonych.
Życiorys Młodość i służba wojskowa
Urodził się 8 stycznia 1911 w Bierówce jako syn Wojciecha Dąbka i Katarzyny z domu Macek. Szkołę powszechną ukończył w Szebniach, następnie uczęszczał do gimnazjum w Przemyślu, gdzie w 1931 zdał maturę. Po ukończeniu szkoły średniej rozpoczął studia handlowe w Krakowie, które przerwał w związku z odbywaniem służby wojskowej.
W latach 1934–1935 odbył szkolenie w Szkole Podchorążych Piechoty w Zambrowie, którą według biogramu Józefa Górki ukończył z drugą lokatą, w stopniu plutonowego podchorążego. W 1937 został awansowany do stopnia podporucznika.
31 sierpnia 1939 został skierowany do 38 Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich, gdzie objął stanowisko dowódcy plutonu.
Podczas kampanii wrześniowej walczył przeciwko wojskom niemieckim m.in. w rejonie Zakliczyna, Tuchowa, Janowa, Żółkwi i Podhajców. Po agresji ZSRR na Polskę dostał się do niewoli sowieckiej, z której zbiegł. Dotarł do Lwowa, a następnie do pozostającej pod okupacją sowiecką części Przemyśla. Dwukrotnie bez powodzenia próbował przedostać się na Węgry. Ostatecznie przeszedł na obszar okupacji niemieckiej i powrócił w rodzinne strony.
ZWZ i Armia Krajowa Wiosną 1940 nawiązał z nim kontakt komendant Obwodu ZWZ Jasło Józef Modrzejewski ps. „Jar”, później „Lis”. Pod koniec kwietnia 1940 Dąbek został zaprzysiężony do Związku Walki Zbrojnej i przyjął pseudonim „Łado”. W maju otrzymał zadanie zorganizowania Placówki ZWZ Tarnowiec o kryptonimie „Turkawka”. Po utworzeniu placówki objął jej dowództwo, które sprawował do końca okupacji niemieckiej.
Placówka prowadziła werbunek i szkolenie wojskowe, działalność wywiadowczą, kolportaż prasy konspiracyjnej, zdobywanie i magazynowanie broni, sabotaż gospodarczy, dywersję oraz przygotowania do działań partyzanckich. W jej ramach utworzono również specjalny patrol dywersyjny.
Dąbek zorganizował konspiracyjny kurs podchorążych w Warzycach oraz wywiad dotyczący niemieckiego lotniska w Moderówce. Obserwację lotniska prowadzili członkowie placówki, m.in. Zbigniew Grochowski ps. „Zygzak” i Józef Fortuna. Zbierano informacje dotyczące ruchu lotniczego, typów i oznaczeń samolotów oraz funkcjonowania obiektu. Żołnierze konspiracji zatrudnieni na stacjach kolejowych w Tarnowcu i Moderówce obserwowali również niemieckie transporty wojskowe.
W rejonie lotniska w Moderówce Dąbek ps. „Łado” wraz z Władysławem Owsiakiem ps. „Wacek” rozbroił dwa niemieckie patrole.
Wiosną 1944 uczestniczył w zabezpieczaniu i przewożeniu broni pochodzącej ze zrzutów alianckich. Wraz z Józefem Twarogiem ps. „Sęp” i Franciszkiem Wójcikiem ps. „Spokojny” uczestniczył w konwojowaniu transportu uzbrojenia przeznaczonego dla oddziałów Obwodu AK Jasło.
Akcja „Burza” W okresie przygotowań do akcji „Burza” żołnierze Obwodu AK Jasło odtwarzali 5 Pułk Strzelców Podhalańskich AK, dowodzony przez mjr. Józefa Modrzejewskiego ps. „Lis”. Dąbek został dowódcą 4. kompanii II batalionu pułku.
Kompanię tworzyli żołnierze pochodzący m.in. z Szebni, Warzyc, Tarnowca, Chrząstówki, Moderówki, Dobrucowej, Sądkowej, Roztok, Brzezówki, Męcinki, Bukowej i Kołaczyc.
Około 10 sierpnia 1944 Dąbek zarządził mobilizację kompanii. Oddział działał następnie w rejonie Czeluśnicy, Gąsówki, Glinika Polskiego, Glinika Nowego, Nienaszowa i Toków, prowadząc działania przeciwko wojskom niemieckim.
