Wadi Umm ar-Rabi (berb. , trl. Asif n Wansifn; , trl. Wādī Umm ar-Rabī‛; fr. Oued Oum er Rbia) – rzeka w środkowym Maroku o długości 555 km. Jej źródła mają charakter wywierzyskowy i znajdują się w Atlasie Średnim, a uchodzi ona do Oceanu Atlantyckiego w pobliżu Azammuru.
Do dopływów Wadi Umm ar-Rabi należą: Wadi Derna, Wadi al-Handek, , oraz .
Geografia Źródła rzeki znajdują się na wysokości 1800 m n.p.m. Jej zlewnia ma powierzchnię 48 070 km². W swoim środkowym i dolnym biegu Wadi Umm ar-Rabi przepływa przez półpustynną Równinę Tadla oraz pustynną Równinę Rehamna, po czym uchodzi do Oceanu Atlantyckiego. Średni roczny odpływ wód powierzchniowych wynosi 3,17 mld m³ (maksymalnie 8,3 mld m³, minimalnie 1,3 mld m³). Średnia roczna suma opadów na terenie zlewni wynosi 436 mm, a w obszarze źródliskowym sięga 960 mm. Występują one od października do kwietnia, przy czym ich maksimum przypada na przełom grudnia i stycznia. Na wysokościach powyżej 1000 m n.p.m. (lub według innych źródeł powyżej 800 m n.p.m.) powszechnie występują opady śniegu, nawet przez 20 dni w roku. Temperatura powietrza na obszarze zlewni waha się od 5 °C do 50 °C.
Rzeka przepływa przez obszary o zróżnicowanej budowie geologicznej. W wyższych partiach Atlasu Średniego dominują skały wapienne. U podnóża gór występują głównie łupki i kwarcyty, a także zlepieńce, oraz permskie bazalty.
lewo|mały|Ujście Wadi Umm ar-Rabi do Oceanu Atlantyckiego. Na jej lewym brzegu widoczne jest miasto Azammur
Od około dwóch dekad zapotrzebowanie na wodę systematycznie przewyższa zasoby hydrologiczne rzeki. W trakcie długotrwałej suszy w 2022 roku nielegalne pobory wody z Wadi Umm ar-Rabi doprowadziły do całkowitego wyschnięcia rzeki w jej dolnym biegu.
Obszar zlewni zamieszkuje około 5,5 mln osób (dane z 2022 roku). Rzeka zaopatruje w wodę 60 miast i 192 wsie, a jej kluczowy zbiornik, Al Massira, poprzez sieć kanałów i wodociągów dostarcza wodę pitną do Casablanki oraz Marrakeszu.
Na rzece istnieje system zapór wodnych, m.in. Ahmed el-Hansali, Ait Messaoud, Kasabat Tadila, Imfout, oraz . Przy części z nich funkcjonują elektrownie wodne.
Wadi Umm ar-Rabi charakteryzuje się wysokim stopniem zanieczyszczenia wód. Szacuje się, że dobowa objętość odprowadzanych do niej nieoczyszczonych ścieków komunalnych wynosi około 44 000 m³, przy czym udział ścieków przemysłowych jest znikomy.
Przyroda Ekosystem rzeki charakteryzuje się bogatą fauną bentosową, z dominacją stawonogów, mięczaków i pierścienic. Najwyższy poziom bioróżnorodności występuje w strefie źródliskowej. W dolnym biegu rzeki, na odcinkach podlegających silniejszej antropopresji bioróżnorodność znacznie się zmniejsza.
Gospodarka W granicach zlewni znajduje się ponad 20% użytków rolnych Maroka, przy czym gospodarstwa korzystające z irygacji skoncentrowane są głównie w środkowym biegu rzeki. Według danych Banku Światowego obszar ten odpowiada za 50% krajowej produkcji buraków cukrowych oraz 40% produkcji oliwek.
Rzeka zaopatruje w wodę kluczowe krajowe zakłady chemiczne oraz największe marokańskie zagłębie fosforytowe.
Galeria
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Rzeki w Maroku Kategoria:Zlewisko Oceanu Atlantyckiego