Faraon wampirów – polska powieść fantastyczna autorstwa Konrada T. Lewandowskiego, stanowiąca Faraona Bolesława Prusa z motywami wampirów, mumii, zombie i ludzko-zwierzęcych hybryd. Utwór został wydany przez Wydawnictwo RM w formie e-booka; w 2016 roku ukazała się jego wersja dźwiękowa.

Lewandowski skrócił tekst pierwowzoru o ponad połowę, usuwając część opisów i fragmentów o charakterze dydaktycznym, a rozbudował obecne już u Prusa zalążki fantastyczne. Zmienił również niektóre wątki i zakończenie oraz dopisał epilog. Literaturoznawczyni Anna Depta uznała zakres przekształceń za większy niż w typowym mashupie i umiejscowiła utwór pomiędzy mashupem a fan fiction należącym do nurtu historii alternatywnej.

Historia publikacji Książka ukazała się nakładem specjalizującego się przede wszystkim w publikacjach edukacyjnych Wydawnictwa RM. Była rozpowszechniana jako e-book w formatach PDF, EPUB i MOBI, natomiast w 2016 roku wydano ją jako audiobook. Według Anny Depty pojawiające się w internecie informacje o edycji papierowej nie znajdują potwierdzenia w archiwalnych ofertach księgarskich; zdaniem badaczki mogła ona pozostać niezrealizowanym zamiarem wydawcy albo ukazać się jedynie w niewielkim nakładzie.

Książka miała być wydana pod koniec 2011 pod patronatem serwisu Polter, jednak ukazała się dopiero w 2012 nakładem Wydawnictwa RM w wersji elektronicznej (e-booka). W 2014 miała edycję Kindle. W 2016 ukazała się jego wersja dźwiękowa (audiobook).

Fabuła Podobnie jak w powieści Prusa, głównym bohaterem utworu jest następca egipskiego tronu Ramzes XIII, pozostający w konflikcie z warstwą kapłańską. W wersji Lewandowskiego Ramzes jest jednak hybrydą człowieka i lwa. Jako jedyny spośród rodzeństwa przeżył eksperyment mający udoskonalić królewski ród, a o jego pochodzeniu świadczy podobieństwo do sfinksa. Trzej starsi bracia Ramzesa zginęli wskutek nieudanych zabiegów. Przeznaczona mu na żonę córka Herhora jest natomiast wyhodowaną w celu stworzenia nowej rasy istot hybrydą człowieka i pszczoły.

Matka Ramzesa, królowa Nikotris, jest mumią zachowującą świadomość i część ludzkich cech. Mumifikacja stanowi w świecie powieści sposób przedłużania życia, dostępny przede wszystkim Egipcjanom należącym do wyższych warstw społecznych. Kapłani nadzorują zarówno mumifikację, jak i tworzenie hybryd przez łączenie ludzkiej i zwierzęcej krwi. Z możliwości tych korzystają głównie arystokraci i osoby szlachetnie urodzone. Chłop może otrzymać podobny przywilej wyjątkowo, jako dar ze strony arystokraty lub rodziny królewskiej. Przedstawiciele niższych warstw korzystają również z pracy nieumarłych służących, a ich krew jest pobierana przez wampiry na podstawie zawartego wcześniej porozumienia.

Poszczególnym ludom przypisane są odmienne formy nieśmiertelności. Fenicjanie są wampirami z przyczyn dziedzicznych, lecz mogą także przemieniać przedstawicieli innych ludów przez ugryzienie. Asyryjczycy zdobyli egipską wiedzę o tworzeniu nieumarłych i udoskonalili ją, tworząc żywe trupy zachowujące siłę oraz odporne na rozkład. Egipcjanie obawiają się wykorzystania ich jako armii podczas przyszłego najazdu. Żydzi odrzucają natomiast przemiany w istoty nadnaturalne jako naruszenie boskiego porządku i skalanie krwi. Próba uleczenia zarażonych, przeprowadzona bez dostatecznej znajomości egipskich zaklęć, prowadzi jednak do wzmocnienia żywych trupów, a Asyryjczycy zmuszają Żydów do ujawnienia zdobytej tajemnicy.

wampira Dagona sprawia, że po śmierci Sara powraca jako wampirzyca. Zabija Hebron, a następnie zostaje wieczną małżonką Ramzesa. Kama również jest wampirzycą. Jej szaleństwo, niewyjaśnione w pierwowzorze w kategoriach nadprzyrodzonych, zostaje powiązane z uczuleniem wampirów na srebro. Podczas nocnych spotkań Kama jest bita przez zwierzęcego brata bliźniaka Ramzesa batem zakończonym srebrem, co prowadzi do jej choroby i śmierci.