9 września 1944 żołnierze kompanii zetknęli się z oddziałami Armii Czerwonej i uczestniczyli w działaniach przeciwko wojskom niemieckim w rejonie Wrocanki i Chlebnej. W następnych tygodniach rozpoczęto stopniową demobilizację oddziału, zakończoną na początku października 1944. Broń została zakonspirowana.
W drugiej połowie września 1944 Dąbek, po przejściu przez pas frontowy od strony Glinika, dotarł w stanie znacznego wyczerpania i z objawami czerwonki do szkoły w Załężu. Został tam ukryty przez małżeństwo nauczycieli Dąborowskich i przebywał w ukryciu do odzyskania sił.
Po przesunięciu frontu na zachód, z polecenia Józefa Modrzejewskiego pełnił funkcję jego adiutanta oraz oficera broni Inspektoratu AK Jasło. Po aresztowaniu komendanta Obwodu AK Sanok przejął jego obowiązki. Nadzorował zabezpieczanie uzbrojenia i stopniowe rozwiązywanie struktur Armii Krajowej. W związku z działalnością Ukraińskiej Powstańczej Armii uczestniczył również w organizowaniu samoobrony miejscowej ludności.
W tym okresie, zagrożony aresztowaniem, posługiwał się m.in. pseudonimami „Wanda”, „Anna”, „Lechicki” i „Zawadzki”. Został awansowany do stopnia kapitana.
Działalność w Zrzeszeniu „Wolność i Niezawisłość” We wrześniu 1945 przeniósł się do Rzeszowa, gdzie z rekomendacji Józefa Modrzejewskiego rozpoczął działalność w Zrzeszeniu „Wolność i Niezawisłość”. Został zastępcą kierownika Rejonu WiN Rzeszów i odpowiadał m.in. za tworzenie terenowych struktur organizacji. Po aresztowaniach działaczy WiN we wrześniu 1946 objął kierownictwo Rejonu Rzeszów.
Po dekonspiracji w grudniu 1946 wyjechał do Krakowa, gdzie kontynuował działalność konspiracyjną i powrócił do przerwanych przed wojną studiów. W lipcu 1947 uniknął zasadzki przygotowanej przez funkcjonariuszy komunistycznego aparatu bezpieczeństwa.
W grudniu 1947, jako kierownik Rejonu, określanego również jako Inspektorat WiN Rzeszów, nielegalnie opuścił Polskę jedną z tras wykorzystywanych przez osoby związane z polskimi kompaniami wartowniczymi. 11 grudnia 1947 znalazł się w obozie dla uchodźców w Bietigheim w zachodnich Niemczech. Został tam zweryfikowany przez Główną Komisję Weryfikacyjną przy Sztabie Głównym Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie jako oficer Armii Krajowej.
Delegatura Zagraniczna WiN Po przybyciu do Niemiec rozważał wstąpienie do polskich kompanii wartowniczych działających przy armii amerykańskiej, jednak ostatecznie rozpoczął studia prawnicze w Monachium. Wkrótce ponownie podjął działalność konspiracyjną. Nawiązał kontakt z Józefem Maciołkiem ps. „Roman”, kierownikiem Delegatury Zagranicznej WiN o kryptonimie „Dardanele”, i otrzymał kierownictwo placówki WiN w Niemczech.
Do jego obowiązków należało gromadzenie informacji o sytuacji politycznej, społecznej i gospodarczej w Polsce, prowadzenie rozmów z uchodźcami przybywającymi z kraju oraz ustalanie tras przerzutowych dla kurierów WiN. Przygotował m.in. trasę prowadzącą przez Czechosłowację dla kuriera Mieczysława Klempki ps. „Mietek”, wcześniej związanego z oddziałem Józefa Kurasia „Ognia”.
Dąbek prowadził rozmowy z Polakami służącymi w kompaniach wartowniczych przy armii amerykańskiej. Według jego pisemnej relacji z 1991, wykorzystanej później przez Grzegorza Ostasza, przeprowadził kilkadziesiąt takich rozmów i na podstawie uzyskanych informacji opracował co najmniej trzy trasy przekraczania granicy.
