mały|Skorupka grzbietowa (widok wnętrza) ordowickiego ramienionoga Antigonambonites planus (Strophomenata, Billingsellida). Na środku brzegu zawiasowego (tylnego, na fotografii u góry) znajduje się wyniesienie (pionowy wałeczek): to właśnie jest wyrostek zawiasowy. Wyrostek zawiasowy (łac. processus cardinalis, ang. cardinal process) – wyrostek skorupki grzbietowej muszli ramienionogów. Termin ten wprowadził Thomas Davidson w 1853.
Położenie, budowa, występowanie Wyrostek zawiasowy (dawniej zwany także wyrostkiem zamkowym) znajduje się przy tylnym brzegu skorupki grzbietowej, w płaszczyźnie symetrii muszli. mały|left|Wnętrza skorupki brzusznej (A) i grzbietowej (B) współczesnego terebratulida Magellania flavescens. W skorupce grzbietowej widoczny wyrostek zawiasowy (cp). Do tego wyrostka przyczepiają się mięśnie zwane diduktorami (łac. diductores). Wyrostek zawiasowy występuje u ramienionogów zawiasowych. U ortidów i strofomenidów ma formę wypukłości, natomiast u spiriferidów, atyridów, rynchonellidów i terebratulidów często składa się z licznych blaszek (łac., ang. ctenophoridium), choć nie występuje zawsze. U bezzawiasowców system mięśniowy ma inną budowę, wyrostka zawiasowego nie ma.
Systematyka i ewolucja
Znaczenie w systematyce ramienionogów Obecność i kształt wyrostka zawiasowego są istotnymi cechami systematycznymi. Na przykład jednym z głównych kryteriów podziału rzędu protortidów jest obecność lub brak wyrostka zawiasowego. W obrębie rodziny Hypothyridinidae (rynchonellidy dewońskie) jednym z kryteriów rozróżniania zbliżonych rodzajów jest obecność (u Glosshypothyridina i Tullypothyridina) lub brak wyrostka zawiadowego (Hypothyridina).
Ewolucja mały|Dewoński terebratulid Stringocephalus: skorupka brzuszna od wewnątrz (po lewej) i przekrój podłużny przez muszlę (po prawej). Wyrostek zawiasowy oznaczony skrótem cp. U kilku grup ramienionogów wyrostek zawiasowy niezależnie (konwergentnie) osiągnął znaczne rozmiary; jest to jedno z ewolucyjnych rozwiązań problemu, polegającego na tym, że diduktory muszą uzyskać punkty przyczepu po dwóch stronach osi, wokół której skorupki obracają się względem siebie. W ewolucji środkowodewońskiego rodzaju terebratulidów Stringocephalus zaszło peramorfotyczne przyspieszenie osiągania przez wyrostek zawiasowy dojrzałych rozmiarów i kształtu.
Przypisy
Kategoria:Anatomia ramienionogów