Odmiennie niż w Faraonie Prusa Lykon zostaje przedstawiony jako postać pozytywna. Jest greckim wampirem niezwykle podobnym do Ramzesa, którego inne wampiry wykorzystują, aby skłonić następcę tronu do przyjęcia daru wiecznego życia. Lykon nie zabija Izaaka, syna Ramzesa i Sary, lecz zostaje wplątany w tę zbrodnię. W zakończeniu Ramzes sam przemienia się w wampira i rozpoczyna wieczne panowanie nad Egiptem.

Odbiór Zdaniem Anny Depty utwór spotkał się z niewielkim zainteresowaniem na polskim rynku. Badaczka wiązała to z ograniczeniem dystrybucji głównie do wydań elektronicznych, słabnącą popularnością literackiego mashupu, profilem niewielkiego wydawnictwa niezwiązanego z fantastyką oraz możliwym zniechęceniem czytelników po negatywnym przyjęciu Przedwiośnia żywych trupów. Za dodatkową przeszkodę uznała mniejszą obecność Faraona w bieżącej kulturze popularnej niż niektórych innych klasycznych polskich powieści.

Magdalena Rachwald ze StudentNEWS pozytywnie oceniła sam pomysł przekształcenia klasycznej powieści Prusa, lecz uznała jego realizację za nieudaną i niespójną. Jej zdaniem Lewandowski zachował zbyt wiele obszernych fragmentów pierwowzoru, w tym rozważań dotyczących funkcjonowania państwa i nierówności społecznych, a wprowadził zbyt mało własnego materiału. Recenzentka zwróciła zarazem uwagę na udane groteskowe obrazy, takie jak zmumifikowana matka Ramzesa oraz pozbawione głów wampiry niosące lektykę. Przemiana Fenicjan w wampiry nie zmieniła według niej zasadniczo dynamiki konfliktu, lecz nadała dosłowną postać ich obecnemu już u Prusa wizerunkowi „krwiopijców” wykorzystujących Egipt. Rachwald oceniła, że lepszy rezultat przyniosłoby napisanie przez Lewandowskiego samodzielnej powieści inspirowanej Faraonem albo ograniczenie przeróbki do formy opowiadania.

Piotr Konieczny w The Encyclopedia of Science Fiction uznał rezultat eksperymentu literackiego Lewandowskiego za nierówny: pomysłowe fragmenty są osłabiane przez niezręczne połączenie dziewiętnastowiecznej prozy z konwencjami publikacji pulpowych, co w efekcie daje niespójność tonacji i kiczowate sceny. Powieść ocenił jako literacką ciekawostkę niż udaną reinterpretację i uznał ją za słabszą od wcześniejszej powieści sf Lewandowskiego, także wykorzystującą motywy starożytnego Eigptu, Misji „Ramzesa Wielkiego” z 2001.

Analiza W porównaniu z Faraonem Prusa tekst powieści został skrócony o ponad połowę. Usunięto część dziewiętnastowiecznej dydaktyki społecznej oraz opisów Egiptu, a rozbudowano wątki fantastyczne, między innymi konsekwencje klątwy rzuconej przez Dagona na Sarę oraz motyw córki Herhora. Zmieniono też zachowanie niektórych bohaterów, w tym Kamy, a przekształcenia te doprowadziły do napisania nowego zakończenia i epilogu.

Lewandowski nie ograniczył się do wprowadzenia fantastycznych elementów w niezmieniony świat pierwowzoru. Stworzył wersję starożytnego Egiptu, w której ludzie współistnieją z mumiami, wampirami i hybrydami ludzi oraz zwierząt, a zagrożeniem dla państwa stają się zombie. Istnienie istot nadprzyrodzonych stanowi w tym świecie element utrwalonego porządku społecznego i politycznego.