Pod koniec 1950 wraz z żoną wyjechał do Stanów Zjednoczonych. W 1951 ukończył studia w Chicago. W czerwcu 1952 Józef Maciołek ps. „Roman” i płk Janusz Bokszczanin ps. „Bartek” zaproponowali mu ponowne objęcie kierownictwa placówki Delegatury Zagranicznej WiN „Niemcy” w Monachium. Dąbek przyjął propozycję i powrócił do Europy.
Po ponownym objęciu placówki zajmował się nawiązywaniem kontaktów ze środowiskami polskiej emigracji w Niemczech Zachodnich, zbieraniem informacji z Polski oraz pozyskiwaniem osób do działalności WiN w kraju. Część jego zadań była realizowana w środowisku polskich kompanii wartowniczych.
Działalność w Stanach Zjednoczonych Ostatecznie osiadł w Stanach Zjednoczonych i mieszkał w Chicago. Prowadził działalność w środowiskach polonijnych i kombatanckich.
W prasie polonijnej występował jako dr Władysław Dąbek. We wrześniu 1965 „Dziennik Związkowy” zapowiadał jego odczyt o tematyce ekonomicznej dotyczącej polskich Ziem Zachodnich, organizowany w Chicago w związku z dwudziestą rocznicą zakończenia II wojny światowej.
W późniejszych publikacjach emigracyjnych również występował z tytułem doktora. Współczesny biogram regionalny podaje, że uzyskał doktorat z ekonomii.
Pozostawał aktywny w środowisku kombatanckim Armii Krajowej w Stanach Zjednoczonych. W 1987 w trzecim tomie Kroniki historycznej Armii Krajowej, wydanym przez Zarząd Okręgu Koła AK w Stanach Zjednoczonych, opublikował artykuł Dalsza część akcji nadawania Krzyża AK lotnikom amerykańskim
W latach 90. XX wieku kilkakrotnie odwiedzał Polskę. 15 sierpnia 1992 uczestniczył w uroczystości odsłonięcia w kościele parafialnym w Tarnowcu tablicy poświęconej żołnierzom Placówki AK Tarnowiec „Turkawka”. Dąbek, który przybył wówczas ze Stanów Zjednoczonych, był fundatorem tablicy.
Życie prywatne Był żonaty z Marią z domu Tressenberg, żołnierzem Armii Krajowej i działaczką WiN. Mieli dwoje dzieci.
Władysław Dąbek zmarł 6 czerwca 1998 w Chicago. Został pochowany na cmentarzu Maryhill w aglomeracji chicagowskiej.
Po jego śmierci „Biuletyn Informacyjno-Historyczny” Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Okręgu Krosno zamieścił materiał pożegnalny poświęcony byłemu dowódcy „Turkawki”.
Odznaczenia Według biogramu opublikowanego przez Gminę Tarnowiec za działalność niepodległościową został odznaczony: Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Medalem Wojska – czterokrotnie, Krzyżem Armii Krajowej, Krzyżem Kampanii Wrześniowej 1939 r., Krzyżem Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”.
Upamiętnienie 15 sierpnia 1992 w kościele parafialnym w Tarnowcu odsłonięto ufundowaną przez Władysława Dąbka tablicę poświęconą żołnierzom Placówki ZWZ-AK Tarnowiec „Turkawka”. Dąbek uczestniczył w uroczystości jako były dowódca placówki, przybyły z tej okazji ze Stanów Zjednoczonych.
Po jego śmierci w 1998 środowisko żołnierzy Armii Krajowej na Podkarpaciu upamiętniło go w „Biuletynie Informacyjno-Historycznym” Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.
Publikacje Władysław Dąbek, Dalsza część akcji nadawania Krzyża AK lotnikom amerykańskim, w: Kronika historyczna Armii Krajowej, t. 3, Zarząd Okręgu Koła AK w Stanach Zjednoczonych, 1987, s. 7 i nast.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Placówka AK „Turkawka” – Gmina Tarnowiec Grzegorz Ostasz, Dwa światy. Pomiędzy konspiracją niepodległościową a kompaniami wartowniczymi
Kategoria:Członkowie Związku Walki Zbrojnej Kategoria:Oficerowie Armii Krajowej Kategoria:Członkowie Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojska Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kampanii Wrześniowej 1939 r. Kategoria:Urodzeni w 1911 Kategoria:Zmarli w 1998