Anna Depta zaliczyła Faraona wampirów i Przedwiośnie żywych trupów (2010) Kamila Śmiałkowskiego do pierwszych polskich realizacji literackiego mashupu. Według badaczki powieści znacznie różnią się skalą ingerencji w tekst pierwowzoru. Podczas gdy w Przedwiośniu żywych trupów zachowano niemal wszystkie wątki i oryginalne zakończenie, Lewandowski głęboko przekształcił zarówno konstrukcję świata, jak i losy postaci oraz rozwiązanie fabuły.

Depta wskazała, że za wzorcową dla literackiego bywa uznawana proporcja około 80 procent tekstu kanonicznego i 20 procent materiału dodanego. Jej zdaniem Lewandowski tak dalece odszedł od tej zasady, że Faraona wampirów można umieścić pomiędzy mashupem a fan fiction z nurtu historii alternatywnej. Badaczka pozytywnie oceniła przy tym oryginalność i pomysłowość wprowadzonych zmian.

Fantastyczne elementy powieści służą również przekształceniu społecznej problematyki pierwowzoru. Dostęp do mumifikacji i tworzenia hybryd zależy od pozycji klasowej, dzięki czemu możliwość przedłużenia życia staje się kolejnym przywilejem elit. Jednocześnie wampiry korzystają z krwi robotników i chłopów, a więc relacje pomiędzy ludźmi i istotami nadnaturalnymi nakładają się na hierarchię społeczną starożytnego Egiptu.

W przedstawieniu asyryjskich żywych trupów autor wykorzystał współczesne wyobrażenia zaczerpnięte z kultury popularnej. Wskazują na to takie elementy jak zaraźliwość przemiany, wizja hordy zombie, ich odporność na rozkład oraz pożeranie ludzkich mózgów. Motywy te zostały osadzone w starożytnym świecie i powiązane z konfliktem militarnym między Egiptem a Asyrią.

Dariusz Piechota umieścił powieść w kontekście postmodernistycznych gier z wiekiem XIX oraz charakterystycznych dla współczesnej kultury popularnej zjawisk retromanii i remiksu klasyki. Badacz porównał tego rodzaju przekształcenia klasyki do patchworku lub palimpsestu, na który składają się różne opowieści o przeszłości i uznał je za formę żartu literackiego i przejaw nieustannego recyklingu tekstów kultury. Według badacza mashup „ożywia” zapomniane teksty, wzbogaca je o wartość naddaną i zachęca odbiorców do ich ponownej, indywidualnej interpretacji. Łączenie kanonicznej literatury z motywami wampirów i zombie zaciera przy tym granicę między kulturą wysoką a masową oraz ma wywoływać zdumienie przez przełamywanie konwencji. Piechota określił przeróbkę Lewandowskiego jako swoistą dekonstrukcję Faraona: autor usunął opisy Egiptu i rozwinął niektóre epizody, w tym konsekwencje klątwy Dagona rzuconej na Sarę, a świat powieści zaludnił mumiami, hybrydami i wampirami. Za główną oś utworu badacz uznał walkę o władzę oraz dążenie do przemiany Ramzesa XIII w wampira.

Konieczny określił książkę jako ekscentryczną fantastycznonaukową reinterpretację Faraona oraz przykład radykalnej ingerencji w tekst oryginalny. W tak zmienionym tekście konflikt Ramzesa XIII z kapłanami został w ten sposób powiązany z walką sił nadprzyrodzonych, a znane elementy powieści Prusa, między innymi zaćmienie Słońca, śmierć Sary i jej dziecka oraz ambicje Herhora, przekształcono w motywy horroru i fantasy.

Książkę analizowała też badaczka Agnieszka Trześniewska.

Zobacz też

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne

Strona książki w Wydawnictwie RM z fragmentem powieści do pobrania Recenzja książki na stronie Portafortunas

Kategoria:Polskie powieści fantastyczne Kategoria:Powieści z 2012 Kategoria:Powieści, których akcja toczy się w starożytnym Egipcie Kategoria:Wampiry w kulturze popularnej Kategoria:Twórczość Konrada T. Lewandowskiego Kategoria:Twórczość Bolesława Prusa Kategoria:Powieści, których akcja toczy się w historii alternatywnej